ኢትዮጵየትል ምርጸ ኪርምሸውድ አጼ ሃይለ ስላሴ ታው ዚምነ ምጝግስቲስየጝ። ዚምንድም1923 ዓ.ስ አቓንድ ማርጸድ ጻጝዘውድ ኽዝቭድ አቒጝቀ ንጉስድ ጝታወን ደጃዝማቸንዝመ መኳንንተን ማኽሊስ ጝታት ሸውዴትቅ ጝታት ከቭጡ ይጘውዴትቅ ማኽርዘተ ጻቨነውዝ ማርጸነውዙ ስረት የጝ ዊነውድ።
ንጉስዙ ማኽርዘጥ ዊነቊም ዘውድዙ ማኽርዘጥ ይሽትጝ ጭጝሸቊ ዊንጘጘ ሲጘ ቓሊሰኩ፤ 1923 ዓ.ስትዝ ቃውሰተ ጊዝዝ ጻፍሸው ኽገ ምጝግስትድ ንጉሲዙ ስልጣንድ ሳቕርሻው ዘውድዙ ዊርስንዝመ ፓርላመዙ ችበችብሰነ ቕየድም አራሰውዝ ጻይሽት ዊንኩ።
ፓርላመዙ ጻየድ እርወ አቫለኒዙ እግዘ ጻየቊ ሊጘ ምኽር ጝን ጽየቊ አጛንድ ጝተ ኽግዙ ዊስነነ ምኽር ጝንዝመ ኽግዙ ቃውሸነ ይሽትጝ ጭጝሸቊ ዊንጝኩጙ። ፓርለመድ 1924 ዓ.ስ 1928 ዓ.ስ አሽም ሰቭል ዊነጘድ ሲጘድ ቓሊሰኩ። ጣሊየን ኢትዮጵየት ዊርር ዊንድር ፍረት እግርገም 1935 ዓ.ስ ችበ ችብረው ፓርለመድም በውረይዝጘድ ኽግዙ ቃወነዝመ ኽግዙ ዊስነነ ጻየው አቓንድ ኽግ ዊስነነ ምኽር ጝኒዙ አቫለንድ ንጉሲዝ ማርጽሽተቊ አጛንድ ኽግ ቃወነይዙ አቫለን ዊነቊድ ኻግርዙ ሽመቅል እንቅ ወረጢልቅ ፍጝ ማርጽጥን ይጛጙ የጝ ዊንጘውድ። ማርጽሽተቊ ደርግቭሸጥድድ 1935-1948 ዓ.ስ አሽ ላውጥ ሺጝቀ 15 እምታን አግልግለቊ አጛንድ 1948 ዓ.ስ ኪርም ቆሽ ኽዝቭድ ጝወን ጝደርግቭሸጥድ ማርጽጠ ፊቅድሸጘድ ቓሊሰኩ።
1948-1967 ዓ.ስ አሽ 4 እምት ጨቨቅ 5 ቲክንክነጥ ምርጸን አክንውሽጝ ዲቈቊ አጛንድ እን ኮሪስ ኪርም ምርጸድ ጻጝዘውድ ምርጸ ቦርድ ችብረው አቓንስቅ ኻግር አቒዙ ኻለይ ሚኒስትርጅቅ አቐነውዝም ሰራሻጙ ዊነነውድ ሲጘድ ቓሊሠኩ። ይንም ንጭቱ ጽፈሽዝ ቺተቺተቊ ወይቱ ጁውነይል ችጝሸቊ እቀ ኽቭሪጅቅ ጻቭነው ዊንተድ አንቭቭስነኩን ንጉሲዙ ዚምነ ምጝግስትድ ደርግቱ ምጝግስት ኻይልዝ ሊቨት እግርገም ምርጸ ጻቭሽተነውድ ችብርየውም 1967 ጥቅምት አርፈይዝ 60 እቅ ጻየው ምኽርኽረዙ ጉባኤ ሲሪሸ ዊነነውድ ሲጘ ቓሊሰኩ።
ኢህአዴግ ኻግርሸንት ለምረት እግርገ ግንቭት 24-28 1983 ዓ.ስ ጻቭሽተው ቺተው ፖለቲከዙ አኸቨ ጻቭሽት 86 አቫለን ጽየው ቺተቺተቊ ፖለቲከዙ ድርጅተንዝ ደርግቭሽተው ከረከርንዙ ምጝግስትዙ ምኽር ጝን ሲሪሸው አቓንድ ምርጸ ኮሚሽን ችበችብሰው ቕየ እግዘ 11/1984 ዓ.ስ አሽ ሰቭል ዊነው አቓንድ 1974 ለካቲት አርፈይዝ ቈሽ ወረደዝመ ቀበሊዝ ኮሩ ጭሰጭሰን ማርጽሽትጠ ጻቭሽተው አቓንድ ዳቅሽተው አምረይዝ ግንቭት አርፈይዝ ቈሽ ኻግርዙ፣ ክልልዙ፣ ዞንዝቊዝመ ወረደዙ ምኽር ጝንጥዙ ምርጸ ጻቭሽትኩ፤ ጝዝ እግርገም ኢትዮጵየት ብሄሩ ምርጸ ቦርድድ ኽገ ምጝግስቲስ አንቀጽ 102ዝ ሲሪየ ናጸ፣ ገለልተኘዝመ እክሱነይ ጻየው ምርጸ ጻጝዘናንስ ቸልስጠ ማጥን ይሽት ዴሞክራሲው አቐው ጒደነዝ ችብርጠም ጻቭሽትኩ።
ጝዝ እግርገም ኢትዮጵየ ኢህአዴግቱ ዚምነ ምጝግስቲስ 5 ማርፅጥድ አቭኑዝረይ አረንድ ቃወው ምጝግስቲስ ቢዘ አውም አካል ጝነ ምጝስትዙ መድራቕድ ደድጠ ቸልየውም። ኻሠቭዙ ንየትነይድ ኪብርሻንድ ቓልሽትየውም፡፡
አት ታደለ ገብርየ ወይ ኽምረ ብሄረ እቅ ጭሰጭሰኒዝ ዝቋለ ወረደ ጽጽቀ ኻትመዙ ጽበተ አጛንድ ምርጸ ውርም እኳን ዴሞክራሲዙ ጒደነዝ ስረት ላውጠነውዙ ኻግርቱ ሊግዝትድ አትርዘነ ጒደንጢስ ላውድ አቐነውድ አልምትል ችጝሸቊ ቺተቺተቊ ኻግረን ቓሊሰቊ አጝሽም ይነ ኻግር ኢትዮጵየ ትጘድ ቓልሽታንድ ጻቭሽትኩ የናንስ አቕሽ ጚ ቲግቭሩ ምርጸ ጻቭሽታንድ ቓልሽትየውም ይጛንድ ጝታ ኻለይድ ቢንስጘኩ፡፡
“ሊግዘጥ ኻግረኒስ ላይሸን አሜሪከት ቓልናን ሊጘ አይንት ፓርቲ የጝ ጽይጝ ጽብጘውድ ዴሞክራሲዝመ ሪፐብሊክ ይሽተቊ፤ ምርጸ ኮሪዝም አቕሽ ኽምዘ ፋጥርሺጝቀስ አጡውድ ማርጽጘኩ ይናውድም ጝታዊዝጘድ እኳን አቐቕ ይሽም ዲግ አቐው ጉጉዝ ማርጽናን እገረ ይና ቑሪዝ ግድ አቐኩ፡፡
“ምርጸ ዛሸ ዛሽተነ አቒጝቀት ኻሰቭዙ ንየትነይድ ደድሰነውዝ ባልጸው ለምርሽን ጽየው ፓርቲድ ኽጉዝመ ዴሞክራሱ አቐው ጒደነዝ ስልጣንድ ለምር ኻግር ቃወነውዙ መለ የጝ የቊድ አት ታደለ ይና ጅውነይዝጘድም በጀት ቅብሰነውዝ ምርጸ ጻቭሽቱ የነው ዳቕየውዜ እማንቱ ምርጸ አክንውሽጠ ጥውሸው አቐነውድ ጋልጽጝ ቺተዝም ቈሽ ቲክርክረቊ ቺተቺተቊ ፓርቲየንድ ታኽነዙ ቲክርክረይስ ፍጝ ኻግርት ሊጊስጡ ይጘው ኻሰቪዝመ ኻለይዝ ማርጸተይዝ ቅይጝ ማርጽሽትጛንስ እንጐይስ ኻስቭጝ ሰራሽጛንስ ዊኑ ማኽርጘውድ።
አት ምንግስቱ በላይ ሳቊጠ ክንሰጥ ክንድጝ ኮሌጅ ክንሰተ አጛንድ “ምርጸ ግሪክ አቴንስስ ኪርምሸው አቓንድ ምርጸ የነት ኽዝቨን ጝታ ቃወጥድ ድመ ይወነውዝ ማርጸነውዙ ስረት አቐነውድ ዳቕሰነውዝ “ይት ቃውጡ፣ አምር ይዋቕረድ ዊስጡ፣ ኻግርት በዊዝጐ ተግስጡ ይን ኻስቭነው አካልድ ስልጣኒል ጐይስን ቃውጠ ማጥን ጻቨነው፣ ኽገ ምጝስትድ ኻየው ምጝግስትዝ ድመ ይወነውዝ ማርጸነው የጝ” ይጘኩ።
ይነ ኻግር ኢትዮጵየትልም አነ አፍሪከተግዝ ቃልሽታንድ ንቕጸውዝ ኻይልዝ ዊንም ከምሸዝ፣ ጥፍት ድሰነውዝ፣ እጅር ኹርዙ ሩሄድ ድሰነውዝ ኽምዘ ፋጥርሽጠ ጻቭሽተኩ፤ እኔን ቈሽ ኻግር እግርገ ዳተ፣ ስነ እዘን ተጊዝ ሳስ የው ጽብጠ ማጥን አልምጅቅ ላብጠ ተግራየጘ ጻቨው አቐነዊዝ ሊግዘቊ ኻግረኒዝጘ ክንድጝ ፊሰነው ጥውሸው የጝ የነውዝ ዊግተቊ ክንሰተድ “ኻግርት ቃዋጙ ጽበው ምጝግስትድ ኽዝቪዝ በንዘው አርወድ ይዋው አቐውዝነ ላዘ አርወ ይወዉ አካል ቲኪየነው ጥውሸው አቐነዊዝ ስረትዝ ኽምዘ ፋጥሪቀት ምርጸ ማርጸነው ጥውሸኩ” ይጝኩጙ።
ምርጸ ዴሞክራሲው፣ ናጸዝመ እክሱ አጠ ጥውሸኩ ይሽት እቑርሸው አቓንድ” ይነ ኻግር ኢትዮጵየትል ጻቭሽተው ምርጸዙ ስረትድ ሽጙ ተግዝ የጝ ጽበውድ “የቊድ ቈሽ አት ሽምኑ ሚሰው ቃወ ተግል እቑርሸቊ ገባንድ ሳይል ጊምጝ እቀ ኽቭሪል አክንውሽታቊ አቕጝ ቓልነኩን የነውዝ “ተክዘዝ ቲክርክርሸጥ ቺተቺተቊ ፖለቲከዙ ፖርቲየን ይሽተው ሽጙድ ላውጥሽ ቃርንሸጥ ፖለቲከዙ ፖርቲ ይሽታንድ ኽዝቪዝ ቀርሸው ኻሰቭ ጽይሰኩ ጝታ ኻሠቭድ ናጽነይዝ ጋልጻይጘጘ አይቭሰነው ኽዝቭድ ለምራየጘድ ጻቭሽታጙ ዊኑ” የነውዝ ዊግተቁድ አት ሽምኑ፡፡
ዚምንድ ቴክኖሎጂዙዝመ ኢንፎርሜሽንዙ ዊንም ሚዝረዙ ዚምን የጝ ሚዝረ ዲቈዲቊሰነ ገባንድ ቈሽ እንቅቱ ናኒል ጥውጘው ኮር አቓንስቅ ገረዱ ሚዲየ አሩሸጥም አጝነ ምጝስትዙ ሚዲየጥድ እማንድ ጭቑ ዚግቨነውዝ ኽዝቭድም አቕሽ ፈው ሚዝረድ ስቑ ይን ለምረነው አቒጝቀስ ሚርምርን እማንድ ቺዘነውዝ ምርጸድ ዲጉ አቐው ጒደነዝ ዲቋንስ እንቅም ጝችጘርድ ፍጠ ጡውሸኩ ይጛንድም ጝታ ኻሰቭድ ቢንስጝኩጙ።
ማርጽሽተውድ ቺዝየው ኻሠቭዝ የጝ ቲክርክርሸጥድም አጝሽ ላይ ኻግርስ እኹርሽጝ ላይ ኻግርቱ ሊግዝትዝ ሰራሸቊ አጠ የጝ ጥውሸውድ። ምርጸድ ዲግዝ ፃጝሽት ዲግዝ ዲቊጠ ማጥን እንቅም ጝችጘርድ ፍጠ ጥውሸኩ ይናጙ ይነ ጽፈሽድ ኻትኑን ዲግ አጥን።
አመልማል ተድላ
መጋቢት 30/2018
