ኬፕ ቨርዴ (ካቦ ቨርዴ)

በምዕራብ አፍሪካ የባህር ዳርቻ ርቆ በሚገኘው ሰፊው የአትላንቲክ ውቅያኖስ ላይ፣ ማራኪ የተፈጥሮ ውበት፣ አስደናቂ ታሪክ እና እጅግ ሞቅ ያለ የሕዝብ አቀባበልን አጣምራ የያዘች አንዲት ውብ ሀገር ትገኛለች። ይህች ሀገር ኬፕ ቨርዴ (በይፋዊ ስሟ ካቦ ቨርዴ – Cabo Verde) በመባል ትታወቃለች። በአፍሪካ አህጉር ከሚገኙ ሀገራት መካከል በሰላማዊነቷ፣ በዴሞክራሲ ሥርዓት ግንባታዋ እንዲሁም በሕዝቦቿ ልዩ የኑሮ ዘይቤ ትልቅ አርዓያ ሆና የምትጠቀሰው ኬፕ ቨርዴ፣ በቱሪስቶች ዘንድ እጅግ ተወዳጅ መዳረሻ ለመሆን በቅታለች። የዚህች ሀገር ማንነት፣ የተፈጥሮ አቀማመጥ፣ የዘመናት ታሪክ፣ ባህል እና መስህቦች ምን እንደሚመስሉ በዚህ መጣጥፍ በዝርዝር እንመለከታለን።

ኬፕ ቨርዴ ማን ናት?

ኬፕ ቨርዴ በምዕራብ አፍሪካ ዳርቻ የምትገኝ የደሴቶች ስብስብ (Archipelago) ስትሆን፣ ሙሉ በሙሉ በውሃ የተከበበች ሉዓላዊት ሀገር ናት። የሀገሪቱ ዋና ከተማ ፕራያ (Praia) የምትባል ሲሆን፣ ይህችም ከተማ ከሀገሪቱ ትልቋ ደሴት በሆነችው ‘ሳንቲያጎ’ (Santiago) ላይ ትገኛለች። ኬፕ ቨርዴ በፖለቲካዊ መረጋጋቷ እና በጥሩ የሰብአዊ መብት አያያዟ በአፍሪካ አህጉር ውስጥ ግንባር ቀደም ከሚባሉት ሀገራት አንዷ ናት። ሀገሪቱ ምንም እንኳን በቆዳ ስፋቷ አነስተኛ እና በተፈጥሮ ሀብት ውስንነት የምትፈተን ብትሆንም፣ በቱሪዝም፣ በአሳ ማጥመድ እና በውጭ ሀገር ከሚኖሩ ዜጎቿ በሚላክ የውጭ ምንዛሬ ላይ ተመሥርታ ጠንካራ ኢኮኖሚ መገንባት ችላለች። የሀገሪቱ ኦፊሴላዊ ቋንቋ ፖርቱጋልኛ ቢሆንም፣ አብዛኛው ሕዝብ “ክሪዮሉ” (Kriolu) የተሰኘውን የፖርቱጋልኛ እና የአፍሪካ ቋንቋዎች ቅይጥ የሆነ ቋንቋ በዕለታዊ ሕይወቱ ይጠቀማል።

መልከአምድራዊ አቀማመጥ

የኬፕ ቨርዴ መልከአምድራዊ አቀማመጥ እጅግ አስደናቂ እና የተለያየ ገጽታ ያለው ነው። ሀገሪቱ ከሴኔጋል የባህር ዳርቻ (ከአፍሪካ ዋናው ምድር) ወደ 500 ኪሎ ሜትር ያህል ርቃ በአትላንቲክ ውቅያኖስ መሀል ትገኛለች። ሀገሪቱ 10 ዋና ዋና ደሴቶች እና በርካታ ትናንሽ ደሴቶችን ያቀፈች ናት። እነዚህ ደሴቶች በሁለት ዋና ዋና ክፍሎች ይከፈላሉ፤ እነሱም “ባርላቬንቶ” (Barlavento – የንፋስ አቅጣጫ) እና “ሶታቬንቶ” (Sotavento – ከንፋስ የተከለለ) በመባል ይታወቃሉ።

የባርላቬንቶ ደሴቶች በሰሜን በኩል የሚገኙ ሲሆን፣ ሳንቶ አንታዎ፣ ሳኦ ቪሴንቴ፣ ሳንታ ሉዚያ (ይህች ደሴት ሰው አልባ ናት)፣ ሳኦ ኒኮላው፣ ሳል እና ቦአ ቪስታን ያካትታሉ። የሶታቬንቶ ደሴቶች ደግሞ በደቡብ በኩል የሚገኙ ሲሆኑ ማዮ፣ ሳንቲያጎ፣ ፎጎ እና ብራቫን ያጠቃልላሉ። የኬፕ ቨርዴ ደሴቶች የተፈጠሩት ከእሳተ ገሞራ ፍንዳታ መሆኑ በታሪክ ይነገራል። በዚህም የተነሳ አንዳንዶቹ ደሴቶች (እንደ ሳንቶ አንታዎ እና ፎጎ) ከፍተኛ ተራሮች እና ጥልቅ ሸለቆዎች ሲኖሯቸው፣ ሌሎች ደሴቶች ደግሞ (እንደ ሳል እና ቦአ ቪስታ) ጠፍጣፋ እና በነጭ አሸዋ የተሸፈኑ ናቸው። የሀገሪቱ አየር ንብረት በአብዛኛው ሞቃታማ እና ደረቅ ሲሆን የባህር ንፋስ ሁልጊዜ ስለሚነፍስ አየሩን ተስማሚ ያደርገዋል።

ታሪክ

የኬፕ ቨርዴ ታሪክ ከሌሎች የአፍሪካ ሀገራት የተለየ የሚያደርገው አንድ ትልቅ ሀቅ አለ፤ ይኸውም ፖርቱጋላውያን አሳሾች በ15ኛው ክፍለ ዘመን (በ1456 ገደማ) ደሴቶቹን እስካገኙበት ጊዜ ድረስ ደሴቶቹ ሙሉ በሙሉ ሰው አልባ ነበሩ። ፖርቱጋላውያኑ ደሴቶቹን ካገኙ በኋላ በ1462 የመጀመሪያውን ሰፈራ በሳንቲያጎ ደሴት ላይ መሠረቱ። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ኬፕ ቨርዴ በምዕራብ አፍሪካ እና በአሜሪካ አህጉር መካከል ለሚካሄደው የአትላንቲክ የባሪያ ንግድ ማዕከል በመሆን አገልግላለች። በርካታ አፍሪካውያን ከዋናው ምድር እየተያዙ ወደ አሜሪካ ከመላካቸው በፊት በነዚህ ደሴቶች ላይ እንዲቆዩ ይደረግ ነበር። ይህ አስከፊ የታሪክ አጋጣሚ ግን የፖርቱጋል ሰፋሪዎች እና የአፍሪካውያን ባህል ተዋህዶ አሁን ያለውን የክሪዮል (Creole) ማህበረሰብ እንዲፈጠር ምክንያት ሆኗል።

የባሪያ ንግድ ከተወገደ በኋላ ሀገሪቱ በኢኮኖሚ ድቀት እና በተደጋጋሚ በተከሰተ ድርቅ ምክንያት ከፍተኛ ችግር ውስጥ ወድቃ ነበር። በዚህም የተነሳ በርካታ ዜጎች ወደ አሜሪካ፣ አውሮፓ እና ሌሎች ሀገራት ተሰደዋል። በ20ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ላይ የነጻነት ንቅናቄው ተጠናክሮ ቀጠለ። በታዋቂው መሪ አሚልካር ካብራል (Amílcar Cabral) አነሳሽነት “የጊኒ እና ኬፕ ቨርዴ የነጻነት ፓርቲ” (PAIGC) ተመሠረተ። ከረጅም ትግል በኋላ ኬፕ ቨርዴ በሐምሌ 5 ቀን 1975 ከፖርቱጋል ቅኝ ግዛትነት ነጻነቷን ተቀዳጀች። ከነጻነት በኋላም ሀገሪቱ በ1990ዎቹ ወደ መድብለ ፓርቲ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት በመሸጋገር፣ ዛሬ ላይ ለአፍሪካ የዴሞክራሲ፣ የሰላም እና የመልካም አስተዳደር ተምሳሌት ለመሆን በቅታለች።

ባህል እና “ሞራቤዛ”

የኬፕ ቨርዴ ሕዝብ (Cabo Verdeans) አኗኗር ዘይቤ የአፍሪካን ደማቅ መንፈስ እና የአውሮፓን (በተለይም የፖርቹጋልን) ባህል ፍጹም በሆነ መልኩ ያጣመረ ነው። የዚህ ውህደት ትልቁ መገለጫ የሀገሪቱ የምግብ ባህል፣ ሙዚቃ እና የእርስ በርስ ግንኙነት ነው።

በሀገሪቱ ባህል ውስጥ “ሞራቤዛ” (Morabeza) የሚባል አንድ ጽንሰ-ሀሳብ አለ። ይህ ቃል ወደ አማርኛ ሲተረጎም “ሞቅ ያለ የእንግዳ ተቀባይነት መንፈስ፣ ገርነት፣ እና ክፍት ልብ” ማለት ነው። ማንም ሰው ወደ ኬፕ ቨርዴ ሲሄድ በቅድሚያ የሚያስተውለው የሰዎቹን ፈገግታ፣ እንግዳን እንደ ራስ ቤተሰብ የመንከባከብ ባህል እና ዘና ያለ የሕይወት ዘይቤ ነው። ይህ የሞራቤዛ መንፈስ የሀገሪቱ መለያ ብራንድ እስከመሆን ደርሷል።

ምግብን በተመለከተ “ካቹፓ” (Cachupa) የተባለው የሀገሪቱ ብሔራዊ ምግብ በግንባር ቀደምትነት ይጠቀሳል። ካቹፓ ከበቆሎ፣ ከባቄላ፣ ከስኳር ድንች፣ ከካሳቫ፣ እንዲሁም እንደየአቅሙ ከስጋ ወይም ከአሳ ጋር ተቀቅሎ የሚዘጋጅ እጅግ ጣፋጭ እና ሀይል ሰጪ ወጥ ነው። ይህ ምግብ የኬፕ ቨርዴያውያን የዕለት ተዕለት ሕይወት አካል ሲሆን፣ ቤተሰብን በአንድ ገበታ ዙሪያ የሚያሰባስብ ማህበራዊ ትስስርም ጭምር ነው።

ሙዚቃ የኬፕ ቨርዴያውያን የነፍስ ምግብ ነው። የሀገሪቱ የሙዚቃ ስልቶች የሕዝቡን ታሪክ፣ ናፍቆት፣ የባህር ጉዞ እና ፍቅር ይገልጻሉ። ከእነዚህም መካከል “ሞርና” (Morna) የተባለው ዝግ ያለ እና ስሜት ቀስቃሽ የሙዚቃ ስልት በዓለም አቀፍ ደረጃ ይታወቃል። ይህን ሙዚቃ ለዓለም በማስተዋወቅ ረገድ ታዋቂዋ የኬፕ ቨርዴ አቀንቃኝ ሴዛሪያ ኤቮራ (Cesária Évora) – በቅፅል ስሟ ‘ባዶ እግሯን የምትዘፍነው ዲቫ’ ትልቅ ድርሻ ነበራት። የእርሷ ሙዚቃዎች የኬፕ ቨርዴን ስም በዓለም ዙሪያ አስጠርተዋል። በተጨማሪም እንደ ፉናና (Funaná)፣ ኮላዴራ (Coladeira) እና ባቱኩ (Batuque) የመሳሰሉ ፈጣን እና ለጭፈራ የሚጋብዙ የሙዚቃ ስልቶች በሕዝቡ ዘንድ በስፋት ይዘወተራሉ።

አስደናቂ የቱሪስት መስህቦች

ኬፕ ቨርዴ እያንዳንዱ ደሴት የራሱ የሆነ የተለየ መልክ እና መስህብ ስላለው ጎብኚዎች ከተለያዩ አማራጮች ጋር የሚገናኙባት ሀገር ናት። ዋና ዋናዎቹን መስህቦች እንደሚከተለው መዘርዘር ይቻላል፡-

የሳል እና ቦአ ቪስታ የባህር ዳርቻዎች (Sal and Boa Vista)፡ እነዚህ ደሴቶች ማለቂያ በሌለው ነጭ አሸዋ እና በጠራራማ ሰማያዊ የባህር ውሃ የተከበቡ ናቸው። ፀሐይ ለመሞቅ፣ በባህር ዳርቻ ላይ ለማረፍ እና እንደ ዊንድሰርፊንግ (Windsurfing) እና ካይትሰርፊንግ (Kitesurfing) ላሉ የውሃ ላይ ስፖርቶች እጅግ ተመራጭ ናቸው።

ፒኮ ዶ ፎጎ እሳተ ገሞራ (Pico do Fogo)፡ በፎጎ ደሴት ላይ የሚገኘው ይህ ገቢር እሳተ ገሞራ ከባህር ወለል በላይ 2,829 ሜትር ከፍታ አለው። በሀገሪቱ ከፍተኛው ተራራ ሲሆን የእሳተ ገሞራውን ጫፍ በእግር መውጣት (Hiking) ለጀብደኞች አጓጊ ተሞክሮ ነው። በተጨማሪም በአካባቢው በሚገኘው ለም የእሳተ ገሞራ አፈር ላይ የሚመረተው ቡና እና ወይን እጅግ ታዋቂ ነው።

ሲዳዴ ቬልሃ (Cidade Velha)፡ በሳንቲያጎ ደሴት ላይ የምትገኘው ይህች ከተማ ፖርቱጋላውያን በአፍሪካ ምድር የመሠረቷት የመጀመሪያዋ የአውሮፓውያን ከተማ ናት። የጥንታዊ ሕንጻዎች ፍርስራሽ፣ ታሪካዊቷ ምሽግ እና የባሪያ ንግድ ይካሄድበት የነበረው አደባባይ አሁንም ድረስ የሚገኙ ሲሆን ከተማዋ በዩኔስኮ (UNESCO) የዓለም ቅርስነት ተመዝግባ ትገኛለች።

የሳንቶ አንታዎ አረንጓዴ ተራሮች (Santo Antão)፡ ይህች ደሴት ጥልቅ በሆኑ ሸለቆዎቿ፣ በደመና በተሸፈኑ የተራራ ጫፎቿ እና በአረንጓዴ ተፈጥሮዋ ትታወቃለች። በተለይም በተፈጥሮ ውስጥ የእግር ጉዞ (Trekking) ለሚወዱ ቱሪስቶች የምድር ላይ ገነት ተደርጋ ትቆጠራለች።

ወደ ኬፕ ቨርዴ የሚጓዝ ሰው ከሚያገኛቸው ልዩ ተሞክሮዎች መካከል የካርኒቫል በዓል (Carnival) አንዱ ነው። በተለይም በሳኦ ቪሴንቴ ደሴት በሚገኘው ‘ሚንዴሎ’ (Mindelo) ከተማ በየዓመቱ የካቲት ወይም መጋቢት ወር ላይ የሚካሄደው ካርኒቫል፣ በብራዚል ሪዮ ዴ ጄኔሮ ከሚደረገው ካርኒቫል ጋር በሚመሳሰል መልኩ እጅግ ደማቅ፣ በቀለም ያሸበረቀ እና የሙዚቃ ድግስ የታከለበት ነው። ከተማዋ የኬፕ ቨርዴ የባህል ማዕከል ተደርጋ ትቆጠራለች።

ሌላው ልዩ ተሞክሮ የባህር ኤሊዎችን መመልከት (Sea Turtle Watching) ነው። ኬፕ ቨርዴ (በተለይም የቦአ ቪስታ እና ሳል ደሴቶች) በዓለም ላይ ‘ሎገርሄድ’ (Loggerhead) በመባል ለሚታወቁት የባህር ኤሊዎች እንቁላል መጣያ ከሆኑት ሶስት ዋና ዋና ስፍራዎች አንዷ ናት። ከሰኔ እስከ ጥቅምት ባለው ጊዜ ጎብኚዎች በምሽት እነዚህ ትልልቅ ኤሊዎች ከባህር ወጥተው በዳርቻው አሸዋ ውስጥ እንቁላል ሲጥሉ እና ትንንሾቹ ኤሊዎች ተፈልፍለው ወደ ባህር ሲገቡ የመመልከት ዕድል ያገኛሉ። ይህም የተፈጥሮ ጥበቃን ከቱሪዝም ጋር ያቆራኘ ልዩ ተግባር ነው።

በተጨማሪም የሀገሪቱ ዓመቱን ሙሉ ፀሐያማ መሆን፣ የአሳ ነባሪዎችን በባህር ላይ መመልከት መቻሉ፣ እና የህዝቡ ደህንነትን የሚያረጋግጥ ሰላማዊ አየር፣ ኬፕ ቨርዴን ከሌሎች የቱሪስት መዳረሻዎች የተለየች እና ተወዳጅ እንድትሆን ያደርጋታል።

በአጭሩ ኬፕ ቨርዴ ከማንም ያልተዋሰችው የራሷ የሆነ ውበት እና ግርማ ሞገስ ያላት ሀገር ናት።ይህች ሀገር የቱሪስት መዳረሻ ብቻ ሳትሆን፣ በተፈጥሮ እና በሰው ልጅ ባህል ውህደት የምትገኝን እውነተኛ ሰላም የምታስተምር ታላቅ መጽሐፍም ናት።

አጫር እዉነታ

ስለ ኬፕ ቨርዴ አጫጭር መረጃዎች፦

• ይፋዊ ስም የኬፕ ቨርዴ ሪፐብሊክ (Republic of Cabo Verde)።
• አቀማመጥ፡ በምዕራብ አፍሪካ ዳርቻ ከ550 ኪሎ ሜትር ያህል ርቀት ላይ በአትላንቲክ ውቅያኖስ የሚገኝ ደሴታማ ሀገር ነው።
• ዋና ከተማዋ ፕራያ ትባላለች
• ደሴቶች፡ 10 ዋና ደሴቶችና በርካታ ትናንሽ ደሴቶች አሏት።
• 4,033 ካሬ ኪሎ ሜትር ስፋት እንዳላት ይገመታል።
• የሕዝብ ብዛቷ 620,000 ገደማ ነው።
• የሥራ ቋንቋዋ ፖርቱጋልኛ ነው። በብዛት የሚነገረው ቋንቋ የኬፕ ቨርዴ ክሪኦል (Kriolu) ቋንቋ።
• ገንዘቧ Cape Verdean escudo (CVE)።
• ሐምሌ 5 ቀን 1975 ከፖርቱጋል ነጻ ወጥታለች።
• አየር ንብረት፡ ሞቃታማና ደረቅ ሲሆን ዝናብ በአንጻራዊነት አነስተኛ ነው።
• ኢኮኖሚ፡ ቱሪዝም፣ ዓሣ ማጥመድ፣ አገልግሎትና ከውጭ የሚላክ ገንዘብ (remittances) ዋና የኢኮኖሚ ምንጮች ናቸው።
• በሀገሪቱ እግር ኳስ በጣም ተወዳጅ ስፖርተ ነው፤ የባህር ስፖርቶችም በስፋት ይዘወተራሉ።
• ኬፕ ቨርዴ በአፍሪካ ውስጥ ከተረጋጉ የዴሞክራሲ ሀገራት አንዷ ተብላ ትታወቃለች።

(መሰረት ቸኮል)

በኲር የሰኔ 29 ቀን 2018 ዓ.ም  ዕትም