ጠላትዎ እንዲሞትልዎ አስበው እርስዎ መርዝ ጠጥተው ያውቃሉ? መስማት ቢከብድም ቂም ይዞ መኖር ልክ እንደዚህ ነው፡፡ ብዙዎቻችን ይቅርታን ለሌላው የምናደርገው ችሮታ ይመስለናል፤ እውነታው ግን ሌላ ነው፡፡ ይቅርታ ለራስ ነው፡፡
የሰው ልጅ በሕይወት ጎዞው ውስጥ ከሚያጋጥሙት ታላላቅ ስሜታዊ ፈተናዎች መካከል አንዱ በጥቃት፣ በክህደት ወይም በፍትሕ መጓደል ምክንያት የሚፈጠር ቂምና ቁጭት ነው፡፡ ብዙ ጊዜ ይቅርታ ማድረግ ሲባል በበደለን ሰው ላይ የምናደርገው ችሮታ ወይም የበዳዩን ሰው ጥፋት ማቅለል ይመስለናል፡፡ ነገር ግን ይህ ትልቅ የስነ-ልቦና ስህተት ነው፡፡ እውነታው ግን ይቅርታ ማድረግ ሙሉ በሙሉ ለራሳችን የምናደርገው፣ አእምሯችንን ከቂም ሰንሰለት የምናላቅቅበት የውስጥ ነፃነት መንገድ ነው፡፡
ፈላስፋው ፍሬድሪክ ኒቼ ቂም መያዝን የደካማ ሰብዕና መለያ አድርጎ ይገልጸዋል፡፡ ጠንካራና የራሱ አቅም ያለው ሰው በደልን በፍጥነት ይረሳል ወይም ይቅር ይላል፤ ምክንያቱም ትኩረቱ ወደፊት መራመድ፣ መፍጠርና መገንባት ላይ ነው፡፡ በቂም መታሰር የሕይወት ጉልበትን ወደኋላ የሚጎትትና የፈጠራ አቅምን የሚያደክም የእስረኝነት ስሜት እንደሆነ ይገልጻል፡፡
“ትልቁ በቀል በበደለህ ሰው መንገድ አለመጓዝ (እሱን አለመምሰል) ነው” ሲል የሮማውያን ንጉሠ ነገሥትና ፈላስፋው ማርከስ ኦሬሊየስ ጽፏል፡፡
ማርከስ እንደሚለው ሌላው ሰው እኛን ሊበድለን ይችላል፤ ነገር ግን በዚያ በደል ምክንያት በቁጣና በቂም መቃጠል የራሳችን ምርጫ ነው፡፡ ቂም መያዝ በደሉን የፈጸመው ሰው ሳይሆን እኛ ራሳችን በራሳችን ላይ ሁለተኛ በደል የምንፈጽምበት መንገድ ነው፡፡ ይቅርታ ማድረግ ማለት ሌላው የፈጸመውን ስህተት መውደድ ሳይሆን ያ ስህተት የእኛን የአሁኑን ሰላም እንዲያጠፋብን አለመፍቀድ ነው፡፡
የሥነ-ልቦና ባለሙያው ካርል ዩንግ ቂምን አለመልቀቅ የቆሰለውን ስሜታችንን በውስጣችን ደብቀን እንድንይዝ እንደሚያደርገን ይገልጻል፡፡ ይህ ያልተፈታ ስሜት በውስጣችን እየበሰበሰ ሲሄድ ሰብዕናችንን ያጠለሸዋል፤ በሌሎች ግንኙነቶቻችን ላይም ጥላውን ያጠላል፡፡ ይቅርታ ማድረግ ማለት ይህንን በውስጣችን የታፈነ ጥላ ፈትቶ መልቀቅ ማለት ነው ሲል ይገልጸዋል፡፡
የይቅርታን ኃይል በተግባር ያሳዩት ኔልሰን ማንዴላ ከ27 ዓመታት የእስር ቆይታ በኋላ ሲፈቱ የነበራቸውን ስሜት እንዲህ ሲሉ ገልጸውታል፤ “በሩን አልፌ ወደ ነፃነቴ ስጓዝ፣ ቁጣዬንና ጥላቻዬን እዚያው ትቼው ካልወጣሁ አሁንም ድረስ እስረኛ እንደሆንኩ እረዳ ነበር” ብሏል፡፡
ማንዴላ ቂም መያዝን “መርዝ ጠጥቼ ጠላቴ እንዲሞትልኝ የመመኘት ያህል ነው” በማለት ገልጸውታል፡፡ ቂም በዋነኝነት የሚመርዘውና የሚገድለው የያዘውን ሰው እንጂ የተንኮሉን ባለቤት አይደለም፡፡
ቂም መያዝ በአእምሮ ብቻ ሳይሆን በአካላዊ ጤና ላይም ከባድ ጉዳት እንደሚያደርስ ዘመናዊ ሳይንስ ያረጋግጣል፡፡
የስታንፎርድ ዩኒቨርሲቲ የይቅርታ ፕሮጀክት በዶክተር ፍሬድ ሉስኪን ተመርቶ ያደረገው ጥናት እንደሚያሳየው ይቅርታ ማድረግን የተለማመዱ ሰዎች የጭንቀት ስሜታቸው በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል፣ የደም ግፊታቸው ይስተካከላል፣ እናም የልብ ህመም ተጋላጭነታቸው በ30% ይቀንሳል፡፡
በቂም ውስጥ ስንኖር ሰውነታችን ሁል ጊዜ በንቃትና በስጋት ውስጥ (መጋፈጥ ወይም መሸሽ ሁኔታ ውስጥ) እንዲቆይ ይገደዳል፡፡ ይህ ደግሞ ኮርቲሲል የተባለ የጭንቀት ሆርሞኖንን በማመንጨት በሽታ የመከላከል አቅማችንን ያዳክማል፡፡ ይቅርታ ማድረግ ይህንን ሥነ ተፈጥሯዊ (ባዮሎጂካዊ) ጫና የሚያስወግድ ታላቅ ፈውስ ነው፡፡
የይቅርታን ኃይል ለመረዳት በመጀመሪያ ይቅርታ ምን እንደሆነ ማወቅ ያስፈልጋል፤ያልሆነውንም እንደዚሁ መለየት ይገባል፡፡
ጥፋቱን መርሳት ይቅርታ አይደለም፡፡ ይቅርታ ካለፈው ስቃይ ጋር የተያያዘውን መጥፎ ስሜት መልቀቅ ነው፡፡ የበደለንን ሰው ድርጊት ትክክል ነው ብሎ ማለፍ ይቅርታ አይደለም፡፡ በደሉ ቢፈጸምም እኛ ግን ሕይወታችንን በጥላቻ ላለመምራት መወሰን ይቅርታ ነው፡፡
የግድ ከበደለን ሰው ጋር መታረቅ አይደለም፡፡ ከዚያ ሰው ጋር ግንኙነት ሳንፈጥርም በውስጣችን እርቅ ማውረድ ነው፡፡ ይቅርታ ፍትሕን ማጣት አይደለም፡፡ ሕጋዊ ወይም ሥነ-ምግባራዊ ፍትሕን እየፈለጉም ጭምር በውስጥ ግን ሰላምን መያዝ ነው፡፡
ቂም መያዝ በደሉን የፈጸመውን ሰው ለመቅጣት የምንጠቀምበት መሣሪያ ቢመስለንም እውነታው ግን ራሳችንን የምናስርበት ሰንሰለት ነው፡፡ ያለፈውን በደል ደጋግመን በምናባችን ስንከታተል የአሁኑን ጊዜ ውበትና ሰላም ማጣታችን አይቀሬ ነው፡፡
ጥላቻና ቁጣ ከፍተኛ ጉልበት የሚበሉ ስሜቶች በመሆናቸው ለዕለት ተዕለት ሕይወታችን የሚሆን አዎንታዊ ኃይል ያሳጡናል፡፡ በአንድ ሰው ላይ የያዝነው ቂም ሳናውቀው በሌሎች ንፁሃን ሰዎች ላይ ለምናሳየው ባህሪ አሉታዊ ተጽዕኖ የሚረጭ መርዝ ይሆናል፡፡
ይቅርታ በአንድ ጀምበር የሚመጣ ስሜት ሳይሆን በሂደት የሚዳብር ምርጫ ነው፡፡ ይህንን ለማድረግ የሚከተሉትን ደረጃዎች መከተል ይቻላል፡፡ ህመሙን አምኖ መቀበል ይገባል፡፡ የተሰማንን ቁስል፣ ቁጣና ሃዘን መሸሸግ ወይም መካድ የለብንም፡፡ በመጀመሪያ መጎዳታችንን ለራሳችን ማመን አለብን፡፡
ይቅርታን ለራስ መምረጥ መዳኛ መንገድ ነው፡፡ ይቅርታ የምናደርገው ለበደለን ሰው ሰላም ሳይሆን ለራሳችን ነፃነት መሆኑን በንቃት መወሰን አዋጭ ዘዴ ነው፡፡ “እኔ ከዚህ ቂም በላይ ትልቅ ነኝ፤ ሕይወቴ በዚህ ስቃይ እንዲበላሽ አልፈቅድም” ብሎ ራስን ማሳመን ይገባል፡፡
በደሉን እና በዳዩን መለየትም ያስፈልጋል፡፡ ሰው በጥፋተኝነት፣ በድንቁርና ወይም በራሱ ውስጣዊ ቀውስ ምክንያት ጥፋት ሊፈጽም ይችላል፡፡ ይህ ማለት ድርጊቱን መደገፍ ሳይሆን ሰው የመሳሳት ባህሪ እንዳለው አምኖ መቀበል ነው፡፡
ዋናው ነጥብ እርቅንና ይቅርታን መለየት ነው፡፡ ለበደላችሁ ሰው ይቅርታ ማድረግ ትችላላችሁ፤ ነገር ግን ለራሳችሁ ደኅንነት ሲባል ከሰውየው ጋር ያላችሁን ግንኙነት መገደብ ወይም ማቆም ትችላላችሁ፡፡ ይቅርታ ውስጣዊ ሲሆን እርቅ ግን የሁለትዮሽ ስምምነት ነው፡፡ ይቅር ማለት ይቻላል፡፡ እርቅ ተደጋጋሚ በደል የሚያስከትል ከሆነ የግንኙነት ምዕራፉን በይቅርታ መዝጋት ያስፈልጋል፡፡
ይቅርታ የደካሞች ሳይሆን የኃያላን መለያ ነው፡፡ ቂም መያዝ ያለፈውን ታሪክ አይቀይረውም፤ የወደፊቱንም አያሳምረውም፡፡ ይልቁንም የአሁኑን ሕይወታችንን ያጨልማል፡፡
ይቅርታ ስናደርግ ለበደሉን ሰዎች ሁለተኛ ዕድል እየሰጠናቸው ሳይሆን ለራሳችን አዲስና ሰላማዊ ሕይወት ለመኖር የመጀመሪያውን ዕድል እየሰጠን ነው፡፡ በመሆኑም ይቅርታ ማድረግ የራስን መሪ መልሶ መረከብና የመጨረሻው የውስጥ ነፃነት መገለጫ ነው፡፡
(አቢብ ዓለሜ)
በኲር በኲር የሐምሌ 20 ቀን 2018 ዓ.ም ዕትም