ጥጝቅቀዙ ቢተዝ ፈራቓⶔ ጽበው ኤች.አይ.ቪ/ኤድስዙ ፅውዘ!!

ይነ አልሚል ፋጥርሸት አርቨ እምትዝ ንየ እጊሰው ኤች.አይ.ቪ/ኤድስዙ (HIV/AIDS) ፅውዘ ጝ ጭቕትዝመ ኻይልትድ ነን ፅብነው ኰሪዝ ንቕፀቊዝ  ዘስክርሻጙ ተከኩ።

አቕሽም አልምቱ ትኽነ ድርጅትዝመ ኢትዮጵየቱ አቭርት ትኽነ ኢንስቲትዩትዙ አይር ሚዝረድ ቓሊሰውድ ቫይረሲዙ ትንዝንድ ነንም አቒስ አቒቱ ፅበው ኹሪዙ ሩሔድ ድሳጙ ፅበው አልም አቅቨዝመ ኻግሩ ኽዝቭዙ ትኽነዙ ሰጋቕን የጝ።

ዓልምቱ ትኽነ ድርጅትዙ ሚዝረይዝጘድ ቫይረስድ ፃረቊዙ 1981ዓ.ስ ችጝሸት ኪርም 2024 ዓ.ስ አሰነይል አሽ 44 ነቁጠ ላው ሚሊዮን ዜገንዙ ሩሔ ዲቁስኲ። 65 ናንድም አፍሪክቊ ጛይ።

2024 ዓ.ስ ጭቚ ላው ነቊጠ ሻቘ ሚሊዮን ዜገንዙ ብሪል ቫይረስድ ችጝሻንድ፣ 630 ሽኽ አቐቊድ እንዝ ምላሰን ጝተ ሩሔድ ብጝኩⶔ።

ይና ኻግርትጎ ተርናንድም ቫይረስድ 1978 ዓ.ስ ኪርመነ ጊዝዝ ቓልሽተት ኪርም አጉረው ዝምርንዝመ አርቕት ፋጥርሻጙ ዊንኲ።

እን ልቕረዝ ቫይረሲዙ ትንዝንድ 1992 ዓ.ስ ዊነዊስ( 3.3 ላይስ) ነን ፅበው ምፅነይዝጎ (0.83-0.87 ላይዝጎ) ሳስሸነው ቸልሽሽም ጣቅ እምተንዝ እንጎ ግነ ትንዝንድ ዊስ ፈራቐነውዙ አጋል ቓሊሳጙ የጝ።

ነንቱ ኰርዝ ኢትዮጵየትል 600 ሽኽዝ ንየ ዜገን ቫይረሲጅቅ ፅብጘኲ።

አምረ ጨቨቅም 8 ሽኽዝ ንየ አይር እቅ ቫይረሲዝ ፃይሸቊ አጘንድ 11 ሽኽዝጎ አልተቊ እቅ ጝተ ሩሔድ እን ፅውዘዝ ብጘኲ።

አቕሽም ቀሰው ገቨይዝጘድ ቓልሽተውድ ግነ ቫይረስድ ጝተ ብሪል ችጝሽጠ ቸለኩ ይሽትጝ ጊምትሸቊስ 94 ናን አቐቊድ ምርመረዝ ጝታቕመት አርቕጝ አንፀ- ኤች አይቪ (ART) ጥላድ ፊሰነው ኪርመቁ አቐነውድ የጝ።

ወይትጘድ ቓልናንድ 2 ሽኽዝ 7 ላዝ ንየ ዜገን ቫይረስድ ጝተብሪል ፅበነውድ ደድስጝ ጥላድ ፊስጛⶔ ችጝሸቊ ጛይ። እኔንም እግዘ ጭቚ አቒጝቀት ፅውዘይጅቅ ላብጠ ፅበቊ ዜገንዙ ሩሔዝመ ሽሹድንዙ ፍልውልወድ ቓሊሰው የጝ።

እንዝም ሳቁጠ ኻትመ ጭሰጭሰን 01 ቀበሊዙ ፅበጥ አቐቊ ዊዝር እህትወይ አድቫሩስመ ዊዝር አስረስ ሰሎሞንቱ ሩሔዙ ተከድ ደድሰነ የጝ።

ዊዝር እህትወይ አድቫሩ ቫይረስድ ጝተ ብሪል ፅበነውድ አርቕጘት 18 ምት እጊስጝኩⶔ። እኒስ ሚቅም እን ፅውዘይዝ አጋልሽተቊ ዊግናንድ ተገተግሽትጝ እቀኽቭሪዝ አርቕት ፃይስጛⶔ ዊንⶔ። እንዝም ንቕፀቊ ውሸብል ጝተ ትኽነድ ኻይስጘንስመ ፅውዘይዝ አጋልሽተቊ አካለንም ምርመረ ፃቭጝ ኰሪዝ ጥላድ ፊስጛንስ ከቫⶔ ዊነነውድ አስክዝጘኲ።

አቕሽም ነን ምጝግስትዝመ እቀኽቭሪዙ ትኩርትድ ቃፅቨነዊዝ ምላሰን አይር ኹርድ ኤች.አይ.ቪዙ ፅውዘድ «ግፈይዝጘድ» ቀልዝጝ ቓለነውዙ ሰጋቕን ፋጥርሻⶔ አቐነውድ ልብስጘኩ።

ተከተከውዝ 15 እምንተንዝ ንየ ቫይረሲጅቅ ፅበቊድ 01 ቀበሊዙ ጽበተ ዊዝር አስረስ ሰሎሞን፣ ጥላድ ሰትዝ ፊሰነውዝ ገሪየኑ ገረዱዝመ ኢኮኖሚዙ ፍልውልወንጥድ አክንውጛⶔ ችጝሸቊ አቐነውድ ጋልፅጘኲ።

አቕሽም ጛይ አትረውዝ ሰራሽጘንድ ቓለቊ ላጥ እቀ ኽቭረን«ጛይ ፃይሽጝ ውር አቕⶔ?» የው ቀርሸው ኻሰቭዝ ፅውዘድ ነቀነውዝመ ቃውስን ጥንቅቀዙ ሰራሸንድ ቲክነነውድ ዘስክርሸነውድ ሚሪጘኩ።

እንዛይ ኲየንጣኒስ ኽየው ክንድጝ ፊሰነው ቸልሸኲ። ጥላድ ፅበነውድ ሩሔዙ ዊንተድ ሊጊሰኩ ጚ፤ ፅውዘይስ እቻቐውዝ ቓዛውም።

ፅውዘድ ነቀነውዝመ ጥላድ ፊሰነውድ ሲለተነው አጉረው ፅውዘዝመ ሩሔ ድሰነዊል አሽ አጋልዘው አቐነውድ የጝ ቓለ ነየቊ ኲየንጣንድ ሚሪጘውድ።

አቓንስቅም ኤች አይቪ ኤድስዙ ፅውዘድ ሩሔ ድሰው አቐነውድ ልብትን ምርመረ ፃቨነው፣ ኮንዶም አርውሸነውዝመ አጋልሽተተ ፃቨቊ አቕንተኒስ እክልደነው ፅበው ኹሪዙ ቃውሰተ ዲቊትነይ አጠ ጥውሸኲ።

ሳቁጠ ኻትመይዝጘም ጣቅ እምተንዝ እንጎ ፅውዘድ ፈራቓጙ ተረነውድ ጉየቊድ ኻትመ ጭሰጭሰን ትኽነ ጽ/ጝንዙ ዲቈተ አት ኪሮስ ታረቀ 2017 ዓ.ስዝ እንጎ ሊጘ ናን ላይዝ ቈሸ ቓሊስኩ ይጘኲ።

ሳቁጠ ኻትመይል ፅውዘድ ፋጥርሸት ንቕፀው እምተን አቓንድ ጝተቕመት ግልፅ ፃቭጝ ጥላድ ቲክንክንጛጙ ጽበቊ 252 ዊግናንድ ፅብጘጘድ አቕጝ፤ ጝታቕመት ጭቭስጝ ኽክምነድ ቲክንክነነው ኪርመቁዝመ ኪርምየቊ እቂዙ እግዘድ ግነ ጝተቕመት ግልፅ ፃቨቊስ ንየ ብጭቕድ ጛይ።

እኒዙ አይንተ ምላሰንድ ቈሽ አኰ እምተኒስ እንጎ ፋጥርሸው ጣይትንዝ ምላሰን ጅውነይስ ጅውነይዝጎ ፃቭሽተው ኽዝቪዙ ፍልውልወዝመ ፊንቅልሽንድ ቃውሰተድ አቐነውድ ዲቈተድ ልብስጝኩⶔ።

ላየድ ምጝግስት ኤች አይ ቪ ኤድስዝ ጅሉዘ አርቕት ፋጥርንዝ ገሪያⶔ ዊነው በጀትዙ ችጘርድ ቃጽቨነውድ የጝ።

እንዝጘም ከቨጥ ድርጅተንዝ አልታⶔ ዊነው ኮንዶምዙ ከቨ፣ ክንድጝ ጝንጥዝመ ላጥ ችብረንጢል ይውሽታⶔ ዊነው አርቕትድ ቓፅቕፃጙ ተረነውዙ ምላሰን አኲ።

እኔን ቈሽ ዝየነ ጝንጥ፣ ግሬዙ ሰቭል ውላቐቊ ውሸብልዝመ ካምፐኒል፣ አርመነ ጝንጥል (እፅቊሸነ ጝንጥል) ጥንቅቀዙ ቢተ ፅባንስቅ ፅውዘይዝ አጋልሽተጥድ ንቕፅጛንስ ፃቨነውድ ሚሪጝኩⶔ።

አቕሽም ትኽነ ጽ/ጝኒዝጘድ ፈራቓⶔ ፅበው ቫይረስድ ማኽተናንስመ ትንዝንድ እግዝግዘናንስ አይር ሚሪየ እቑር ሰራሻጙ አቐነውድ ዲቈተድ ጋልፅጘኩ።

“እኒስ ሚቅ ቀቭሽት ዊነው ክንድጝ ጝንጢል አርቕት ፋጥረነውዙ ሰቭድ ቃፅልሰነው፣ ኻይማኖትዙ ችብረንጥ ጋብዝ ክንድጝ ይወነውድ ኪርመነው የውም ዝየነ ጝንጢል፣ አርመነ ጝንጥ፣ ካምፐንዙ ሰቭተጥድ ተከቊ አጋልሽተጥ ስፍሊል ትኩርት ፃቨው አርቕት ፋጥርንዙ ሰቭ ሰራሽታⶔ አቐነውድ ሚሪጝኩⶔ።

ኢትዮጵየ 2030 ኤች አይቪ/ኤድስዙ ትንዝንድ  «ዜሮ» ችጝዘናንስ ፃቭረው ልቕረይዝ እቀኽቭርድ አርቕት ችጘነው ጭቚ አቒጝቀት ክንድጚዝ ሲሪየ ጝቕመት ኻየነው ጥውሸኲ።

ምጝግስትዝመ ትኽነዙ ችብረንጥድ ቓፅቕፅ ፅበው አርቕት ፋጥርንዙ ሰቭድ ዊስን ኪርምሰነውዝ ትኽኑዝመ ጊቭርዘተ ዜገ ፋጥረነውዙ ጝተ ዲቊትነይድ ፈነው ጥውሸኩ።

እቀኽቭርድም አቕሽ ክንድጝድ አርቕትድ ቲግቭሪዝጎ ላውጠነውዝ ጝቕመት፣ ጝነቁዝመ ኻግርት ኻየነውዙ ዲቁትነይ ፃየው የጝ።

ንየይል ኲየንጣኒዙ ሩሔል ልብትነዊዝጘድ ኤች.አይ.ቪ ብሪል ፅባⶔ ጥላ ጥውሸውዝ ፊስን ፈኑዝመ ጊቭርዘተ ኻይልዝ ሩሔ ቃወነው ቸልሸኩ።

አቕሽም እን አጋልድ ፃይን ፅውዘድ ነቀነው፣ ቃውስን ጥንቅቀዙ ጒደንጥድ ቲክነነዊስ እክልደነውዝመ ጥላ ፊሰነውድ ችብሰነው አጉረው ኻደገዝ አጋልዘኲ።

አቓንስቅም ምጝግስትዝመ ሚሪሸቊ አካለን ቓፅቕፀው አርቕትዙ ፋጥርንዝመ በጀትድ ዊሥሰነውዝ ውሸብለድ ጥንቅቀዙ ዲዝጝትድ አትርዛንስ( ምርመረ ፃቨነውዝመ ኮንዶም አርውሸነው)ዙ ሰቭድ ቲግቭረነው ጥውሸኲ።!!

ጥቅምት 15/2019

ሳምራዊት ግርማይ