የተፈተነው ዘር

የጥቁር ሕዝቦች ታሪክ የሰው ልጅ የሥልጣኔ ጉዞ የጀመረበት፣ የጥበብ እንዲሁም የእውቀት ምንጭ የሆነ፣ እንዲሁም በማያቋርጥ የጽናት እና የነፃነት ተጋድሎ የታጀበ ታላቅ ድርሳን ነው። ይህ ታሪክ ከአፍሪካ ምድር ተነስቶ ዓለምን ያዳረሰ ጥልቅ አሻራ ሲሆን በሦስት ዋና ዋና ምዕራፎች ከፍሎ ማየት እንደሚቻል ብላክ ፖስት ዶት ኦርግ ላይ ያገኘነው መረጃ ያመላክታል።

የመጀመሪያው እና ዋነኛው ምዕራፍ የጥቁር ሕዝቦች የሥልጣኔ ባለቤትነት ነው። አፍሪካ የሰው ልጅ መገኛ ብቻ ሳትሆን ዓለም ዛሬ ለደረሰችበት የዕውቀት ደረጃ መሠረት የጣሉ ታላላቅ መንግሥታት የፈለቁባት አህጉር ናት። በጥንቷ ግብፅ እና በኩሽ መንግሥታት የተገነቡት ግዙፍ ፒራሚዶች የጥቁር ሕዝቦች የሒሳብ፣ የሥነ-ሕንጻ እና የኢንጂነሪንግ ጥበብ ምስክሮች ናቸው። በምዕራብ አፍሪካ የነበረው የማሊ መንግሥት በሀብት እና በንግድ ብቻ ሳይሆን በቲምቡክቱ በኩል በነበረው የከፍተኛ ትምህርት ማዕከልነት ዓለምን ያስደምም ነበር። በምሥራቅ አፍሪካ ደግሞ የአክሱም ሥልጣኔ በራሱ ፊደል፣ የቀን መቁጠሪያ እና የባሕር ንግድ የዘመኑ ኃያል መንግሥት ሆኖ ለዘመናት ዘልቋል።

የጥቁር ሕዝቦች ብሩህ የታሪክ ምዕራፍ በቅኝ ግዛት እና በባርነት ንግድ ምክንያት ፈተና ቢገጥመውም ጥቁር ሕዝቦች ለማንነታቸው እንዲሁም ለነፃነታቸው ያደረጉት ተጋድሎ ሌላው አስደናቂ ታሪክ  መሆኑን ብላክ ፖስት ድረ ገጽ ያስረዳል። በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ወጣቶች ወደ አሜሪካ እና አውሮፓ በባርነት ቢወሰዱም ባሕላቸውን፣ እምነታቸውን እና የነፃነት ናፍቆታቸውን ይዘው ተጉዘዋል። ይህ ጽናት በሄይቲ አብዮት ወቅት ባሪያዎች ጌቶቻቸውን አሸንፈው ነፃ መንግሥት እንዲመሠርቱ አስችሏል። በአፍሪካ ምድርም የኢትዮጵያ በዓድዋ ጦርነት ድል መቀዳጀት፣ ጥቁር ሕዝቦች በነጭ ወራሪዎች ሊሸነፉ እንደማይችሉ እና ነፃነታቸውን ማስከበር እንደሚችሉ ለዓለም ያሳየ የተስፋ ብርሃን ሆኖ አልፏል።

የጥቁር ሕዝቦች ታሪክ የጥበብ እና የለውጥ ታሪክ ነው። ባለፉት መቶ ክፍለ ዘመናት በነፃነት ንቅናቄዎች እና በሲቪል መብቶች ትግል አማካኝነት ጥቁሮች በዓለም ዙሪያ የዘረኝነትን እና የጭቆናን ቀንበር ሰባብረዋል። ከአፓርታይድ ጋር የተጋደለው እና ድል ያደረገው የኔልሰን ማንዴላ ጽናት፣ የአሜሪካንን ሕግ የለወጠው የማርቲን ሉተር ኪንግ ሕልም እና በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ የማይታወቁ ጀግኖች መስዋዕትነት የዛሬዋን ዓለም ቅርጽ አስይዘዋል። ዛሬም ቢሆን በሳይንስ፣ በሥነ-ጽሑፍ፣ በፈጠራ እና በስፖርት ዓለም የጥቁሮች አሻራ ጎልቶ ይታያል። የጥቁር ሕዝቦች ታሪክ የመከራ ታሪክ ብቻ ሳይሆን፣ ካለፈው መከራ ተነሥቶ ለሰው ልጅ እኩልነት እና ሥልጣኔ አዲስ ትርጉም የሰጠ የድል ታሪክ ነው።

የአፍሪካ አሜሪካውያን የነፃነት እና የእኩልነት ትግል በታሪክ ውስጥ እጅግ አስቸጋሪ፣ ረጅም እና በጽናት የተሞላ ጉዞ ነው። ይህ ትግል የሚጀምረው በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ አፍሪካውያን በባርነት ተጭነው ወደ አሜሪካ ምድር ከመጡበት ጊዜ አንስቶ ሲሆን እስከ ዛሬ ድረስ ለፍትሕ እና ለሰብአዊ መብት መከበር የሚደረገውን እንቅስቃሴ ያካትታል። ትግሉ የሰውን ልጅ ክብር ለማስመለስ የተደረገ ታላቅ ተጋድሎ ነው።

በመጀመሪያው ምዕራፍ፣ የአፍሪካ አሜሪካውያን ትግል ትኩረቱ የባርነትን ሥርዓት ማስወገድ ላይ ነበር። ለዘመናት በላባቸው እና በደማቸው አሜሪካን የገነቡት ጥቁሮች እንደ ዕቃ የመቆጠርን አስከፊ ሕይወት ለመቀየር በተለያዩ መንገዶች ታግለዋል። እንደ ሃሪየት ታብማን ያሉ ጀግኖች በድብቅ መንገድ (Underground Railroad) በመቶዎች የሚቆጠሩ ወገኖቻቸውን ከደቡብ ግዛቶች ወደ ሰሜን ነፃ ግዛቶች በማሸሽ ታላቅ ተጋድሎ አድርገዋል። እንደ ፍሬድሪክ ዳግላስ ያሉ ምሁራን ደግሞ በንግግራቸው እና በጽሑፎቻቸው የባርነትን አስከፊነት ለዓለም በማጋለጥ የፀረ-ባርነት ንቅናቄውን መርተዋል። ይህ ትግል እ.አ.አ በ1865 በአሜሪካ የእርስ በርስ ጦርነት ማብቂያ ላይ የባርነት ሥርዓት በሕግ እንዲታገድ ቢደረግም እውነተኛው እኩልነት ግን ገና አልመጣም ነበር።

ከባርነት በኋላ የመጣው ዘመን “የጂም ክሮው ሕግጋት” (Jim Crow Laws) በመባል የሚታወቀው የዘረኝነት እና የለየለት መገለል ዘመን ነበር። ጥቁሮች እና ነጮች በተለያዩ ትምህርት ቤቶች እንዲማሩ፣ በተለያዩ ሆስፒታሎች እንዲታከሙ እና በሕዝብ ማመላለሻዎች ላይ እንኳን ተለይተው እንዲቀመጡ ይገደዱ ነበር። ይህንን ግፍ ለመቃወም በ1950ዎቹና 60ዎቹ የሲቪል መብቶች ንቅናቄ (Civil Rights Movement) ተቀጣጠለ። ሮዛ ፓርክስ በአውቶቡስ ላይ ለነጭ መንበር አልለቅም በማለቷ የጀመረው ተቃውሞ መላውን አሜሪካ ያናወጠ ሕዝባዊ እምቢተኝነት ወለደ። ዶክተር ማርቲን ሉተር ኪንግ ጁኒየር በሰላማዊ ትግል እና “ሕልም አለኝ” በሚለው ታላቅ ንግግሩ፣ ማልኮም ኤክስ ደግሞ በጥቁሮች ማንነት እና ራስን በመከላከል መርሆቹ ትግሉን ወደ አዲስ ምዕራፍ አሸጋግረውታል።

በእነዚህ ጀግኖች መሪነት እና በሺዎች የሚቆጠሩ ተራ ዜጎች መስዋዕትነት እ.አ.አ በ1964 የሲቪል መብቶች አዋጅ እንዲሁም በ1965 የመምረጥ መብት አዋጅ እንዲጸድቁ ተደርጓል። ይህም ጥቁሮች በሕግ ፊት እኩልነታቸውን እንዲያረጋግጡ እና በፖለቲካው ዘርፍ እንዲሳተፉ በር ከፍቷል። ሆኖም ትግሉ በሕግ መለወጥ ብቻ አላበቃም። ዛሬም ቢሆን በኢኮኖሚ መገለል፣ በፖሊስ ጭካኔ እና በሥርዓታዊ ዘረኝነት ላይ የሚደረገው ትግል ቀጥሏል። እንደ “Black Lives Matter” ያሉ ዘመናዊ ንቅናቄዎች የዚሁ ቀጣይነት ያላቸው የታሪክ ፈርጆች ናቸው። የአፍሪካ አሜሪካውያን ትግል እና ድል ጥቁር ሕዝቦች ለአሜሪካ እና ለዓለም የዴሞክራሲ እና የሰብአዊ መብት ግንባታ ያበረከቱት ትልቁ ስጦታ ተደርጎ ይወሰዳል።

ማርቲን ሉተር ኪንግ ጁኒየር እና ማልኮም ኤክስ ለአፍሪካ አሜሪካውያን መብት የታገሉ የ20ኛው ክፍለ ዘመን ደማቅ ኮከቦች ናቸው። ምንም እንኳን ሁለቱም ዓላማቸው የጥቁር ሕዝቦችን ነፃነት እና ክብር ማስከበር ቢሆንም፣ የሚከተሉት ፍልስፍና እና ስልት ግን እጅግ የተለያየ ነበር።

ማርቲን ሉተር ኪንግ ጁኒየር የሰላማዊ ትግል (Non-violence) ምልክት ተደርጎ ይታወቃል። የክርስትና እምነት መጋቢ የነበረው ኪንግ፣ ትግሉ በጥላቻ ሳይሆን በፍቅር እና በይቅርታ መመራት አለበት ብሎ ያምን ነበር። የእሱ ዋና ሕልም ጥቁሮች እና ነጮች በአንድነት፣ በእኩልነት እና በወንድማማችነት የሚኖሩባትን አሜሪካን መፍጠር ነበር። ኪንግ “ጥላቻን በጥላቻ ማሸነፍ አይቻልም፤ ጨለማን የሚያጠፋው ብርሃን ብቻ ነው” የሚል ጽኑ እምነት ነበረው። በዚህም ምክንያት ሰላማዊ ሰልፎችን፣ የኢኮኖሚ ማዕቀቦችን እና ሕዝባዊ እምቢተኝነትን በመጠቀም የአሜሪካን የዘረኝነት ሕግጋት እንዲቀየሩ ትልቅ ሚና ተጫውቷል። እ.አ.አ በ1964 የኖቤል የሰላም ሽልማትን በማሸነፍ በዓለም አቀፍ ደረጃ ዕውቅናን አግኝቷል።

በሌላ በኩል ማልኮም ኤክስ የጥቁር ሕዝቦችን ብሔረተኝነት እና ራስን የመከላከል መርህን የሚያቀነቅን መሪ ነበር። ማልኮም በጥቁሮች ላይ የሚፈጸመውን ግፍ በዝምታ መመልከት እንደሌለባቸው እና “በማንኛውም አስፈላጊ መንገድ” (By Any Means Necessary) ነፃነታቸውን ማረጋገጥ እንዳለባቸው ያስተምር ነበር። ከመጀመሪያው ጀምሮ ጥቁሮች የራሳቸውን ኢኮኖሚ እና ማኅበረሰብ ለብቻቸው መገንባት አለባቸው የሚል አቋም ነበረው። ማልኮም በጥቁር ሕዝቦች ዘንድ የማንነት ኩራት እና በራስ መተማመን እንዲሰርጽ ትልቅ ተጽዕኖ አሳድሯል።

የሁለቱ መሪዎች ልዩነት በቆይታቸው እየጠበበ መጥቶ ነበር። ማልኮም ኤክስ ወደ መካ ሄዶ የሐጅ ሥነ-ሥርዓትን ካከናወነ በኋላ፣ ዘረኝነትን ለማጥፋት ከሁሉም ወገኖች ጋር አብሮ መሥራት እንደሚቻል ማመን ጀምሮ ነበር። ማርቲን ሉተር ኪንግም ቢሆን በሕይወቱ የመጨረሻ ዓመታት ላይ ሰላማዊ ትግል ብቻውን በቂ እንዳልሆነ እና ሥር ነቀል የኢኮኖሚ ለውጥ እንደሚያስፈልግ ይናገር ነበር። በሚያሳዝን ሁኔታ ሁለቱም መሪዎች ገና በወጣትነታቸው (በ39 ዓመታቸው) በተለያዩ ጊዜያት በተፈጸመባቸው የግድያ ጥቃት ሕይወታቸው አልፏል።

የማርቲን ሉተር ኪንግ የሰላም መንገድ እና የማልኮም ኤክስ የማንነት እንዲሁም የቁጭት ትግል ተደምረው የዛሬዋን አሜሪካ ቅርጽ አስይዘዋል። አንዱ የሕግ ለውጥ እና ውሕደትን ሲያመጣ፣ ሌላኛው ደግሞ ጥቁሮች ለራሳቸው ያላቸውን ክብር እንዲሁም ኩራት እንዲመልሱ አድርጓል ይላል ከአሜሪካ ብሔራዊ ቤተ-መዛግብት ላይ ያገኘነው መረጃ።

ሳምንቱ በታሪክ

የደጃዝማች ሕልፈት

ደጃዝማች ዑመር ሰመተር መጋቢት 10 ቀን 1936 ዓ.ም አረፉ፡፡ ደጃዝማች ኡመር በኢትዮጵያ የነፃነት ተጋድሎ ታሪክ ውስጥ ስማቸው በደመቀ ሁኔታ የሚነሳ፣ በተለይም በሶማሌ ዝርያቸውና ለኢትዮጵያ ባላቸው ጽኑ ፍቅር የሚታወቁ ታላቅ አርበኛ ነበሩ።

ደጃዝማች ዑመር ሰመተር ጣሊያን ኢትዮጵያን በወረረችበት ወቅት (1928-1933 ዓ.ም) በኦጋዴን ግንባር በጀግንነት ከተዋጉት ግንባር ቀደም አርበኞች አንዱ ነበሩ። በወቅቱ የነበረው የጣሊያን ጦር በሶማሌ ክልል በኩል ወደ ውስጥ ለመዝለቅ ሲሞክር፣ እሳቸውና የሚመሩት ጦር ከፍተኛ መከራ አብልተውታል።

የደጃዝማች ዑመር ሰመተር ታሪክ ኢትዮጵያዊነት በጎሳና በቋንቋ እንደማይገደብ የሚያሳይ ትልቅ ምሳሌ ነው። በኢትዮጵያ ሶማሌዎች ዘንድ እንደ ብሔራዊ ጀግና የሚታዩ ሲሆን፣ በስማቸው የተሰየሙ ትምህርት ቤቶችና መንገዶች (ለምሳሌ በአዲስ አበባና በጅጅጋ) ለክብራቸው መታሰቢያ ሆነው ቆመዋል።

የጀርመን ምርጫ

የምሥራቅ ጀርመን (GDR) የመጀመሪያውና ብቸኛው ነፃ ምርጫ የተካሄደው መጋቢት 9 ቀን 1980 ዓ.ም ነበር። ለ40 ዓመታት ያህል በኮሙኒስት ፓርቲ (SED) ቁጥጥር ስር የነበረው የምሥራቅ ጀርመን አስተዳደር አብቅቶ፣ ሕዝቡ በነፃነት የፈለገውን ፓርቲ የመረጠበት ወቅት ነበር።

ይህ ምርጫ ለሁለቱ ጀርመኖች ዳግም መዋሃድ (German Reunification) ትልቁን በር የከፈተ ክስተት ነበር። ሕዝቡ በብዛት ድምፅ የሰጠው ከምዕራብ ጀርመን ጋር በፍጥነት ለመዋሃድ ለቀረበው ሃሳብ ነበር።

በዚህ ወቅት በዓለም ላይ የነፃነት አየር የነፈሰበት ነበር። ለምሳሌ በዚሁ በ1982-1983 አካባቢ፦ በደቡብ አፍሪካ የኔልሰን ማንዴላ ከእስር መፈታትና የአፓርታይድ ሥርዓት መዳከም። በኢትዮጵያም ቢሆን የደርግ ሥርዓት ተዳክሞ ለውጥ እየመጣ የነበረበት ወቅት ነው።

(ቢኒያም መስፍን)

በኲር የመጋቢት 7  ቀን 2018 ዓ.ም  ዕትም