በአትላንቲክ ውቅያኖስ መሃል በጊኒ ባሕረ ሰላጤ ውስጥ ሳኦ ቶሜ እና ፕሪንሲፔ የሚባሉ ሁለት ትናንሽ ደሴቶች ተጣምረው አንዲት ሀገር ፈጥረዋል። ከአፍሪካ በመሬት ስፋቷም ሁለተኛዋ ትንሽ ሃገር ናት። ከዋናው የአፍሪካ መሬት በስተ ምዕራብ የምትገኝ ቢሆንም በታሪካዊ ጥልቀት እና በተፈጥሮ ሀብት ረገድ ትልቅ ቦታ ትይዛለች። ብዙውን ጊዜ “የአፍሪካ ጋላፓጎስ” በሚል ቅጽል ስም የተሰየሙት እነዚህ ደሴቶች ያልተገለጡ የፕላኔታችን ሚስጥሮች ናቸው፤ ባልተነካ ተፈጥሯቸው እና ሰላማዊ ነዋሪዎቻቸው ይታወቃሉ።
የሳኦ ቶሜ እና ፕሪንሲፔ ታሪክ የሚጀምረው በ15ኛው ክፍለ ዘመን መጨረሻ ላይ ነው። የፖርቱጋል አሳሾች ደሴቶቹን ለመጀመሪያ ጊዜ ሲያገኙ መኖሪያ የሌላቸው ጥቅጥቅ ባሉ ደኖች የተሸፈኑ ነበሩ። ሳኦ ቶሜ የተገኘችው በቅዱስ ቶማስ ቀን ታህሳስ 21 ቀን 1470 ዓ.ም እና ፕሪንሲፔ በቅዱስ አንቶኒ ቀን ጥር 17 ቀን 1471 ዓ.ም ሲሆን የስማቸውም መነሻ ነበር። ፖርቹጋላውያን ደሴቶቹን ለሸንኮራ አገዳ እርሻ ተስማሚ ሆነው ሲያገኟቸው በርካታ ሰዎችን ከዋናው የአፍሪካ ምድር በባሪያ ንግድ በማምጣት አሰፈሩባቸው። ይህ ሂደት ደሴቶቹን በዓለም የመጀመሪያው የእርሻ ተኮር ኢኮኖሚ ቦታ አድርጓቸዋል። በ19ኛው ክፍለ ዘመን ደሴቶቹ በዓለም ላይ ትልቁ የኮኮዋ አምራች ሆነዋል። ይሁን እንጂ ይህ የኢኮኖሚ እድገት የተገነባው በባርነትና በጭቆና ላይ ስለሆነ ሕዝቡ ረጅም የመራር ትግል ታሪክ አሳልፏል። ከአምስት መቶ ዓመታት የፖርቹጋል አገዛዝ በኋላ ሳኦ ቶሜ እና ፕሪንሲፔ በ1975 ዓ.ም ነፃነታቸውን አገኙ። ዛሬ አገሪቱ የተረጋጋ ዲሞክራሲያዊ ሥርዓት አላት እና በአፍሪካ ውስጥ ካሉት በጣም ሰላማዊ አገሮች መካከል ተመድባለች።
ሳኦ ቶሜ እና ፕሪንሲፔ በምዕራባዊው የአፍሪካ የባህር ዳርቻ እና በመሬት ስፋት ካሉት ትንንሽ አገሮች አንዷ በመሆኗ በዓለም አቀፍ የቱሪስት መዳረሻዎች ዘንድ ታዋቂ ናት። ከባህር ወለል በታች ካሉ አስደናቂ የዓሣ ዝርያዎች እስከ ደመና የሚወጉ የእሳተ ገሞራ ተራሮች ድረስ፣ መስህቦቹ በእውነት ልዩ የሆነ የጉዞ ተሞክሮ ይሰጣሉ።
ግርማዊው ፒኮ ካኦ ግራንዴ
የሳኦ ቶሜ ደሴት በጣም ታዋቂው መገለጫ እና አስደናቂ የተፈጥሮ መስህብ “ፒኮ ካኦ ግራንዴ” ነው። ይህንን ተራራ በዓለም ላይ ካሉ ሌሎች የሚለየው የእሳተ ገሞራ መሰኪያ መዋቅር ነው – ግዙፍ፣ መርፌ የሚመስል ጦር ወደ ሰማይ ቀጥ ብሎ ይወጣል።
በጥልቅ ዋና የዝናብ ደን የተከበበው ይህ ጫፍ ብዙውን ጊዜ በጭጋግ የተሸፈነ ነው። ለተፈጥሮ ፎቶግራፍ አንሺዎች እና ተጓዦች፣ ይህ ቦታ የማይታለፍ መድረሻ ነው። በልዩ ገፅታው ምክንያት አገሪቱን ከዓለም አቀፍ መድረክ ጋር ለማስተዋወቅ የሚያገለግል ዋና ምስል ነው።
የኦቦ ብሔራዊ ፓርክ
ለተፈጥሮ አፍቃሪዎች “ኦቦ ብሔራዊ ፓርክ” እውነተኛ ገነት ነው። ይህ ፓርክ በሁለቱም ደሴቶች (ሳኦ ቶሜ እና ፕሪንሲፔ) ውስጥ ጉልህ የሆነ ክፍል የሚሸፍን ሲሆን በምድር ላይ በሌላ ቦታ የማይገኙ በርካታ የእፅዋትና የእንስሳት ዝርያዎች መኖሪያ ነው።
በፓርኩ ውስጥ የሚጓዙ ጎብኚዎች ከ700 በላይ የእፅዋት ዝርያዎችን እና ብርቅየ ወፎችን የማየት እድል አላቸው። የፓርኩ ጥቅጥቅ ያሉ ደኖች እና የተደበቁ ፏፏቴዎች በተለይም “ካስካታ ዴ ሳኦ ኒኮላ” ለማንኛውም ተጓዥ መንፈሳዊ መረጋጋት የሚሰጡ ድንቅ መስህቦች ናቸው።
ታሪካዊ እርሻዎች (ሮሳዎች)
ሳኦ ቶሜ እና ፕሪንሲፔ በአንድ ወቅት የዓለም አቀፍ የኮኮዋ ምርት ማዕከል ነበሩ። የዚያ ዘመን ቅሪቶች “ሮሳዎች” በመባል የሚታወቁ ግዙፍ የእርሻ መንደሮች ዛሬ እንደ ታሪካዊ መስህቦች ሆነው ያገለግላሉ።
እነዚህ መንደሮች በመሠረቱ ትናንሽ ራሳቸውን የቻሉ የራሳቸው ሆስፒታሎች፣ ትምህርት ቤቶች እና የባቡር መስመሮች ያሏቸው ናቸው። ዛሬ አንዳንዶቹ ወደ ውብ የቡቲክ ሆቴሎች ተለውጠዋል። “ሮሳ አጎስቲኖ ኔቶ” የቅኝ ግዛት ዘመን ታሪክን በዝርዝር የሚያሳይ ታላቅ የስነ-ህንፃ ቦታ ነው። እዚህ ቱሪስቶች ስለ አገሪቱ መራራ ጣፋጭ ታሪክ ሲማሩ የኮኮዋ ምርት ሂደቱን መመልከት ይችላሉ።
የፕሪንሲፔ ደሴት እና የባዮስፌር ሪዘርቭ
ፕሪንሲፔ ከሳኦ ቶሜ ጋር ሲነጻጸር በመሬት ስፋትና በሕዝብ ብዛት አነስተኛ ብትሆንም በተፈጥሮ ሀብቶች እጅግ የበለፀገች ናት። የደሴቲቱ አጠቃላይ ግዛት የዩኔስኮ ባዮስፌር ሪዘርቭ ሆኖ ተመዝግቧል።
በዚህ ደሴት ላይ የሚገኙት የባሕር ዳርቻዎች በተለይም “ፕራያ ሙዝ” በወርቃማ አሸዋዎቻቸው እና በክሪስታል ጥርት ባሉ ውሃዎቻቸው ታዋቂ ናቸው። ደሴቲቱ ብርቅዬ የባህር ኤሊዎች እና ሕያው የባህር ሕይወት በመኖራቸው “የአፍሪካ ጋላፓጎስ” የሚል ማዕረግ አግኝታለች። ለስኳባ ዳይቪንግ እና ለውሃ ስፖርቶች ፍላጎት ላላቸው ፕሪንሲፔ ተወዳዳሪ የሌላት መድረሻ ናት።
ቦካ ዴ ኢንፈርኖ (የሲኦል አፍ)
ከአስፈሪ ስሙ በተቃራኒ ይህ ቦታ የተፈጥሮ ክስተቶችን የሚያስደምም ቦታ ነው። “ቦካ ዴ ኢንፈርኖ” የውቅያኖስ ሞገዶች ከእሳተ ገሞራ ድንጋዮች ምስረታ ጋር የሚጋጩበት የተፈጥሮ መስህብ ነው።
ማዕበሉ በድንጋዮቹ ውስጥ በሚገኙ ጠባብ ጉድጓዶች ውስጥ ውሃ ሲያስገድድ እንደ ጂኦሰር ወደ ላይ ይፈሳል ወደ ሰማይ ከፍ ብሎ ይረጫል። ብዙ ጎብኚዎች ይህንን አስደናቂ የተፈጥሮ ኃይል ማሳያ ለማየት በተለይ ወደ ደሴቲቱ ደቡባዊ ክፍል ይጓዛሉ።
የሳኦ ቶሜ ከተማ እና የባህል ምልክቶች
ዋና ከተማዋ ሳኦ ቶሜ ራሷ ትልቅ መስህብ ናት። የከተማዋ የድሮ የፖርቹጋል ሕንፃዎች፣ ካቴድራሎች እና የሕዝብ ገበያዎች የአገሪቱን የኑሮ ባህል ያሳያሉ። “ፎርቴ ደ ሳኦ ሴባስቲያኦ” የተባለው አሁን ወደ ሙዚየም የተለወጠው ጥንታዊ ምሽግ የአገሪቱን ታሪካዊ ጉዞ ታሪክ የሚናገሩ ቅርሶችን ይይዛል።
በተጨማሪም፣ የማዘጋጃ ቤት ገበያ (ሜርካዶ ማዘጋጃ ቤት) በአካባቢው የሚመረቱ ቅመሞችን፣ ሞቃታማ ፍራፍሬዎችን እና ባህላዊ የእጅ ሥራዎችን ለመግዛት ፍጹም ቦታ ሲሆን ከወዳጃዊ የአካባቢው ህዝብ ጋር ይቀላቀላሉ።
የባህር ኤሊ ጥበቃ ፕሮጀክቶች
በየዓመቱ በአምስት ብርቅዬ የባህር ኤሊዎች የሚጎበኙት እነዚህ ደሴቶች በጥበቃ ላይ ከፍተኛ ቅድሚያ ይሰጣሉ። ጎብኚዎች በሌሊት ኤሊዎች ጎጆ ሲሰሩ የማየት እድል ሊኖራቸው ይችላል። ይህ የተፈጥሮ ዑደት በቱሪስቶች እና በአካባቢው መካከል ጥልቅ ስሜታዊ ትስስር ይፈጥራል።
ባህል፣ ቋንቋ እና ማህበራዊ ህይወት
የሳኦ ቶሜ እና ፕሪንሲፔ ህዝቦች የአፍሪካ እና የአውሮፓ (በተለይም የፖርቹጋል) ቅርስ ድብልቅ ናቸው። ይህ የተቀላቀለ ማንነት በቋንቋቸው፣ በምግባቸው እና በሙዚቃቸው በግልጽ ይታያል። ፖርቱጋልኛ ኦፊሴላዊ ቋንቋ ቢሆንም፣ እንደ “ፎርሮ” እና “ሉንጉዬ” ያሉ የክሪዮል ቋንቋዎች በስፋት ይነገራሉ። በአገሪቱ ውስጥ ያለው ማህበራዊ ህይወት በሰላም እና በዝግታ ፍጥነት ይገለጻል፣ ሌቭ-ሌቭ በመባል ይታወቃል። ሌቭ-ሌቭ በነዋሪዎች መካከል “በዝግታ” ወይም “በጸጥታ” ተብሎ ይተረጎማል፣ እና የአገሪቱ መሪ መርህ ተደርጎ ይቆጠራል። ህዝቡ በእንግዳ ተቀባይነት እና በደግነት ይታወቃል፣ ይህም ደሴቶቹን ለውጭ ጎብኚዎች ምቹ እና ደህንነቱ የተጠበቀ መዳረሻ ያደርገዋል።
ሳኦ ቶሜ እና ፕሪንሲፔ የውበት እና የመረጋጋት ምልክቶች ናቸው። የአገሪቱ መስህቦች የሚታዩ ብቻ ሳይሆኑ የሰው ልጅ ከተፈጥሮ ጋር ያለውን ግንኙነት የሚያድስባቸው ክስተቶች ናቸው። ከፒኮ ካኦ ግራንዴ ግርማ እስከ ፕራያ ሙና ጸጥታ እና ከታሪካዊ እርሻዎች እስከ ዘመናዊ የኢኮ-ቱሪዝም መዳረሻዎች ድረስ እነዚህ ደሴቶች በዓለም አቀፍ የቱሪዝም መድረክ ላይ ልዩ ሆነው ይታያሉ።
እነዚህን ደሴቶች መጎብኘት አየሩ አሁንም ንጹህ እና ተፈጥሮ ያልተበከለበት ዓለም ውስጥ እንደመግባት ያህል ይሰማዎታል። ሳኦ ቶሜ እና ፕሪንሲፔ ለዓለማችን የተሰጡ በእውነት ድንቅ ስጦታዎች ናቸው።
አጭር እውነታ
- ሁለቱ ደሴቶች በጥቅጥቅ ደኖች እና ነጭ ዳርቻዎች በጣም ይታወቃሉ።
- ዋና ቋንቋ ፖርቱጋልኛ (Portuguese) ነው።
- በግምት 200,000 ያህል ነው።
- ካካዋ (cocoa) ከዋና ምርቶች አንዱ ነው።
- ከፍተኛ ብዝሃ ሕይወት (biodiversity) አላቸው።
- በደሴቶቹ ብቻ የሚገኙ (endemic)ብዙ የእንስሳትና የእፅዋት ዝርያዎች አሏቸው።።
(መሰረት ቸኮል)
በኲር የሚያዚያ 5 ቀን 2018 ዓ.ም ዕትም