የሜዲትራኒያን ዕንቁ

በምዕራብ እስያ በሜዲትራኒያን ባሕር ዳርቻ ላይ የምትገኘው ሊባኖስ በመጠን አነስተኛ ብትሆንም በታሪክ ጥልቀትና በተፈጥሮ ውበት ረገድ ግን ግዙፍ ስፍራ አላት። ይህች ሀገር ለዘመናት የንግድ፣ የጥበብ እና የባህል ማዕከል በመሆን አገልግላለች። ከጥንቶቹ ፊንቄያውያን ጀምሮ እስከ ሮማውያን፣ ከኦቶማን ግዛት እስከ ፈረንሳይ አስተዳደር ድረስ የተለያየ አሻራ ያረፈባት ሊባኖስ ዛሬም ድረስ የምስራቁንና የምዕራቡን ዓለም አጣምራ የያዘች ልዩ ምድር ናት።

ቤሩት—የመካከለኛው ምስራቅ ፓሪስ

ቤሩት የሊባኖስ የልብ ትርታ ናት። ከተማዋ በታሪኳ ውስጥ በርካታ ጦርነቶችና የተፈጥሮ አደጋዎች የደረሱባት ቢሆንም እንደ ፊኒክስ ወፍ ከአመድ ላይ ተነስታ ዳግም የመዋብ ልዩ ችሎታ አላት። በከተማዋ መሃል የሚገኘው ኒጃመህ አደባባይ (Place de l’Étoile) የከተማዋን የሕንፃ ጥበብ ልቀት የሚያሳይ ነው። እዚህ አደባባይ ላይ የሚገኘው የ1930ዎቹ የሰዓት ግንብ እና በዙሪያው ያሉ ጥንታዊ ካፌዎች ለከተማዋ የአውሮፓ መሰል ድባብ ይሰጧታል።

የቤሩት የባህር ዳርቻ ወይም ኮርኒሽ (Corniche) ደግሞ ሌላኛው የከተማዋ መለያ ነው። እዚህ ጋር የሜዲትራኒያን ባህር ሞገድ ከግዙፎቹ ፒጅን ሮክስ (Pigeon Rocks) አለቶች ጋር ሲላተም የሚፈጥረው ትዕይንት ለጎብኚዎች የማይረሳ ትዝታን ይፈጥራል። ቤሩት የኪነ-ጥበብ፣ የጋዜጠኝነትና የነፃ አስተሳሰብ ማዕከል በመሆኗ በዓረቡ ዓለም ውስጥ ትልቅ ስፍራ ይሰጣታል።

ባይብሎስ፦ የሰው ልጅ ስልጣኔ ምስክር

ከቤሩት ጥቂት ኪሎ ሜትሮች ርቃ ትገኛለች። በሀገርኛ ስሟ “ጅቤይል” እየተባለች የምትጠራው ባይብሎስ በዓለም ላይ ካሉ ጥንታዊና እስከ ዛሬ ድረስ ሰው ከማይጠፋባቸው ከተሞች አንዷ ናት። ይህች ከተማ የፊንቃያውያን የፊደል ስርአት የተወለደባትና ወደ ዓለም የተሰራጨባት ስፍራ እንደሆነችም ይታመናል።

በከተማዋ የሚገኘው የክሩሴደር ቤተ-መንግሥት (Crusader Castle) እና የጥንቱ የዓሣ አጥማጆች ወደብ ታሪክ በዝምታ የሚናገርባቸው ቦታዎች ናቸው። የባይብሎስ ጠባብ መንገዶችና የድንጋይ ቤቶች ዛሬም ድረስ የጥንቱን ድባብ ሳይለቁ ለዘመናዊ ቱሪዝም ክፍት ሆነው ይገኛሉ። እዚህ ስፍራ ላይ የሚገኙት ጥንታዊ ገበያዎች (Souks) የእጅ ስራ ውጤቶችና ባህላዊ አልባሳት የሚገኙባቸው ደማቅ ስፍራዎች ናቸው።

ባልቤክ (Baalbek)፦ የሮማውያን የሕንፃ ጥበብ ጥግ

በሊባኖስ የቤቃ ሸለቆ (Beqaa Valley) ውስጥ የሚገኘው የባልቤክ ስፍራ፣ የሮማውያን ስልጣኔ ምን ያህል የገዘፈ እንደነበር ማሳያ ነው። እዚህ የሚገኙት የጁፒተር፣ የባከስ እና የቬነስ ቤተ-መቅደሶች በዓለም ላይ ካሉ ግዙፍ የድንጋይ ግንባታዎች መካከል ይመደባሉ። በተለይም የጁፒተር ቤተ-መቅደስ ምሰሶዎች ያላቸው ቁመትና የድንጋዮቹ ክብደት የጥንቱን ዘመን የምህንድስና ጥበብ ጥያቄ ውስጥ የሚጥሉ ናቸው። ባልቤክ በየዓመቱ በሚያስተናግደው ዓለም አቀፍ የሙዚቃ ፌስቲቫልም ይታወቃል፤ ይህም ጥንታዊውን ታሪክ ከዘመናዊው የጥበብ ዓለም ጋር ያገናኘዋል።

ጢሮስ እና ሲዶን፦ የባህር ላይ ኃያላን

በደቡባዊ ሊባኖስ የሚገኙት ሲዶን እና ጢሮስ ታሪካዊ የባህር ወደቦች ናቸው። ሲዶን በባህር ላይ በተሰራው የክሩሴደር ግንብ (Sea Castle) ትታወቃለች። ይህ ግንብ በባህር መካከል ቆሞ ከተማዋን ከጠላት ሲከላከል የኖረ ሲሆን፣ ዛሬ ግን የቱሪስቶች መዳረሻ ሆኗል። ታይር ደግሞ በዩኔስኮ የዓለም ቅርስነት የተመዘገቡ የሮማውያን የፈረስ ውድድር ሜዳ (Hippodrome) እና ግዙፍ አምዶች የሚገኙባት ከተማ ናት። የከተማዋ ነጭ አሸዋማ የባህር ዳርቻዎች ደግሞ ለቀሪው የሊባኖስ ክፍል የተፈጥሮ ሲሳይ ናቸው።

የሊባኖስ ተራሮች እና የዝግባ ዛፎች (The Cedars)

ከባህር ዳርቻው ወጣ ብለን ወደ ተራራማው ክፍል ስናመራ፣ የሊባኖስ ብሔራዊ ምልክት የሆነውን የዝግባ (Cedar) ዛፍ እናገኛለን። እነዚህ ዛፎች በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ሳይቀር የተጠቀሱና ለንጉሥ ሰሎሞን ቤተ-መቅደስ ግንባታ ያገለገሉ መሆናቸው ይነገራል። የቃዲሻ ሸለቆ (Qadisha Valley) ደግሞ በተራራ ውስጥ የተሰሩ ጥንታዊ ገዳማት የሚገኙበትና የመንፈሳዊ እርካታ የሚገኝበት ስፍራ ነው። በክረምት ወቅት እነዚህ ተራሮች በበረዶ ስለሚሸፈኑ ሊባኖስን በመካከለኛው ምስራቅ ብቸኛዋ የሸርተቴ (Skiing) ማዕከል ያደርጓታል።

ባህላዊ እሴትና ማህበራዊ ኑሮ

የሊባኖስ ህዝብ በእንግዳ ተቀባይነቱና በምግብ ጥበቡ ይታወቃል። የሊባኖስ ምግብ (Lebanese Cuisine) በተለይም “መዛ” (Mezza) ተብለው የሚጠሩት ትንንሽ የምግብ አይነቶች በዓለም ዙሪያ ተወዳጅነትን አትርፈዋል። ሆሙስ፣ ታቡላህ እና ፋቱሽ በየምግብ ገበታው ላይ የማይታጡ የጤናማ አመጋገብ መገለጫዎች ናቸው።

ኢትዮጵያ እና ሊባኖስ

ኢትዮጵያ እና ሊባኖስ የክርስትና እምነት ቀደም ብሎ የገባባቸው ሀገራት በመሆናቸው መንፈሳዊ ትስስራቸው የቆየ ነው። በተለይም የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን እና በሊባኖስ የሚገኘው የአንጾኪያ ሲሪያክ ኦርቶዶክስ ቤተክርስቲያን (Antiochian Syriac Orthodox Church) ያላቸው የቀኖና እና የሃይማኖት አንድነት ለዘመናት የቆየ ወንድማማችነትን ፈጥሯል። ሁለቱም አብያተ ክርስቲያናት በምስራቃዊ ኦርቶዶክስ አብያተ ክርስቲያናት ቤተሰብ ውስጥ የሚመደቡ በመሆናቸው፣ በታሪክ አጋጣሚዎች የሃይማኖት አባቶችና ምዕመናን ሲገናኙ ቆይተዋል።

በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በተደጋጋሚ የሚጠቀሱት “የኢትዮጵያ” እና “የሊባኖስ ዝግባ” (Cedars of Lebanon) ስሞች፣ ለሁለቱም ህዝቦች ስነ-ልቦናዊ ቅርበትን ፈጥረዋል። በኢትዮጵያ ጥንታዊ የግዕዝ ስነ-ጽሁፎች ውስጥ የሊባኖስ ተራሮች እና የዝግባ ዛፎች ለግርማ ሞገስና ለጥንካሬ እንደ ምሳሌ ተደርገው ይጠቀሳሉ። ይህ ስነ-ጽሁፋዊ ትስስር በሁለቱ ህዝቦች ዘንድ አገራቱ በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ የተከበረ ስፍራ እንዳላቸው ግንዛቤ እንዲፈጠር አድርጓል።

ባለፉት ጥቂት አስርተ ዓመታት ውስጥ በኢትዮጵያና በሊባኖስ መካከል ያለው ትልቁ ቁርኝት የሚታየው በሰው ኃይል እንቅስቃሴ ረገድ ነው። በአሁኑ ወቅት በአስር ሺዎች የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን በሊባኖስ በተለያዩ የሥራ ዘርፎች ተሰማርተው ይገኛሉ። ይህ የስራ ስምሪት በሁለቱ አገራት መካከል ያለውን የሰዎች ለሰዎች ግንኙነት (People-to-People connection) ከፍ ያደረገው ሲሆን፣ በቤሩት ጎዳናዎች ላይ የኢትዮጵያ ምግብ ቤቶችን ማየትና የኢትዮጵያ ባህል ሲንጸባረቅ መመልከት የተለመደ ሆኗል።

የሊባኖስ ባህል፣ በተለይም ሙዚቃና ስነ-ጽሁፍ በኢትዮጵያውያን ዘንድ ክብር አለው። እንደ ታዋቂው ጸሐፊ ካሊል ጅብራን ያሉ የሊባኖስ ተወላጆች ስራዎች ወደ አማርኛ ተተርጉመው በኢትዮጵያ አንባቢዎች ዘንድ ትልቅ ተቀባይነትን አግኝተዋል። በሌላ በኩል ደግሞ የኢትዮጵያ ቡና ባህልና ምግብ በሊባኖስ ማህበረሰብ ዘንድ እየታወቀ መምጣቱ የባህል ልውውጡን የሁለትዮሽ ያደርገዋል።

ከተሞቿ ሁሉ የተለያዩ ሃይማኖቶችና ባህሎች በጋራ የሚኖሩባቸው ስፍራዎች ናቸው። በቤሩት ጎዳናዎች ላይ የአብያተ ክርስቲያናት ደወልና የመስጊዶች አዛን በአንድ ላይ ይሰማል፤ ይህም የሊባኖስን የብዝሃነት ውበት (Diversity) ያሳያል።

ሊባኖስ ከተሞቿ ሁሉ የራሳቸው  ታሪክና ቀለም አላቸው። ከቤሩት ዘመናዊነት እስከ ባልቤክ ጥንታዊነት፣ ከባይብሎስ ሰላማዊ ድባብ እስከ ሊባኖስ ተራሮች ግርማ ሞገስ ድረስ አገሪቱ ለጎብኚዎች ብዙ የምታሳየው ነገር አላት። ምንም እንኳን ሊባኖስ በአሁኑ ወቅት በተለያዩ የኢኮኖሚና የፖለቲካ ፈተናዎች ውስጥ ብትገኝም፣ ህዝቦቿ ያላቸው ጽናትና ለህይወት ያላቸው ፍቅር ከተሞቿን ዛሬም ድረስ ብሩህና ማራኪ አድርጓቸዋል።

አጭር እውነታ

ስለ ሊባኖስ ታሪክ አስገራሚ እና አጫጭር እውነታዎች ቀርቧል።

የከተሞች እድሜ ፡ የሊባኖስ ዋና ከተማ ቤይሩት በዓለም ላይ ካሉ ጥንታዊ ከተሞች አንታይ ስትሆን ከ5,000 ዓመታት በላይ የሰው ልጅ መኖሪያ ሆና ቆይታ።

ሊባኖስ የጥንቱ የፊንቄያውያን መገኛ ናት። እነዚህ ሕዝቦች በባሕር ላይ ንግድ የታወቁና በአሁኑ ጊዜ የምንጠቀምበትን የአልፋቤት (ፊደል) የፈጠሩ ናቸው።

የሊባኖስ ዝግባ  የብሄራዊ ምልክትና በሰንደቅ ዓላማዋ ላይ የሚገኝ ነው። ዝግባው በጥንት ዘመን ለቤተ መቅደሶችና ለመርከብ ግንባታ በከፍተኛ ሁኔታ ይፈለግ ነበር።

ይፋዊ ቋንቋው ዓረብኛ ቢሆንም፣ ብዙ ሕዝብ እንግሊዘኛና ፈረንሳይኛ አቀላጥፎ ይናገራል።

ሃይማኖታዊ ስብጥር ፡ ሊባኖስ በመካከለኛው ምስራቅ  18 እውቅና ያገኘ የሀይማኖቶች በጋራ የሚኖሩባት የመቻቻል ከተማ ናት።

(መሰረት ቸኮል)

በኲር የመጋቢት  21  ቀን 2018 ዓ.ም  ዕትም