ካንሰርዙ ፅውዘይስ ቓደነውዙ አገነድ ውር ተጊል አሽ የጝ?

ካንሰር አልም አቅቨ ተግዝ አጉረው ትኽነዙ ችግሰ የጝ።  አምረ ጨቨቅም 20 ሚሊዮን አቐቊ ዜገን ፅውዘይዝ ቘይሸቁ አቐነውድ አልምቱ ትኽነ ድርጅትዙ ሚዝረድ ሚሪየኩ። እን አቒስም 400 ሽኽድ እፈር ጛይ።

10 ሚሊዮን አቐቊድ ቈሽ እን ፅውዘይዝ ጝተ ሩሔድ ዲቈው አቐንድ እኔንም ጊንትዝ ፅበፅብንዙ ዘይቤዝ፣ ጅውነይል ፋጥርሸቁ ኻደገንዝ ምላሰን ተርጠ ቸለኲ።

አልም አቅቨ ተግዝ ፍራትዝ እትለቁድ እቁዙ ካንሰር፣ ሲብዙ ካንሰር፣ ዝልዙ ካንሰር፣ ፕሮስቴትዙ ካንሰር፣ ማኽፀን ቢርዙ ካንሰር ቃውሰጥድ ጛይ።

ንጭቱ ገረዱ ይና ዲቭየይዝም እቊንዙ ክርጘይዝ ምላሰን አቐው እቁዙ ካንሰሪስ ቲክን ሊጘትረ ተግድ ፃየውድ ማኽፀን ቢርዙ ካንሰር ፅውዘድ ቓልነቅ አነኲን።

እቀጘዝ ዲዝጝሸቁ ካንሰርዙ አይንተን ኻግርዝ ኻግር ቺተቺትጝሽም ማኽፀን ቢርዙ ካንሰር 21 ኻግራንል ቺተዝ ቈሽ ሰሃራስ ሳ ፅበቊ አፍሪከት ኻግራንዙ እቊኒል እቀጘዝ እትለኲ።

95% ንየ አቐው ማኽጸን ቢርዙ ካንሰር እትለውድ ሂውማን ፓፒሎማ ቫይረስዝ (HPV) ምላሰን የጝ።

አልም አቅቨዝ እን ፅውዘይዝ 530 ሽኽ አቐቊድ ፅውዘይዝ አጋልሽትጘንድ 270 ሽኽዝ ንየድ ክርጘዝ አጋልሽትጘኲ።

ይና ኻግር ኢትዮጵየትልም አምረ ጨቨቅ 5 ሽኽ እቁን ማኽፀን ቢርዙ ካንሰርዝ ፃይሽጘንድ 3 ሽኽዝ ንየ ጝተ ሩሔድ እን ፅውዘዝ ዲቈኲ።

ውርም አይንት ምልክት እትሊጝቀት 20 እምትዝ ቑጠ ዊነነውዙ አቅም ፃየው አቓንድ ኢትዮጵየትል 1 ሽኽዝ 453 ትኽነዙ ችብረንጥ ማኽፀን ቢር ካንሰርድ ቃውስን ቺዘነውዙ ሰቭ ሰራሽጛጙ ችጝሸቊ አቐነውድ ትኽነ ሚኒስቴርዙ ሚዝረድ ልብሰኲ።

ማኽፀን ቢርዙ ካንሰር ምልክተን ፅውዘድ ልግዝጥዊል አሽ እትላቁ አጝሽም ዊርሸነ ምርምረዙ ምልክተንድ ኪርምሺጝቀት ግነ ቃውሰ ካንሰርዙ ሴለንድ ቺዘነው ቸልሸው የጝ።

ፅውዘይዙ ምልክተንድም ጭቅቱ አቕየው ዊንም ግሬድ ኻይየው አርፈዙ ፅየ ዊንም ንቕፀቁ ግርቅዝ ብር ቅብረነው፣ ፆተዙ ዲምቅሽኒዝ ብር ቅብረነውዝመ ቕጅወ ወይሰነውዙ ምልክተን ፃየው የጝ። እኔንም ሲጋረዝመ  ትምባሆ ፊሰቁ፣ ኤች አይቪ ቫይረስዝ አጋልሽተቁዝመ ጝታቕመት ቅየነውዙ ሰቭል ውላቐቁ እቅድ አጋልሽተነውዙ አገነድ ንየስ የኩ።

እኔንት ማኽተናንስም አጋልሽተነቁ ምላሰንጥድ ቺዘነውዝ ቃውስን ማኽተነውዙ ክትቫትድ ፊሰነው ጥውሸኲ።

ክትቫትድም ማኽልዘትነይዝ 21 ኪርም 65 እምትዙ ዕድሚል ፅበቁ እቁኒል ማኽርሸው አቓንድ አኰ ምት ጨቨቅ ምርመረድ ፃቨነው ፅውዘይስ ቓደነውዙ አገነድ 91% የጝ።

ወይትጘድ ቓልናንድም እቁን ማኽፀን ቢር ካንሰር ፍራትዝ እትለቁ ጅውንጢስ ላውድ አቓንድ ቃውስን ሚሪምርሸነውዙ ዲዝጝትድ ሳስ የው አቐነዊዝ ነንም እጅርዙ ሩሔድ ድሰነዊስ እግርታጙ አየውም።

ወይትጘ ነንቱ ሰቲዝ ማኽፀን ቢርዙ ካንሰርድ ማኽተናንስ 20 ትኽነ ጣቭየንዝመ ሻቘ ሆስፒታለን ናፀዝ ክትቫትዙ አግልግለ ይውጛጙ ችጝሸቊ አቐነውድም ወይኽምረ ብሔረ እቅ ጭሰጭሰን ትኽነ ቃወነይል ከረከራቁ ፅውዘንጥዙ ማኽተነዝመ እግዝግዘነ ሙየ ጉሪየ አቐቊድ አት ላዕከ መኮነን ዊግትጝኲⶔ።

ማኽፀን ቢር ካንሰርዝ ክረነውዙ አገነድ ፈራቓጙ ፅበውድ እቀኽቭሪዙ ስነ አዕምሮይል ቓደነው እጀው ይን አምነነውዝ  የጝ።  ካንሰርዙ ፅውዘ ቃውስን ክትቫትድ ፊሰነው ቸልሻንድም አቚ ፅውዘዝ አጋልሽተት እጝጎም ጥውሸው ኽክምነዙ ቲክንክነዝ ፅውዘይስ ቓደነው ቸልሸው አቐነውድ አርቕነ ጥውሸኲ።

ወይትጘም ካንሰርዙ ፅውዘ ላውም ሩሔ ድዛየጘ እቀኽቭሪዝ ጥውሸው አርቕትድ ይውሽታጙ አቐነውድ ጉየቊድ አት ላዕከ መኮነን እን አምረይዝ ክትቫትድ ቃውስን ፊሰነውዙ ዲዝጝትድ ቺዝያጙ ተረነውድ ዊግትጝኩⶔ።

“እኒስ ሚቅ እቀኽቭርድ አርቕት ይውሽትሽም ለምረነውዙ አቅምድ ሳስየው ዊኑ” የቁድ አት ላዕከ ነን ግነ ደግምግመዝ ይውሽታጙ ፅበው ምኽርዝመ አርቕትዝ እቀኽቭርድ ጝቕም ትኽነ ችብረንጥዝጎ ፊረነውዝ  ክትቫት ኪትቭሸነውዙ ዲዝጝትድ አጉስ ያጙ ተረነውድ አርቒስጝኩⶔ።

እን አምረይዝም 2 ሽኽዝ 133 ጝተ እድሚድ 15 እምትዝ ንየ አቐቁ እቁንዝ ካንሰርዙ ቃውስን ምርመረ ፃቨቊ እቂስ 44 ፅውዘይዝ አጋልሽተቁ ችጝሽጘጘድ አት ላዕከ ዊግትጝኩⶔ።

እንዛጊስም 43ድ ጊዝ ይዊጝቀት ጥውሸው ኽክምነድ ፊሰነውዝ ጝተ ትኽነይዝጎ ዋጥረነው ቸልጘጘድም የጝ አርቒስጘውድ።

አውማው ፅውዘይዙ አይንትድቅ ጝቕምቱ ጎነ ምላሰን ፃየው አቕሽም ፅውዘይስ ቓደናንስም ጝቕምቱ መለዝመ እክሰንጥ እኩⶔ።

ለወትረድ ቃውስን ማኽተነ አቓንድ ሊጘትረ ምርፀድ ቈሽ ጥውሸው ኽክምነድ ቃዚን ችጘነው የጝ።

ንቕፀቁ ኲየንጣን ማኽፀን ቢርዙ ካንሰርዙ ምርመረ ፃቨናንስ ዲዝጝትድ እጀቊም ዊንም ገውትጘኲ። እን ገውትንድ ተረውድ ቈሽ ንቕፀቊድ ፅውዘይዙ ጭቕትድ ልብተቅ የነውዝ፣ ፅበው ባኽልጅቅ የውም ምርመረይጅቅ ፃየፃይሽት ፅበው ወይሰይስ ተረው የጝ።

ፅውዘይስ ክቕመት ማኽተናንስም ቃውስን ምርመረ ፃቨነውዝመ ክትቫትድ ፊሰነው ማኽርሸኲ።

አቓንስቅም ማኽፀን ቢር ካንሰርዙ ፅውዘይስ ይናቕመት ኻየናንስ ውርም አይቭተነው ተሚሲጝቀት ሻቘ እምትዝ ዊንም አኰ እምትዝ ምርምረ ጻቨነውዝ ይና ትኽነድ ፅበው ተግድ አርቐነውዙ ዲዝጝትድ ሊጊሰነው ጥውሸኲ።

ሳምራዊት ግርማይ

ሚያዚያ 30/2018