መቈይስ ናፀ አቐው ጅውነ አወሽን ፋጥርነ?

‎አልም አቅቨ ተግዝ 2000 ዓ.ስ ኪርም 2.3 ቢሊዮን መቈዙ ሽወዝመ 14 ሚሊዮን ክርጘ ቃፅቨነው ቸልሽኲ።

አልምቱ ትኽነ ድርጅትድ ፊሰው ሚዝረድ ቓሊሰዊዝጘድ
2024 ዓ.ስ ጭቚ 1 ሚሊዮንዙ ሩሔ እዳዘነው ቸልሸነውድ ሚሪሽኲ።

አልም አቅቨ ተግዝ መቈት ድሰናንስ ፃቭሽተው ፍልውልወድም አትር ቃፅለው አቓንድ 47 ኻግረንዝመ ላው ክልል ነንቱ ሰትዝ መቈዙ ፅውዘይስ ናፀ አቐነው ቸልጘጘድ አልምቱ ትኽነ ድርጅትዝ ደድሽትኲ።

አነ ጚ እትለቁ ፈንጥድ ፅብጘጘድ አቕጝ መቈ ነንም አጉረው አልምቱ ትኽነዙ ችግሰ አቕ ቃፅልኲ።

2024 ዓ.ስ 282 ሚሊዮን አቐቊ ዜገን መቈዝ ፃይሽጝ
610 ሽኽ ዜገን ክርጝኩⶔ።

እንዝም አፍሪከቱ ክልለንድ አጉረው ጥቕዘድ መውርጘጘድ ቃፅልኲ። መቈዝ ክርጘዙ ምፅነድ ቃፅቨነውዙ አቕንትድ ፅበው ሊግዝትድ ሳስ የው አቐነውድ ሚሪሽኲ።

ኢትዮጵየትልም ብሔሩ መቈ ድሰነውዙ አፅቨ(NMEP) ኻግሪዝጘ 2030 ዓ.ስ መቈት ድሰናንስ ሰራሽታጙ አቕሽም  አምረ ጨቨቅ 4 ሚሊዮንዝጎ አልተዙ ዜገ መቈዝ ቘይሸነውድ ቃፅልኲ።

ኻግሪዝጘ መቈ ቺተዝ ቈሽ ጫረድ ጥዋንድ ጫረድ ፋንድ ፋጥርሸው አየርዙ ልውጠይጅቅ ፃየፃይሽት መቈዙ ሽወድ ፈራቐው አቕሽም አምረድቅ ትኽነዙ ችግሰ አቐነውድ ግነ በርየውም።

ጫረድ ጥወነውድ ቲክንም አቚለቁ አቚድ ንቕፀነውዝ  ትነረ ፋጥርሸኩ።
ወይትጘም ፍራትዝ መቈዙ ሽወዝ አጋልሽተጥ ጅውንጢስ ሰሃለ ሰየምት ወረደ  ላውድ አቓንድ እን አርፈዝ መቈዙ ፅውዘድ ኻይልድ ዊነጘድ መሽሀ 01 ቀበሊዙ ፅበጥ ዊግትጝኩጙ።

መሽኻ 01 ቀበሊዙ ፅበተ ዊዝር አለምፅሐይ ሽሙ ኽደር አርፈይል አሽ መቈት ማኽተናንስ ተገተግሽትጝ ቚጠቁ ጅውንጥድ ዊርሽጛጙ ተርጘጘድ ጉይጘኲ።

ነንቱ ሰቲዝ ቺተዝ ቈሽ ቱነድ ጥወት እጝጎ መቈዝ ፅዊተቁ እቅድ ንቕፅጛጙ አቐነውድ ልብስጝ መቈት ማኽተነው ሰበንድ እቀኽቭርድ ሲትፍሻጙ አቐነውድ ዊግትጝኩⶔ።
ላየ ቀበሊዙ ፅበተ ዊዝር በለጡ ተሾመ ጝተ ጎጢል መቈዙ ፍርንድ ሳስ የው አቕሽም ዋርብል የውም ቺተቺተቁ መቈዝ ቘይሸቊ እቀኽቭሪስ ከረከረነውዝ ፅውዘይዝ ጛይም አጋልሽታይጘጘ ጝተ ሲትፍሽንድ አጉረው አቐነውድ ሚሪጝኩⶔ።
“ይነ ጅውነዙ ዊርተድ ኻይስናጙ የጝ፤ ዊትርቅ አርቭ ቅብሰነው፣ ዲቨነውዙ ሰቭድ ሙየጒጥድ አፍለድ የጝ ጒስጒስጛጙ ዊንጘውድ ጚ፤ ነን ይናቅመ አርወድ ልብትን ይናቕም የጝ ዝምርነውድ” ይጝኩⶔ።

ኲየንጣንድ ጉይጘዊዝጘድ አቐውዜ ውርም እኰ ቢⶓን ዲቨነው፣ ቅብሰነውዝ ጝተ ጅውነድ ዊርሸነውዙ ሰብድ መቈት ማኽተናንስ ከቨው አቕሽም እቻቐውዝ ድሰናንስ ሙስየዝመ ኬሚካልዙ ትንዝን ተሚሰው አቐነውድ ልብስጝኩⶔ።
መቈ ለወ የው ፋጥርሸው ጅውነይዙ ዊርተዙ ችግሰዝመ አየርዙ ልውጠዝ የጝ።
እቀኽቭርድ ውርም እኰ ሙስየዝመ ኬሚካል ትንዝንድ
ሚሪሸው አካልድ አልስየው አቕሽም መቈ እቀኽቭሪዙ ትኽነዙ ችግሰ አቐነውድ ልብትጝ አቑረቁ አቑድ ቅብሰነውዝመ ዲቨነውዙ ሰቭድ ዚልቀትነይዝ ሰራሽጛጙ አቐነውድ የጝ ኲየንጣንድ ዊግትጘውድ።

01 ቀበሊ ትኽነ ኤክስቴንሽንዙ ሙየጉሪየ ዊዝር አወጡ አበባው ቀበሊል ችጝሸው 1 ሽኽዝ ንየ እቀኽቭርዙ ክፍልድ ሙስየ ጥውሸውዝ አርውሻንስ ምኽር ይወነውዝመ ጅውነዙ ዊርተድ ኻይሳንስ ትኩርት ይውጝ ሰቭትጛጙ አቐነውድ ጋልፅጝኩⶔ።

ቺተዝ ቈሽ ስወ ሊቨነውድ ቲክን መቈዙ ሽወድ ፈራቓየጘ አቚ ፃየቊ ጅውንጥድ ዊርሸነው ተሚሰው አቐነውድ ጉይጝ እጝቅ ጅውንጥል ኬሚካል ትንዝንዙ እጅጝት ፅበነውድ ሰራሽጘው ሰቭድ ፈን ነሳየጝ ፅጋ አቐነውድ  ልብስጝኩⶔ።

አቕሽም “አርቭቱ ናንጣን መቈት ድስጘኩ” የው ዝምርዝ እቀኽቭርድ ጝቕምቱ ጎነጎንዝ ጝጅውነድ ዊርሻንስ ፃቭሽተው ሰቭዝመ አርቕትዙ ፋጥርንድ መጋቢት አርፈይስ ኪርም አትር ቃፅለነውድ ዊግትጝኩⶔ።

ነንቱ ኰርዝ መቈት ማኽተናንስ ሰራሽተቊ ሰበን ፅብጘጘድ አቕጝ መቈዙ ፅውዘዝ ምላሰን ትኽነዙ ችብረንጥዝጎ ዋጥርጥረው ወረደይዙ እቀኽቭርድ ንቕፀው የጝ።
ወረደይዝጘ እን አምረይዝ ውርም እኰ ኬሚካልዝመ ሙስየዙ አልስን ዊንየው አቕሽም መቈዝ ቘይሸቁ እቀኽቭር ክፍልዙ እግዘድ ቃፅቨናንስ ሰራሽተው ቃውስን ማኽተነውዙ ሰቭድ ቺዝየው ዊነጘድ ሰሃለ ሰየምት  ትኽነ ጽ/ጝንድ አርቒስኲ።

ትኽነ ጽ/ጝኒል እቀኽቭሪዙ ትኽነ ኻደገንዝመ ማኽተንጥዙ እግዝግዘ ኦፊሰር አት ሃብቴ የማታውም እን አምረይዝ ጥቅለ 27 ሽኽዝ 661 ምርመረ ፃቨቊ እቀኽቭርዙ ክፍለኒስ 12 ሽኽዝ 27 እቅ መቈዝ አጋልሽትጘጘድ ሚሪጝ” እኔንም ዊነዊስ 44 ናን ላይስ ንየስ የነው ቸለጘድ የጝ ቓሊሰውድ” ይጝኩⶔ።
ዲቈው አምረይስ 7 ላዝ ንየ ፅዊተጥዙ ቈሸ ቓሊሰው አቓንድ እን አምረይዝ ውርም መቈ ማኽተነቁ ሙስየዝመ ኬሚካልዙ ትንዝንዙ ሰቭ ዊንየው ኰሪዝ እንቑጠ እግዝግዘነው ቸልሸውድ ግነ እቀኽቭሪዙ ሲትፍሽንዝ ፃቭሽተው ጅውነይዙ ዊርተድ ኻይሰነውዙ ሰቭድ አቐነውድ አት ሃብቴ አርቒስጝኩⶔ።

ፅውዘድ እግዝግዘናንስም ወረደይዙ እቀኽቭሪዝ አርቕት ፋጥርንዙ ሰቭድ አትር ቃፅለነውድ ዊግትጝኩⶔ።

“ሊጘ እምትዝ በውግ መቈድ ፈራቐቁ ጅውንጥዝ 11 ሽኽዝ 500 ንየ ትንዝስነው ሙስየድ አኰ እምትዝ አግልግለው አቓንስቅ እቀኽቭርድ ጥውሸውዝ አርውሽጠ ማጥን አርቕት ፋጥርንዙ ሰቭድ አትርዝን ቃፅልንኩኑን፤
አቚ ድርቑሰነው፣ ቅብሰነውዝመ ዲቨነው፣ እንዝጘም ዴልታ ሜትሪ ይሽተው ኬሚካልድ አቑ አቑረቁ ጅውንጢል ቲኒታጙ የጝ” ይጝኩⶔ።

ነንም ጫረድ ቲክን ፋጥርሽጠ ቸለው መቈዙ ሽወድ ማኽተነው ቸልሰቁ ጥወረንድም  ወረደይዙ እቀኽቭሪዝጎ ትንስዘናንስ ክልሊል አሽ ዋቕርሻጙ አቐነውድ ዊግትጝኩⶔ።

እቀኽቭርድ መቈት ማኽተነቁ ኬሚካልዝመ ሙስየዙ ችጝሽተትነይድ       ደድሽትጥዊል አሽም ቚጠቁ ጅውንጥድ አቭርድንዝ ዊርሸነውዝ ጝቕመስመ ጝነቊድ ፅውዘይስ ኻየነው ጥውሸው አቐነውድ አት ሃብቴ ኻስቭዝጝኩⶔ።

መቈዙ ፅውዘ ይና ኻግርትል ትኽነዙ፣ ኢኮኖሚዝመ ገረዱ ችግሰ አቐነውድ አርቕሽተኲ።

መቈ ፅውዘይስ ናፀ አቐው ጅውነ ዊንም ኻግርት ፋጥረናንስ አጉረው ቬክተርዙ እግዝግዝን፣ ምርመረዝመ ኽክምነዙ ችጝሽተትነይድ እንዝጘም አትረው ቲክንክነዙ ስረተንዝመ ሪፖርተን ችጝዘነው ጋብዝ ንቕፀው ዚርፍዝ ስትራቴጂዙ ኻለይ ዋቕረኲ።

አቓንስቅም ክልሊዝጘም ወይትጘም ገውሳጙ ተረው መቈዙ ፅውዘድ እግዝግዘናንስ እጝቅ እቀኽቭርድቅ ሙስየ አርውሸነውዝመ አቑረቁ አቑዙ ጅውንጥድ ጅዘነውዙ ሰቭድ ትኩርትዝ ሰራሸነው ጥውሸኲ።

ማህበራዊ ሰኔ 15/2018

ሳምራዊት ግርማይ