ሰማይ ጠቀሷ ሀገር

በአፍሪካ አህጉር ደቡባዊ ጫፍ፣ በደቡብ አፍሪካ ሪፐብሊክ ግዛት ውስጥ ሙሉ በሙሉ ተከባ የምትገኝ አንዲት ትንሽ ነገር ግን እጅግ አስደናቂ ሀገር አለች፤ እርሷም ሌሴቶ ትባላለች። በአጠቃላይ 30 ሺህ 355 ካሬ ኪሎ ሜትር (ወይም 11 ሺህ 720 ካሬ ማይል) የቆዳ ስፋት ያላት ይህች ሀገር፣ ወደ 2 ነጥብ 3 ሚሊዮን የሚጠጋ ሕዝብ ይኖርባታል። የሰማይ ላይቷ ንጉሣዊት ሀገር በመባል በዓለም አቀፍ ደረጃ የምትታወቀው ሌሴቶ ስሟን ያገኘችው ከባህር ወለል በላይ እጅግ ከፍ ብሎ ከሚገኘው ተራራማ መልክዓ ምድሯ እና ደመናን በሚነኩ ተራሮቿ ምክንያት ነው። በዚህ መጣጥፋችን፣ የሌሴቶን አስደናቂ የታሪክ አመሰራረት፣ ዋና ዋና ከተሞቿን፣ የተፈጥሮ ውበቷን፣ ከኢትዮጵያ ጋር ያላትን አስገራሚ ታሪካዊና ባህላዊ መመሳሰል፣ እንዲሁም የህዝቦቿን ማራኪ የአኗኗር ዘይቤ  እንቃኛለን።

የሌሴቶ አፈጣጠር እና የጀግንነት ታሪክ

የሌሴቶ ታሪክ የጀግንነት፣ የጥበብ እና የዲፕሎማሲ ድምር ውጤት ነው። የዘመናዊቷ ሌሴቶ አመሰራረት በዋናነት ከታላቁ መሪ ንጉሥ ሞሽዌሽዌ ቀዳማዊ ስም ጋር በጥብቅ የተቆራኘ ነው። በ1820ዎቹ መጀመሪያ ላይ በደቡባዊ አፍሪካ ምፌካኔ በመባል የሚታወቀው የዙሉ ጦረኞች መስፋፋት እና የእርስ በእርስ ጦርነት በተቀሰቀሰበት ወቅት በርካታ ጎሳዎች ተበታትነው እና ተፈናቅለው ነበር። በዚህ የችግር ጊዜ ሞሽዌሽዌ የተባሉት ብልህ እና አርቆ አሳቢ መሪ የተበታተኑትን ጎሳዎች በማሰባሰብ አንድ ጠንካራ ህዝብ መፍጠር ቻሉ።

ንጉሥ ሞሽዌሽዌ ተከታዮቻቸውን ይዘው ታባ ቦሲዩ ወደተባለው  እጅግ አስቸጋሪ አምባ አፈገፈጉ። ይህ የተራራ ላይ አምባ ለባሶቶ ህዝቦች የማይደፈር የተፈጥሮ ምሽግ በመሆን አገለገላቸው። በተራራው ላይ ሆነው ከዙሉ ጦረኞች፣ ከተለያዩ የጎሳ ጥቃቶች እንዲሁም መሬት ፈልገው ከመጡት የቦር (የደች ዝርያ ያላቸው ነጭ ሰፋሪዎች) ኃይሎች ራሳቸውን መከላከል ቻሉ። የቦር ሰፋሪዎች ጫና እየበረታ ሲመጣ ንጉሥ ሞሽዌሽዌ ሀገራቸውን ከውድቀት ለማዳን ሲሉ በ1860 ዓ.ም. ከእንግሊዝ መንግሥት ጋር የጥበቃ ውል ተፈራረሙ። በዚህም ሀገሪቱ ባሱቶላንድ ተብላ በእንግሊዝ ጥበቃ ሥር ወደቀች። በመጨረሻም ጥቅምት 4 ቀን 1966 ዓ.ም. ባሱቶላንድ ነፃነቷን ተቀዳጅታ ስሟን ወደ ሌሴቶ በመቀየር ራሷን የቻለች ሉዓላዊት ሀገር ሆነች።

ከኢትዮጵያ ጋር ያለው አስገራሚ ታሪካዊ እና ባህላዊ መመሳሰል ኢትዮጵያ ለዘመናት የውጭ ወራሪዎችን ለመመከት ግዙፍ ተራሮቿን እንደ ምሽግ (ለምሳሌ በአድዋ ጦርነት፣ በመቅደላ እና በሌሎችም ታሪካዊ ቦታዎች) እንደተጠቀመች ሁሉ ሌሴቶም በንጉሥ ሞሽዌሽዌ መሪነት ታባ ቦሲዩ በተባለው ተራራ ላይ በመመሸግ ህልውናዋን አቆይታለች። ሁለቱም ሀገራት ተራራማ መልክዓ ምድራቸውን ለነፃነታቸው ዋስትና አድርገው ተጠቅመውበታል።

በሌሴቶ ብርድን ለመቋቋም የሚለበሰው ታዋቂው የባሶቶ ብርድ ልብስ፣ ኢትዮጵያውያን በደጋማው የሀገሪቱ ክፍል (እንደ ሸዋ፣ ጎጃም፣ ጎንደር፣ ወሎ እና ሌሎችም) ከሚለብሱት ጋቢ እና ቡልኮ ጋር በቀጥታ ይመሳሰላል። በተጨማሪም በሁለቱም ሀገራት ገጠራማ እና ተራራማ ስፍራዎች ለመንቀሳቀስ መኪና አስቸጋሪ በመሆኑ ማህበረሰቡ ፈረስ እና በቅሎን እንደ ዋነኛ የትራንስፖርት እና የኩራት መገለጫ አድርጎ ይጠቀማል።

የሌሴቶ ከተሞች

ምንም እንኳን 70 በመቶው የሌሴቶ ህዝብ በገጠር የሚኖር ቢሆንም የሀገሪቱ የከተሜነት ምጣኔ በየዓመቱ በማደግ ላይ ይገኛል። ርዕሰ መዲናዋ ማሴሩ ከ330 ሺህ በላይ ነዋሪዎችን አቅፋ የያዘች ባህላዊ አኗኗር ከዘመናዊ ህንፃዎች ጋር የተዋሃደባት የፖለቲካ እና የንግድ እምብርት ናት።

ከማሴሩ በስተሰሜን የምትገኘው ማፑትሶ ወደ 30 ሺህ በሚጠጉ ነዋሪዎቿ እና በጨርቃ ጨርቅ ፋብሪካዎቿ የሀገሪቱ ዋነኛ የኢንዱስትሪ ሞተር ናት። ተያተያኔንግ የተባለችው ከተማ ደግሞ ማራኪ ባህላዊ ስጋጃዎችና ቅርፃ ቅርፆች በስፋት የሚመረቱባት የዕደ-ጥበብ ማዕከል ናት። በተጨማሪም በ1937 ዓ.ም የተመሰረተው አንጋፋው የሌሴቶ ብሔራዊ ዩኒቨርሲቲ የሚገኝባት ሮማ ከተማ የተማረ የሰው ኃይልን በማፍራት የሀገሪቱ ዋነኛ የትምህርት ማዕከል በመሆን እያገለገለች ትገኛለች።

አስገራሚው የተፈጥሮ ውበት

የሌሴቶ መልክዓ ምድር ከየትኛውም የዓለም ክፍል የተለየ ነው። ሀገሪቱ በሙሉ ከ1 ሺህ 400 ሜትር በላይ ከፍታ ላይ ትገኛለች። የሌሴቶ ዝቅተኛው ቦታ ተብሎ የሚጠራው የማካሌንግ እና የሴንቁ ወንዞች መገናኛ ሲሆን ከፍታውም 1 ሺህ 400 ሜትር ነው። ይህ ማለት የሌሴቶ ዝቅተኛው ቦታ በሌሎች በርካታ ሀገራት ከፍታማ ቦታ የሚባለውን ይበልጣል ማለት ነው። ከፍተኛው ቦታ ታባና ንትለንያና የሚባለው ተራራ ሲሆን ከባህር ወለል በላይ 3 ሺህ 482 ሜትር ርዝመት አለው። ከሀገሪቱ ጠቅላላ የቆዳ ስፋት ውስጥ ከ80% በላይ የሚሆነው መሬት ከ1 ሺህ 800 ሜትር ከፍታ በላይ የሚገኝ ነው።

የማሎቲ ተራሮች ሀገሪቱን ከጫፍ እስከ ጫፍ ያቋርጧታል። ሌሴቶ በአፍሪካ ውስጥ በረዶ በብዛት ከሚጥልባቸው ጥቂት ሀገራት አንዷ ናት። በክረምት ወራት የሙቀት መጠኑ በደጋማው ክፍል እስከ -18 ዲግሪ ሴልሺየስ ሊወርድ ይችላል። በ3 ሺህ 222 ሜትር ከፍታ ላይ የሚገኘው አፍሪስኪ የተሰኘው የበረዶ ላይ መንሸራተቻ ስፍራ ቱሪስቶችን ይስባል። በማሌትሱንያኔ ወንዝ ላይ የሚገኘው የማሌትሱንያኔ ፏፏቴ በትክክል 192 ሜትር ርዝመት ወደ ታች የሚወረወር ሲሆን በአፍሪካ ውስጥ ረጅሙ ባለ አንድ እርከን ፏፏቴ ነው።

ነጭ ወርቅ

የውሃ ሃብቷ ነጭ ወርቅ ተብሎ ይጠራል። የሌሴቶ ደጋማ አካባቢዎች የውሃ ፕሮጀክት በተባለ በቢሊዮን ዶላሮች በሚገመት ግዙፍ ፕሮጀክት አማካይነት ሀገሪቱ በየዓመቱ ወደ 780 ሚሊዮን ኪዩቢክ ሜትር የሚጠጋ ንፁህ ውሃ ለደቡብ አፍሪካ በመሸጥ ለጠቅላላ የሀገር ውስጥ ምርት  10% አስተዋፅኦ ታደርጋለች።

በተጨማሪ በ3 ሺህ 100 ሜትር ከፍታ ላይ የሚገኘው ሌትሴንግ የተባለው የዓለማችን ከፍተኛው የአልማዝ ማውጫ በየዓመቱ ውድ አልማዞችን በማውጣት ለሀገሪቱ ኢኮኖሚ ትልቅ ሚና ይጫወታል።

የሕዝቧ ባህል

የሌሴቶ ነዋሪዎች ባሶቶ ሲባሉ ቋንቋቸው ሴሶቶ ይባላል። ከባህሏ ውስጥ ቀደም ሲል እንደተጠቀሰው የባሶቶ ብርድ ልብስ ጎልቶ ይታያል። ሌላው መለያቸው ሞኮሮትሎ በመባል የሚታወቀው ከገለባ የሚሰራ ልዩ ቅርፅ ያለው ባርኔጣ ነው። ባርኔጣዉ በሀገሪቱ ብሔራዊ ሰንደቅ ዓላማዋ ላይ ጭምር ሰፍሮ ይገኛል። ተራራማውን መልክዓ ምድር ለማቋረጥ የባሶቶ ድንክዬ ፈረሶች እስከ 3 ሺህ ሜትር ከፍታ ባላቸው ገደሎች ላይ ሳይንሸራተቱ መጓዝ የሚችሉ የህዝቡ የዕለት ተዕለት የትራንስፖርት ዋነኛ መሣሪያዎች ናቸው።

ቱሪዝም እና ሌሎች ልዩ መገለጫዎች

ሌሴቶ በዓለም ላይ ካሉ ሦስት ሙሉ በሙሉ በአንድ ሀገር ብቻ ከተከበቡ ሀገራት አንዷ ነች። ከደቡብ አፍሪካ ጋር ያላት ጠቅላላ የድንበር ርዝመት 909 ኪሎ ሜትር ነው። የሌሴቶ ቱሪዝም ዘርፍ በጀብዱ አፍቃሪ ጎብኝዎች ዘንድ እጅግ ተመራጭ ነው። 2 ሺህ 876 ሜትር ከፍታ ያለው የሳኒ ማለፊያ በአራት እግር ተሽከርካሪ መኪናዎች ብቻ የሚኬድበት በዓለም ላይ ካሉ አስደናቂ የተራራ ዳገት መንገዶች አንዱ ነው። በተጨማሪም በ1961 ዓ.ም የተመሰረተው ሴህላባቴቤ ብሔራዊ ፓርክ ልዩ የሆኑ የዱር እንስሳት እና የድንጋይ ቅርፆች የሚገኙበት የዓለም ቅርስ ነው።

ሌሶቶ ትንሽ ብትሆንም በተፈጥሮ ሀብቷ፣ በታሪኳ፣ በባህላዊ ማንነቷ እና በልዩ የጂኦግራፊ አቀማመጧ ከአፍሪካ ልዩ ሀገራት አንዷ ናት። የውኃ ሀብቷን በዘላቂነት ማልማት፣ ቱሪዝምን ማስፋፋት፣ ለወጣቶች የሥራ ዕድል መፍጠር እና የኢኮኖሚ መሠረቷን ማስፋት ከቻለች፣ በደቡብ አፍሪካ ክልል በልማትና በተፈጥሮ ቱሪዝም ዘርፍ የበለጠ ተፅዕኖ ያላት ሀገር ለመሆን ሰፊ ዕድል አላት።

የባሶቶ ፈረሶችን እየጋለቡ፣ ብርድ ልብሳቸውን ተከናንበው የሚጓዙት ህዝቦቿ ተመሳሳይ የኢትዮጵያውያንን ባህል በደቡባዊ አፍሪካ እምብርት ላይ ያስታውሱናል። ይህችው “የሰማይ ላይ  ሀገር” የተፈጥሮን፣ የታሪክን፣ የባህልን እና የዘመናዊ ከተሞችን ውበት ለማድነቅ ለሚፈልግ ማንኛውም ሰው ተመራጭ መዳረሻ ናት።

አጫጭር እውነታዎች

ስለ ሌሴቶ ይህን ያውቁ ኖሯል?

በዓለም ላይ መላው ግዛቷ ከ1 ሺህ 400 ሜትር በላይ ከፍታ ላይ የምትገኝ ብቸኛዋ ሀገር ሌሴቶ ናት። የሌሴቶ ዝቅተኛው ስፍራ ለበርካታ ሀገራት ከፍተኛው ስፍራ ከሚባለው ይበልጣል።

ሌሴቶ በአፍሪካ ውስጥ በረዶ በብዛት ከሚጥልባቸው ጥቂት ሀገራት አንዷ ናት። በደጋማው ክፍል አፍሪስኪ የተባለ ዘመናዊ የበረዶ ላይ መንሸራተቻም አላት።

የሌሴቶ ዋነኛ የተፈጥሮ ሀብት ውሃ ሲሆን ነጭ ወርቅ ተብሎ ይጠራል። ሀገሪቱ ንፁህ ውሃ ለደቡብ አፍሪካ በመሸጥ ለኢኮኖሚዋ ትልቅ ገቢ ታገኛለች።

ልክ እንደ ኢትዮጵያውያን ጋቢ፣ የሌሴቶ ህዝቦች የተለያዩ ዲዛይኖች ያሉትን የባሶቶ ብርድ ልብስ በቀን ተቀን እንቅስቃሴያቸው  ይለብሱታል።

ሞኮሮትሎ የተባለው የሀገሪቱ ባህላዊ የገለባ ባርኔጣ የህዝቡ መለያ ሲሆን በሌሴቶ ብሔራዊ ሰንደቅ ዓላማ መካከል ላይም ጉልህ ሆኖ ይታያል።

አብዛኛው የሀገሪቱ ክፍል ተራራማ እና ገደላማ በመሆኑ፣ የህዝቡ ዋነኛ መጓጓዣ እና የኩራት ምንጭ የባሶቶ ድንክዬ ፈረሶች ናቸው።

ሌትሴንግ የሚባለው የሌሴቶ የአልማዝ ማውጫ ስፍራ በ3 ሺህ 100 ሜትር ከፍታ ላይ የሚገኝ ሲሆን የዓለማችን ከፍታማ ቦታ ላይ ያለ የአልማዝ ማዕድን ማውጫ ነው።

(መሰረት ቸኮል)

በኲር የነሐሴ  4  ቀን 2018 ዓ.ም  ዕትም