ድስጝዴስ ፊቱኽ ኮንኪ

ኮንኪው ልግስስ አቒይሪሱ ዝኩዊኒዳ ማልጛ ፋይፃንኩ ጉዳይካዴስ እምፕል ያኹስ ኮንኪው ልግስስ አሳቦ ግልፅስ ፌያፌይጝፅጝስስታ ኬሽኹስ ቱትጚ ዝኩዋታ ፄውጝስ ካላው ቹዋ ቴግባርያኽ፡፡ኮንኪ ሌጌሳኒ ታክስጚ ፣ ችግርካዋ ኽይጙስታ አሳቦ ኽይትጝፅጙሳ አክሞኪላ ዴሜኬ፡፡ማይቤራዊ ታምትጜ ይስጝፅጝስ ክንቲስ ኬሽኹሳ ዋይሜ ሜዜጌብፅጝስ፣ እንጛራዳ አምንጜ ፌቴርጝስስታ ባይሎስታ ታሪኮ ቱስቲስ አቕትጝፅጝስስታ አቕስ ዝኩኽ ፍሺ ሚንቺያኽ፡፡እን አኽጝስ ኮንኪው ልግስዳ ትኩት እይስታውላ ይጉዋኒ እዝቡ ባይልስታ ታሪክ እንቲታኪ ኮንኪዉ እልውኒ ድሳማጊ ካስጝስ ካሌ ንጝያኽ፡፡አሌምዳ ሚንችካ ኮንክካ ትኩት እንፂትስኪ ያኻ ሊሊትጙንኩ ቻኒስትካስ ዙማንቲ ድሳማጊ ኮንኪው ታሪክዳ ስም ይቪቺ ይጉዋ፡፡
እን ችግር ታምባቲታ ቤዴራማ እቺስካማ ታክሱንኩ አጌርካ ኮንኬ ድስጝዴስ ይጉፅጝ ይቪቺ ያኻውላስ ሌጌፅካማስታ ቴክኖሎጂሊ ይስጝፄካማ ክምንትስ ፌያፌይፅጙሳ ዴሶ ኬሽኹስ እርዳትፃው ባስክ እስታው ኮንኪው ታሪክ እን እትሜዳ ኻናና ዲግስኑኻ አኽጝስ ሼውኒካማ አንቤብትካማ ዴሶ እርዳትስቴንታ ጋቤዝና፡፡ክርፂ ንባብ፡፡
ባስኩ ኮንኪ ስፔኑስታ ፈረንሳይ አጌርካው ክቻክቺዳ/ሰሜን ስፔንስታ ደቡብ ምራብ ፈረንሳይ/ ድንቤርዳ አግስታው ባስክ ክልሉ ዝኩዋንትካስ ዲብስስታው ኮንኪያኽ፡፡ባስኩ እዝብካው ኽምባ ኽይፂ ኮንኪ ጛጂሱ እቑፂስ “ኤውስካራ” እስትጝስ አቕስቴ፡፡ስፔንዳ አግስታው ጛሬ ካላማ ቺትጛው ክልልዳ ስፓንጚሊ ክቻ እንፅኺው ኮንኪ ያኻማ አጌላጌላማጊ አግስቴ፡፡ ባስኩ ኮንኪ አሌምዳ ዝኩንኩ ዋሼንካኪ ኮንክካሊ ምስሊስ እንግሊዝጚ ፣ስፓንጚ፣ ፈረንሳጚሊስታ እሊኩሊጊ ዳማኪ ኮንኪው ድንግር እላቲው ኮንኪ እስታማ ኣቕስቴ፡፡አውሮፓዳ ዝኩንኩ ማልጛ ኽታዌንካ ኮንክካዴስ እምፕል ያኻማኪላ ዙሚስቴ፡፡ኮንኪው ማራማርጛንትካ ናኑውስታጊ ባስክ ኢንዶ አውሮፓያንካው ዜርካ አውሮፓሾ ቱጝዴስ ሻይ አሜትዴስ ፍና አውሮፓዳ ዙሚስታሺንኩ ኮንክካዴስ ድስጝዴስ ፊታማ ይጉኽ ይቪቺ ኮንኪ አኽⶓ እርዳትፃና፡፡እን ኮንኪ ካልካዋስታ ድምንክንካዋ ታምትጝፅጝስ ሌጌሴምካ ያኹንኩ አሳብካዋ እምፕል ካልስ ጌሌፅጙ አክምኪላ ዝኩኽያኽ፡፡
ባስኩ ኮንኪ ኽታዊኒ ያኻችኹኒኪላ 20ንቲ ዝቤን ቤናሱ ኪንዲዳ አምባገነኑ ዝቤንዳ ጄኔራል ፍራንሲስኮ ስፔንዳ /1939-1975/አውሮፓው ዝቤን ቼፍታጊ ኬፍቲኒ ቻኒስት ታምብኹ ኮንኪ እሺኾ፡፡ኮንኪ ክንቲ ጝንካዳ ሚንችካ ታምትጝፅካዳስታ እዝብ ታምትጛኩ ስፍርካዳጊ ዙሚስታቲታ እግስ አጌድስታሺኾ፡፡ካሜንስታንኩ ጄርካኪላ ባስኩ ኮንኪስ እቑፂ ስም እይስታቲታ እስታሺኾ፡፡
እን አኽጝስ ኮንኪ ጌፄሩ ዙራ ሙርካዳ ይቪቺዳስታ ድሚስ ኬፍ ኑንኩ ሹማጌልካ አቕ ዙማኑ አኽጝስ ድስጙ ችግርሾ ቱኽ ኮንኪ እሺኾ፡፡ እን አምባገነኑ ምንግስት ዴሬትጛማጊ ካሳኒ ኩፂ ባስኩ እዝብ ኮንኬ ድስጝዴስ ይጉፀጙስ ካላውሳ ሴሎ ቴርስጞ ጄሜሩና፡፡ አውሮፓው ዝቤን ቼፋታጊ 1960 አሊዲዳ ባስኩ ቹዋ ታብልስታ ክንትፃንትካ ቤፍትስ ባስኩ ኮንኪ ክንቲ ጝንካዳ ክንቲ እይስታታ ታክስካማ ክንቲ ጝንካዋ ጄሜርፁና፡፡እኒ ክንቲ ጝንካ እጋዋ ያኼካማ ክልሉ ክንቲው ቴርትስ ስራ ያኼካ፡፡
አውሮፓው ዝቤን ቼፋታ 1968 ባስኩ ኮንኪው ሊሊትጙንኩ ጌፄሩሳ ዘዬ ፂኒስጝስስታ አሌቔትጝፅጝስ ሚዲቢኔ ኮንኬ ፌቴርኾ፡፡ እን ኮንኪ ሜንችካ ታምትጝፅካስ፣ፁፍ ፅንታስ፣ሳይንስስታ ምንግስት እንፅኺስ አሜቻታ ፄዋ፡፡ኮንኪ ኽምቤ ኽያኑላ ሌጌሱንኩ አቕኪላ ድስጝስ ካላንታ ሊሊትጙንኩ ክንትፅካ ማይኬልካ ብስስትካ፡፡ባስኩ ክልል ጛሬ ካላማ ቺፅጝፅጙሳ እድሎ አግፅጝ ዴሜካ እንሳ ልቕልቐቴ ኬሽኹስ ሌጌፅጝስ አጋታሜ ፌቴራ ፡፡ምንግስቱ እንፃኽስታንትካ እንፅኺሾ ቱዋኒስ ባስኩሳ ኮንኬ ስፓንጚታጊ አቕጝ ግዴቲታ እንኩርስትኾ፡፡ሬዲዮን፣ቴሌቪጅንስታ ጋዚቲኪላ ባስኩ ኮንኪስ እንፅኼ ጄሜርኾ፡፡ ባስኩሳ ኮንኬ ሌጌፅጝስ ኾትካዴስ ድምክና እዝብ ኩርፄንትስ እንፃኽስትጞ ጄሜርኾ፡፡ ጛጂሱ ኮንኪስ ” ኮሪካ “ናኑ ጊጚ (እን አጌራዳ ኽሳንቲ ጊጚ እናውሳ ፄጌራው )ጊጚው ቴርት ቴርታታ ፄውስታማ ላጛ አሜት ቺፋ ካስጛታስታ ሲፍጙንኩ 11 ጌርክካ ኻራኪ ጌርካኪ ካስጛው ጊጚው ቴርት ቴርታማ 2500 ኪሎ ሜትሮ ጊጛንታስታ አሰቴፍጛንትካ ባስክ ክልልዳ አግስታንኩ ውላጊ ኬቴምካስታ ሙርካስ ፌይካማ ካሳና እሺና፡፡እን ጊጚ ባስኩሳ ኮንኬ ኽሳንትካ ክንታኑ ክንቲ ጝንካዋ ግቢትፅጝስ ጌንዜቦ አግፅፂ አኽጝዴስ ድምክና እዝብ ኮንኪስ ዝኩኽሳ እንካኖስታ ክብሮ አድባባይዳ ፌካማ ካንትፅጙ ልቕልቕቲታኪላ ካንትፂያኽ፡፡ታክሲሎ ቴርታንኩ ሊሊትጙንኩ ግትምስታ ዜሚው ቴርትካኪላ ወታትካ ኮንኬ ኬሽኹስ ያቓንታ ጉሽጝፃው እሺኾ፡፡
ባስኩ ምንግስት ኮንኪው ልግስስ ትኩቶ እይጝስ ዲጂታሉ ዜርፍዳ አሺጝስታ እሳንጝጝ ዝኮ ናውሳ አላሜ እሜማ ሊሊቴ ባጄቶኪላ ሜዴባማ ድምፁ አቕስቲ(voice recognition) አውቶማቲክ ትርጉም (machine translation ) ፊደልካውሳ ኬርቶ ክችሳንኩ ሶፍትዌርካዋስታ ኮንኪውሳ ንቫሮ እምፅካ(linguistics databanks) ቴርታታ ፄዋ፡፡
ፌዩንኩ 40 አሜትካዳ እንፃኽስስትኹ እንፅኺስ ባስኩ ኮንኪ 1 ሚሊዮንዴስ ጃላ ዙማንትካዋ አፌርግስ ካሉኽስታ ማቤራዊ ክብር(prestige) ማልጛ ኬፍቲኒ አችዳ ታምባ፡፡ትክላሊስ ባስኩ ኮንኪ አሌምኩ አጌራካ አግፃኑ ዴስ ትኩት እይስታማ ውላጊ አሬባሬብጚስ እንፃኽስቱኒዴስ ድስጙ ስጋትዳ አግስታንኩ ኮንክካ ዙርካማ ሌጌስጝስ ካላንኩ አኽጞኽ፡፡እዝብስታ ይሴን ምንግስቱ ፖለቲካው እርዳቲ ዝኩጝዴስ ድምክና ቴክኖሎጂው ኮንኪስታ ሜዴቤና ፄውጝስ ክምንትስ ፌያይጝፅጝስ ፌያማ አሌም አቩቑ አችስ አቕስታው ኮንኪ ፄውጝስ ካሊስታው አኽⶓ ባስኮ ኮንኪ ግልፅ ካንትፂያኽ፡፡
ንቫሮ፡- ዩኔስኮ አሌምዳ ድስጝዳ ታምቡንኩ ኮንክካዋ ካንትኹስ ቴርትኹ ሪፖርትስታ ባስኩሳ ኮንኬ ዲጂታል ቴክኖሎጂስ ሌጌፅጝስ ካላው እስታማ ፉኽ ፖሊሲው ሴኔድ፡፡