እጅር ኹር ፅበው ዚምኒዝቅ ጝቕምቱ ሲጘ፣ ደፈ ኹርዝ እቑር ዲቈኩ። ኢትዮጵየቱ ሲጘድ ቓልናንድም እጉርቲስ ኪርም ቢዘቱ ፃለተንዝ ደግምግመዝ ፊትንሽረጘድ የጝ።
ኢትዮጵየ ኽየው ሽጙ ፃይረይ አረዊዝጘድቅ ዊትርቅ 30 ዝመ 40 እምተንዙ ቺተንዝ ጣይትንዙ ዋለ አቐነውድ ግነ ጝርቑርዙ ብርድ ቅብሰነው እንዝጘም ድኽትዙ አረንቈይስ ፋይረጘድ ፃቨነውድ እዳቕየውም።
አቕሽም 130 እምትዝ በውግ ጝርቑርድ ቅብስጘው ብርዝ፣ ኪስክስጘው ጛፅዝመ እኩስጘው ሩሔዙ መስዋትነይዝ አልምት አጝክርሰው አድዋቱ ድሊስንዝ ግነ ጝጭል ኽዝቨንዙ ናፅነይዙ አቭዝርተ አቕርኩች።
አድዋቱ ጣይትንድ ለካቲት 23 ግሬ 1888 ዓ.ስ ለወትረድ ኢትዮጵየቱ አደረ አፄ ሚኒሊክስመ ጣሊያንቱ ሰራዊትዙ አዘተ ዊነቁ ሞሶሎኒ ማኽሊል ፃጝሽተው ጣይትን አቓንድ ኢትዮጵየቱ ድሊስንዝ ጣልያንቱ ለው ቅምንዙ ፈራዝንድ ኪሽፈው ድሊስን የጝ።
ጝርቑሪዙ ሩሔዝ ላጥ አልምሸንቱ ቅኝ ቅምንዝ ፃይሽጝ ዊነቁ ጝጭል ኽዝቨንዙ ጥቕዘድ ሊቅስር ናፅነይድ ይውች። ጝር ክትር ላጢዙ ሩሔ አቕች።
እን ኽየው ድሊስንድም “ኻግርሸንትል ፅበው ኽዝቪዙ ጅግንትዝመ ላው ናን ላው ቃል አቐነውድ የጝ”ይጘኩ ሳቁጠ ክንሰጥ ክንድጝ ኮሌጂል ሲጘዙ ክንሰተ ሰሎሞን ንጉሱ።
አድዋ እጝቅ አውሮጵቊዝ ዳንጊሰተ ዊነዊዝጘድቅ እጝቅ አፍሪክቁዝመ ጥቒርሸተ ኽዝቪዝ ቈሽ አጉረው አቭዝርተ አቐነውድ ጋልፅጘኲ።
ሲጘዙ ክንሰተድ “አድዋትል ኢትዮጵየ ድሊስን ፃቭር እጅር ኹርዙ እርውነይድ ቕይርኩች፣ ቅምኒል ዊነቁ ኽዝቨንዝም ናፅነይዙ ቲነ አቕርኩች” ይጝኩⶔ።
ኢትዮ-ጣሊያንቱ ጣይትኒስ በውግ ፃረቊዙ እግዝግዘኒዝ 1880 ዓ.ስ ጀርመንትል ፃጝሽተው አውሮፓት ቅኝ ቅመጥ (ኮሎኒያሊስት) ምጝግስተን፣ ስልጣን ጒይጥ፣ አጭነዙ ጄኔራለንዝመ ሊቃውንተንዙ አኸቨይል ጝጭል ኽዝቨን ፃረቊጅቅ እርወ አቕየቁ አቐነውድ አምነቁ አውሮፕቁ ኻግረንድ “ጝጭል ኽዝቨን ኒቭስ ፃየው እጅር አቒጝቀት ኽጽ ጛይ” ይጝ ማለማልጝ ዊንⶔ።
ዊገድ ግነ ጝጭል ኽዝቨን ኽጽ አቒጝቀት እጅሪስም ጅግን እጅር አቐነውድ አድዋቱ ድሊስኒዝ ኢትዮጵየቱ አርሸ ሰራዊትድ አልምዝ ደድስኲ።
ጣሊያንቱ ፋሽሽት አውሮፒቊዙ የነየንድ አምን ጝጭል ኽዝቨንድ ኽፀይዝጘድ ድሰናንስመ ቅኝ ቅመናንስ ኻሊ ኢትዮጵየትል ጥውሽም ጝቕም ፈለው ቢⶔል ጥውኲ።
ሲጘዙ ክንሰተ ሰሎሞን ንጉሱም አድዋቱ ድሊስንድ ኽፅምቱ አቅለን ፋሽስት ጣሊያንቱ ዊርንድ ዚምኑ መሰሪዝ ከቭሽቲጝቀት ጝብልኻትድ አሩሽ ፃለትድ ሽሹደነውዝ ፃረቊዝመ ጝጭሊዙ ቺተንድ ወረጘ አቐጘ አድወቱ ድሊስንዝ አልምዝ ቓሊስጘው አቐነውድ ዊግትጝ “ላጥ ኻግረንድም ቅኝ ቅምኒስ ፈናንስ ፍልውልወነውዝ ናፅነይድ ችጝጝኩጙ” ይጝኩጙ።
ዲግ ኰሪዝ አርሸ ጣይትንዝ ቈሽ ጅግነ ሽሹደተ ጚ ዚምኑ ዊተድሩ ኻይል እጅረይ ኢትዮጵየ 29 ሽኽ ፋርጽድ ቈሽ 120 ሽኽዝ ንየ ኢትዮጵየቱ ጒዝ ጨተ (አርሸዙ) ሰራዊት ጝ ባዶ ልኩዝ ለካቲት 23 /1888 ዓ.ስ ጣሊያንት መራቐነውዝ እቻቐውዝ ድሊሰነው ቸልኲ።
እኔን ቈሽ ኢትዮጵየቱ ኽዝቭድ እምንትዝ፣ ብሔርዝ፣ ድበርዝ፣ እድሚዝመ ፆተዙ ቺተንድ ቓሊሲጝቀት ምስራቅ፣ ምዕራብ፣ ሰሜን፣ ደቡብቱ ሚሪየዝ ችጝሸው ኽዝቭድቅ ላይ ጝኻግርቱ ንየትነይዝመ ላውንትነይዝ ሽሹድጝ ጝተ ብርድ ቅብስጝ፣ ጝተ ጛፅድ ኪስኪስጝ ጝተ ሩሔድ መስዋት ፃቭጝ ነስጘው ድሊስን የጝ።
ሳቁጠ ኻትመ ክንሰጥ ክንድጝ ኮሌጅል ሲጘዙ ክንሰተድ ሰሎሞን ንጉሱም አድዋቱ ድሊስንድ ኽዝቭዙ ላው እዘንዝመ ላው ቃል አቐነውዝ ተረው አቐነውድ ሚሪጝ እንዝም ወይቱ ኽዝቪዙ እኩሰድም አጉረውዝመ ቃውሰተድ አቐነውድ ጋልፅጝኩጙ።
“አድዋቱ ድሊስንዝ ወይሽመንዙ እኩሰድ አጉረው ዊኑ፣ እጅር አየውም ዘጅረ ጥወነው ቸላው ቀልቅለድ፣ አበ ሲግነድ ፈነውዝ ጝተ መለድ አርውሽጝ ጣሊያንት መራቐነውዝ ወይቱ ጅግንጥድ ሲጘዙ መፃፍዝ ቃውሰጥድ ጛይ” ይጝኩⶔ።
እንዛጊስም ወይሽም ጓንጉል ብሩት ተከቁ ወይጹ እኹርሸጥድ ፃይጝ ዝምርጝ ጣሊያንጹ ግርቨቭዘቁ መራቐቁ ጅግን ፅብጘጘድ ሚሪጝኩጙ።
አቓንስቅም ኽምጥዙ ሲጘድ እጉርቲስ ኪርም ኻግርት ጭጝሰው፣ ኹሪዝም ክንሰው አቐነውድ ጉየቁድ ክንሰተ ሰሎሞን “ይናቅልድ ጝተ አቒዙ ቺተንድ እግርገ በርጝ ላውዝ አቕጝ ድሊስጘው ድሊስንድ ነንቱ ኹርድ ቈሽ ይነ ፃለትድ ድኽት አቐነውድ ልብት ኻግርሸንቱ ሊግዝትዝ ላውንትዝ ዝምረነው ጥውሸኩ” ይጝኩⶔ።
ኽፅምቱ አቅል ጝር ንየትነይድ ኻይሽትረይ፣ ቅኝ ቅምንዝ ግርቨቭሺረይ ኻግርት ፅበው ኹሪዝ ለምስጝኩⶔ። ጝታቕመቲስ ዲቁም አልምቱ ጝጭል ኽዝቨንዙ እርውነይዝመ ቅምንዙ በርነይስ ናፀ ፊሰነውዝ ሲጘ ሰራሽጝኩⶔ።
ፅበው ኹርድም ጝ አቅልዙ ሲጘድ ሲጝዘናጙ ፅበነው አቒጝቀ ጝ አቅሊዙ ጅግንትድ ፃይ ዚምንዙ ድሊሰተ አቐነው ጥውሸኩ።
ተረው ኹሪዝ ምችረይ ሊግዝረይ ኢትዮጵየት ከሰናንስም ነንቱ ኰሪዝ ፅበቁ ኻግሩ ኽየቁ እፍርትዙ አጀንደንዝ ሽሹደነው ይና እጝቂስቅ ኻይሽተው የጝ።
ይነ አቅሊስ ችጝነይ ብርዝ ፀናረይ፣ ጛፅዝ ችብትረይ ኢትዮጵየቱ ይነ አቅሊዙ መስዋትነይዝ ጭቑ ጅግን የጝ ይናጙ ፅበነው “ልየ ጻብረ እኹሩ” አቓይነጘድ ጣንቅቅሽነ ጥውሸኲ።
ኻግሪዝጘድ ፅበቁ ቺተንጥድ እግርገ በረነውዝም ላው ፃቨቁ ኻግሩ እፍርተኒል እጝቅ ኹርድ ጝደፈድ እቑረነውዝ ጝቕምቱ አድዋት ፋጥረነውዝ ፅበው ኹሪስ ኻይሽተኲ።
ሳምራዊት ግርማይ
ለካቲት 30/2018
