ኻግርዝ ቕልመድ ይወቊስ ውር ክንድነኩን!!

ቺተቺተቊ ዚምናንዝ ኢትዮጵየት አድልድለናንስም አቑ ቅመናንስ ንቕፀቊ ፃለተን ውጠውጥሽትጛንድ ልብትነኩን።

ላየ ጋብዝ ኻግርሸንቱ ክብርዝመ ላውንትነይዝ የውም ጝጭል ኽዝቨንዙ ናፅነይዝ ጝተ ጛፅድ ኪስኪሰቁ፣ ጝተ ብርድ ቅብሰቁ ኢትዮጵየቱ ጅግን አርቨኝጥድ ቈሽ ቓልነኩን።

1888 ዓ.ስዝ ኢትዮጵየት ዊረናንስ ተር ዊነው ጣሊያንቱ ፋሽስትድ አድዋቱ ድሊስንዝ አይቭር ዋጥረት እጝጎ 40 እምትዝ ቑጠ ጝ ጭቕትድ ኻሊ ደግመዝ ዋጥር ዊኑ። ኢትዮጵየቱ አርቨኝጥድም በውግትዊስ ዲቈው ልየ ላፅጝ፣ አጭነይስ ንየ አትርጝ ኻይጛንስቅ ፃለት ጝ ኻለይድ ሩዚጝቀት ሊጘትረ አልምትጎ ኲርንዝ ጅልው ቓላው አቕ ዋጥሩ።

1928 ዓ.ስ ኪርም ፋሽስት ጣሊያን አኰ ምትዝ ቑጠ ኻግርት ድሰናንስ ልቕርደው ልቕረይዝ ጝ ስሪስ ኒቅልጝ ማለቊ ኢትዮጲቊ አርቨኝጢስም ወይ ኽምረትቁ ጅግን ጝርቑርድ ቃውሰትነይዝ ጉየነው ቸልሸኲ።

” አባ መረብ ሀይሌ ሀይሌ አባ ይባስ፣ አንገቱን የሰጠው እንደ ዮሐንስ፣ ወለህ ከሜዳው ላይ ገብቶ ሲቀድስ ቄሱ ታፈረ ነው ዲያቆኑ ሞገስ፣ ይሽት ጅውነይዙ ጒዝ ጨተይዝ አስጝሸው ጄኔራል ሀይሉ ከበደ ጣሊያንቱ ጣይትንዝ ጝተ ሩሔድ ይውጝ ኻግርት ኻይሰቊ ጛይ።

ጣሊያን ኢትዮጵየት ዊረናንስ ኻግር አቒል ጥውር እግዝግዝር ዊንድረው ኰሪዝ ጄኔራል ሀይሉ ከበደት ቑጠ ኽየው ጀቭድ ሰራሸው እጅር ዊናውም። እንዝም የጝ ኢትዮጵየስ ኪርመነ ተግዝ ሌተናል ጀኔራልነይዙ መርግ ፃየነው ቸልጘውድ።

ደጃዝማች ሀይሉ ከበደ ዋግሹም ከበደ ተፈሪስመ ዊዝር ሒሩት ንጉሴቲስ ወይትል እኹርሽጙ።

ጝታይር ደጃች ወይሽም ተፈሪ ጊነነዊጅቅ ፃየፃይሽት 1926 ኪርም ወይት ጭሰጭሰነው ኪርምጙ።

ዊቱ ኰርዝ ጭሰጭስጘት እግርገም  ፋሺስት ጣሊያንቱ ጣይትንድ ኢትዮጵየትል ኪርምሹ።

ጄኔራልድም ጝተናንድ አፅቭጝ ጎይየቊም። ኽሽ ጅውነይል ችጝሸው አጭነዙ አቅምድቅ አኽቨነውዝመ ሩዘነውዝ፣ ጝተ ስሪል ፅበው ኻይልድ አትርዘነውዝ ፃለት ጥወቊ ጅውንጢልቅ ድሊስንድ ችጝጛንድ ኻግርዝ አጝክርሰው ዊኑ።

ደጃች ሀይሉ ከበደ ኽዝቭዙ አይር፣ አርቕሰተ ዝመ ዊተድርነይዙ ጥቨቭዙ ይውን ፃየቊ ዊንጘጘም ጉይሽተኲ።

ፋሽሽት ጣልያንቱ አርቨ ምትዙ ኻለይድ ደጃች ሀይሉ ከበደ  ” ይና ኻግርት ውርም አቕሽ ፃለት ቅማየውም፣ ይና ዝቨሸን ፃለትዙ ልኩዝ ደድሻይም፣ ይና በረኸኒል ዝምርን አሰነዙ ብርዙ ጥርቕተዝመ ናፅነይዝ ሽሹድነኩን”  ይጝ ጝተ ሰራዊትድ ፃየነውዝ ጥቅምት 1928 ዓ.ስ  ኪርም አምባላጌት፣ እንዳመኾኒት፣ እንደርታት፣ ዓብይ ዓዲት እግዝግዘነው ቸልጝኩጙ።

‎ተክዘም፦  አባመረብ ኃይሌ አምባላጌ ሁኖ ሸመታው ቢያቅተው ተንቤን ወረደና ነጩን አመረተው።

‎‎ፋሽሽትዙ ዊተድርነይዙ ቃወጥድም ደጃች ሀይሉ ጉለሽትድ ወሽጝ ችጘው ስፍረይቅ አበ ቲረድቅ ቓልጛጙ “ሀይሉ እኔንት ቑጠመ?  ይጛጙ ዊንጘጘም ድቁሽትጘኲ።

‎‎ማይጨውቱ ሽሹድንዝ ቈሽ፦

“በማይጮው ጦርነት ቢቆስል አንገቱ

‎እስከደም ጠብታነው ቃሉ ና ትንቢቱ” የነውዝ አስጝዝሽትኲ።

‎‎ ዳጃች ሀይሉ ከበደ ሰራዊትድ ኻምል 1/1928 ዓ.ስ ሲልዳትል ፃቭሽተው ጣይትኒዝ ፋሽሽትዙ ሰራዊትዝመ አጭነዝ መራቐነው ቸልጝኩⶔ።

‎‎ “የሲልዳን ጦርነት ድል አድርጎ ወግቶ

‎በአንድ ቀን ፈጃቸው ዓምድወርቅ ገብቶ፤

‎ ሚስቲቱ ሸዋነሽ ልጁ ወሰን ሀይሉ፣ በአምደወርቁ ውጊያ ድል የተካፈሉ” ይሽትጝ አስጝዝሽጘውድም እንዝ የጝ።

ጝዝ ግረ ኢትዮጵየትል ጭቑ አቒጝቀት ጣሊያንትልም ሀይሉ ጅግንትድ ሚዝርሹ።

ኻምል 16 /1928 ዓ.ስ ዓምድወርቅ፣ ታኽሰስ 1929 ዓ.ስ ፀለጌ ቢር ፣ ለካቲት 13/1929 ዐቢይ አዲ ፣ ሊጘት ቈሽ ዓምድወርቅ ኻምል 4/1929  ንኻሽ 12 /1929 ዓ.ስ ሲልዳትል ደጃች ሀይሉ ሰራዊትድ አጉረተ ድሊስን ችጝኲ።

1930 ዓ.ስ ‎አይር አምረድ ጥወው ሚስኩርም 15 አርብ ግሬዝ ግነ ወለኽ ማሪያምትል ፃቭሽተው ጣይትኒዝ ደጃች ሀይሉ ከበደ ጝታ ቕልመድ ጝታ ኻግርስ ይውጝኩጙ። ዊረተድ ፋሺስት ጣሊያንም ሮምቱ ጋዜጠዝ ፊስⶔ። ሀይሉ ቕልመድም ፃይጝ ሮም ጥውⶔ።

‎አባ መረብ ኃይሌ፣ ኃይሌ አባ ይባስ

‎አንገቱን የሰጠው እንደ ዮሐንስ

“አንቺ ወለህ ማርያም ሲቃጠል ቤትሽ

‎ዓርብ ተሰቀለ ሀይሉ እንደ ልጅሽ”!

ሲጘ ሰራሸው ክራውም ጝ ሲጘዝ ጉይሽታጙ ፅበኩ ጚ! ደጃች ሀይሉ ከበደ ጝተ ኻግርዝ ይውጘው ወየይዝ ንጉሰ ነገስት ቀዳማዊ ኃይለስላሴ ኪርመነይዙ ሌተናል ጀኔራል መርግ ይወነው ቸልጝኩጙ፡።

እደስየ ጅግን ጝተ ብርዝ ጝተ ጛፅዝ ችብስጘይ ኻግርት ፅበው ኹርድስ ውር ዲቁትነይ ፃይኩ? ይናንድ ወይኽምረ ብሔረእቅ ጭሰጭሰን ቺተቺተቁ ጅውንጥዙ ፅበጢስ ኮማንደር ሹሜ ንጉሴስመ አት ወልደ ኪሮስ ገብሩ

ጄነራል ሀይሉ ከበደት ቈሽ ንቕፀቁ ወይ እኹርሸጥ ጝተ ኻግርቱ ናፅነይዝ፣ ክብርዝ፣ ዲግዝመ ላውንትነይዝ ኽየው ደፈ እቑርጝ ዲቈቊ ኽምጥዙ ሲጘይዝ ኽየው ስፍረ ፃየቊ አጘጘድ ዊግትጝኩⶔ።

አቓንስቅም አርቨኝነይ ይሽታንድ ባኽር ከር ተረው አቒጝቀት ይና አቅልዙ ሲጘዝመ ድሊስን አቐነውድ ልብተነውዝ ፅበው ኹርድም ኽፅሙ አርቨኝጥ አቅልድ አስክዘቁ ሰበን ሰቭተነው ጥውሸው አቐነውድ ጋልፅጝኩⶔ።

አቅል ጝተቕመቲስ ኻግርቱ ቀንትዝ ቃውሰነውዝ ጝተ ሩሔድ ነይጘውዜ፤ ፅበው ኹርድ ቈሽ ጝ አርቕትዝመ ጝ ግርቭድ አርውሸነውዝ ኻግሩ ላውንትዝመ እፍርትዝ ዚምንዙ አርቨኝነይዝ ሹሽደነው ጥውሸው አቐነውድም የጝ ሚሪጘውድ።

ሳቁጠ ክንሰጥ ክንድጝ ኮሌጅል ገረዱ ሳይንስ ሲጘዙ ክንሰተ ሰሎሞን ንጉሱ ጝተ ጋብዝ ” አርቨኝጥዙ ሲጘድ ሚሪየውድ ላው ኻግርት ጝር ናፅነይድ፣ ክቭርዝመ ሊግዝትዝ ሽሹድን በንዘው አቐነውድ የጝ” ይጝኩⶔ።

ወይ ጅግንዙ አብ/ ቲረ አቐነውድ ሚሪጝ ወይቱ አቅልድ ጝተ ደፈድ እቑርጘው ዚርፊልቅ መፃፍጣንዝ፣ ችብረንጥዝ፣ ሲጘዝመ ኻውልተንዝ አስክዘነውዝ ተረው ኹሪዝ ከሰነው ጥውሸው አቐነውድ ልብስጘኩ።

ሲጘዙ ክንሰተድ” አቅልድ እኒስ ሚቅ ፃለትድ ሽሹድንዝ ድሊስጘው ድሊስንድ ነን ጽበው ኹሪዝም ይነ ፃለትድ ድኽት አቐነውድ ልብትን ኻግሩ ላውንትነይዝ ኻግሩ እፍርትዝ ሽሹደነው ጥውሸኲ” ይጝኩⶔ።

ፅበናንስ ምችረይ ቺዝ ይረይ አምርትወ ኢትዮጵየት ኲነናንስ ነን ጽበው ኹርድ ጝ አቅሉ ሲጘድ ኪብርዘነውዝ ዲግዝ፣ ቀንትዝ፣ ላውንትነይዝመ ኻግሩ ዚልቀተ እፍርትዝ ሽሹደነው ኻግርዝ ቕልመድ ይወቊ፣ ጛፅድ ኪስኪሰቊ፣ ብርድ ቅብሰቁ ይና አቅሊስ ክንድነ ጥውሸኲ።

አሩሽነው መፃፍድ

‎‎የአገው ህዝብ ታሪክ ፡  አያሌው ሲሳይ

‎ሚያዚያ 30/2018

//ሳምራዊት ግርማይ//