የቢሊዮኖች ቁማር እና እብደት

ለአንድ ወር የቆየው የ2026ቱ የአውሮፓ የክረምት የዝውውር ወቅት በቢሊዮን ዶላሮች ቁማር፣ በድራማ እና በከፍተኛ የደጋፊዎች ስሜት ታጅቦ ተጠናቋል፡፡ የዝውውሩ ሂደትም የአምስቱ ታላላቅ ሊጎችን የገንዘብ አቅምና የዝውውር ስልት ልዩነት በግልጽ አሳይቷል፡፡

የእንግሊዙ ፕሪሚየር ሊግ ከአራት ነጥብ ሰባት ቢሊዮን የአሜሪካ ዶላር በላይ በማውጣት አዲስ ክብረወሰን አስመዝግቧል፡፡ የጣሊያኑ ሴሪ ኤ ከአንድ ቢሊዮን ዶላር በላይ፣ የጀርመኑ ቡንደስሊጋ ከ907 ሚሊዮን ዶላር በላይ፣ የስፔኑ ላሊጋ 874 ሚሊዮን ዶላር እና የፈረንሳዩ ሊግ አንድ 694 ሚሊዮን ዶላር አውጥተዋል፡፡

በእንግሊዝ ፕሪሚየር ሊግ ማንቸስተር ሲቲ 609 ሚሊዮን ዶላር በማውጣት ቀዳሚ ሆኗል፡፡ በጣሊያን ሴሪ ኤ ኤሲ ሚላን ከፍተኛ ወጪ ያደረገ ክለብ ሲሆን፣ በስፔን ላሊጋ ሪያል ማድሪድ 260 ሚሊዮን ዶላር ያወጣ ቀዳሚው ክለብ ሆኗል፡፡ በጀርመን ቡንደስሊጋ ባየር ሙኒክ ከፍተኛ ገንዘብ ለተጫዋቾች ዝውውር አውጥቷል፤ በፈረንሳይ ሊግ አንድ ፒኤስጂም 176 ሚሊዮን ዶላር እንዳወጣ የትራንስፈር ማርኬት ዘገባ አመልክቷል፡፡

የፕሪሚየር ሊጉ የቴሌቪዥን ስርጭት ገቢ የዝውውር ገበያው እንዲንር ካደረጉት ምክንያቶች መካከል ሲሆን፣ የስፔን ላሊጋ ግን በሊጉ ጥብቅ የደመወዝ ጣሪያ ደንብ ሳቢያ ወጪውን ገድቧል፡፡ የሳውዲ ፕሮ ሊግም ወጣት ኮከቦች ላይ ያተኮረ የዝውውር ስልት እየተከተለ መሆኑን ሮይተርስ ዘግቧል፡፡

በዚህ የዝውውር ወቅት በተለይ ወጣት ተጫዋቾች ላይ የተጋነነ ዋጋ መውጣቱ አስገራሚ ክስተት ነበር፡፡ ክለቦች እነዚህን ተጫዋቾች የወደፊት እምቅ አቅማቸውን በመመልከት ከፍተኛ ዋጋ ከፍለው አስፈርመዋል፡፡ ብራዚላዊው አጥቂ ሳቪንዮ ከማንቸስተር ሲቲ ወደ ቶተንሃም ማምራቱ አይዘነጋም፤ ለዝውውሩም የሰሜን ለንደኑ ክለብ በአጠቃላይ 85 ሚሊዮን ፓውንድ አውጥቷል፡፡ ሳቪንዮ በሲቲ ቤት የመሰለፍ እድሉ አነስተኛ ነበር፡፡

ሞርጋን ሮጀርስም ወደ ቼልሲ በ138 ሚሊዮን ዩሮ ግዙፍ ዋጋ መፈራረሙ እና ኤሊዮት አንደርሰን ወደ ማንቸስተር ሲቲ በ135 ሚሊዮን ዩሮ የተፈራረመው ሌላኛው አነጋጋሪ ጉዳይ ሆኖ አልፏል፡፡ በላሊጋው ያን ዲዮማንዴ ዘንድሮ ከፍተኛ በሆነ 107 ሚሊዮን ፓውንድ ሪያል ማድሪድን የተቀላቀለ ተጫዋች ነው፡፡

የኤንዞ ፈርናንዴዝ ከቼልሲ ወደ ማንቸስተር ሲቲ ያደረገው ዝውውርም የክረምቱ ትልቁ ክስተት ነበር፤ ይህ ዝውውር የፕሪሚየር ሊጉ ብቻ ሳይሆን የአውሮፓ ክብረወሰንን ሰብሯል፡፡ ቼልሲ ኤንዞን ለተቀናቃኙ ማንቸስተር ሲቲ አሳልፎ መስጠቱ በደጋፊዎች ዘንድ ቁጣ ፈጥሯል፡፡ ቁጣው የመነጨው አርጀንቲናዊው ኮከብ ክለቡን መልቀቁ ብቻ ሳይሆን ክለቡ በመጨረሻው ሰዓት ላሚን ካማራን ከሞናኮ ለማስፈረም ያደረገው ጥረት በመክሸፉ ነው፡፡

በአንጻሩ የሊቨርፑል ደጋፊዎች ባርኮላ ወደ አንፊልድ መምጣቱን በታላቅ ደስታ እና በጭፈራ ተቀብለውታል፡፡ ጃክ ግሪሊሽ በውሰት ውል ወደ ጉድሰን ፓርክ መምጣቱ ተስፋ ቢሰጣቸውም፣ የባሎጉ ዝውውር በሕክምና ምርመራ ምክንያት መሰረዙ የኤቨርተንን ደጋፊዎች አስከፍቷል፡፡ ይህም የዝውውር ገበያው በደጋፊዎች ሕይወት እና በክለቦች ላይ ያለውን ስነ ልቦናዊ ተጽዕኖ ቁልጭ አድርጎ አሳይቷል፡፡

በዚህ የተጋነነ የገንዘብ ውድድር ውስጥ አነስተኛ ወጪ በማድረግ በሜዳም በፋይናንስም ትርፋማ የሆኑ ብልህ ክለቦች መኖራቸውን ዩሮ ስፖርት አድንቋል፡፡ ለአብነት ሰንደርላንድ እና ክሪስታል ፓላስ ጥቂት ወጪ በማውጣት በሜዳ ላይ የታክቲክ ተለዋዋጭነታቸውን ማሳደግ ችለዋል፡፡ በሴሪ ኤ ኢንተር ሚላን እና ሮማ፣ የጀርመኑ ባየር ሌቨርኩሰን እና የፈረንሳዩ ሊልም ከፍተኛ ወጪ ካደረጉ ክለቦች በተለየ ጥንቃቄ የተሞላ የዝውውር አቅጣጫ ይዘዋል፡፡ ሊል 48 ነጥብ ሰባት ሚሊዮን ዶላር ብቻ በማውጣት አነስተኛ ገንዘብ ለተጫዋቾች ዝውውር ያወጣ የፈረንሳይ ክለብ ሆኗል፡፡

ይህ የገንዘብ ልዩነት ግን በቀላሉ “እንግሊዝ ሀብታም ናት” ተብሎ የሚታለፍ አይደለም፡፡ የፕሪሚየር ሊጉ የዝውውር ገበያ የሚያሳየው የእንግሊዝ ክለቦች በሌሎች ታላላቅ ሊጎች ላይ ያላቸው የገንዘብ ተጽዕኖ እየጨመረ መምጣቱን ነው፡፡ በ2026 የክረምቱ የዝውውር ወቅት ፕሪሚየር ሊጉ ከአራት ቢሊዮን ዶላር በላይ ማውጣቱ የዚህን ክፍተት መጠን ያሳያል፡፡ ከአምስት ዓመት በፊት ከነበረው ወጪ ጋር ሲነጻጸርም የገበያው ፍጥነት እጅግ ከፍ ብሏል፡፡

ይሁን እንጂ ትልቁ ጥያቄ ገንዘቡ ስንት ነው የሚለው ብቻ አይደለም፤ ገንዘቡ ለምን እና የት እየዋለ ነው የሚለው ነው፡፡ ትልቅ የዝውውር ክፍያ አንድን ተጫዋች በራሱ የተሻለ አያደርገውም፡፡ የተጫዋቹ ችሎታ ከቡድኑ ፍላጎት፣ ከአሰልጣኙ የጨዋታ ስልት እና ከቡድኑ ነባር ተጫዋቾች ጋር የሚፈጥረው ውህደት ካልተጣጣመ የተከፈለው ትልቅ ገንዘብ የቡድኑን ውጤት ላያሻሽል ይችላል፡፡

በዚህ ረገድ የ2026 የዝውውር ገበያ ሁለት ተቃራኒ አቅጣጫዎችን አሳይቷል፡፡ አንደኛው በትልቅ ወጪ የቡድን ጥራትን በፍጥነት ለማሳደግ የሚደረግ ውሳኔ ሲሆን ሁለተኛው ግን ክፍተቶችን በተመረጡ ዝውውሮች፣ በውሰት ውሎች እና በነጻ ፊርማዎች ለመሙላት የሚደረግ ጥንቃቄ የተሞላበት አቅጣጫ ነው፡፡ ስለዚህ የዝውውር ገበያውን የሚወስነው የቼክ መጠን ብቻ ሳይሆን የክለቡ የረጅም ጊዜ የቡድን ግንባታ እቅድም ነው፡፡

የውሰት ውሎችም የአውሮፓ ፍትሐዊ የገንዘብ አወጣጥ ደንብን ላለመጣስ እና የቡድንን የሜዳ ላይ ጥልቀት ለመጨመር ቁልፍ ሚና መጫወታቸውን ፋይናንሻል ታይምስ አስፍሯል፡፡ ጃክ ግሪሊሽ ከማንቸስተር ሲቲ ወደ ኤቨርተን፣ ሚካይሎ ሙድሪክ ከቼልሲ ወደ ቶተንሃም እና ኤታን ንዋኔሪ ከአርሰናል ወደ ቦሩሲያ ዶርትሙንድ በውሰት ከተዘዋወሩ ተጫዋቾች መካከል ይጠቀሳሉ፡፡

በነጻ ዝውውር በኩል ከ80 በላይ ተጫዋቾች ወደ አዲስ ክለብ አምርተዋል፡፡ ጆናታን ዴቪድ እና ሌሮይ ሳኔ ለአዲሶቹ ክለቦቻቸው በነጻ ፊርማቸውን ከቀየሩ ተጫዋቾች መካከል ሲገኙ፣ ከ50 በላይ ተጫዋቾች ግን ክለብ አልባ ሆነዋል፡፡ አድሪያን ራቢዮትን የመሰሉ ኮከቦችም ፈላጊ ክለብ በመጠባበቅ ላይ ይገኛሉ፡፡

በዚህ የዝውውር ወቅት ቼልሲ በርካታ ተጫዋቾችን በሽያጭ በማሰናበቱ 47 ነጥብ ስድስት ሚሊዮን ዶላር አትርፏል፡፡ በአጠቃላይ 18 አዳዲስ ተጫዋቾችን በማስፈረምም በዝውውር ገበያው ከፍተኛ ተሳትፎ ካደረጉ ክለቦች መካከል ሆኗል፡፡ በአንጻሩ ኖቲንግሃም ፎረስት በውሰት ውል ብዙ ተጫዋቾችን ያስፈረመ ክለብ ነው፡፡

አርሰናል፣ ሪያል ማድሪድ እና ባርሴሎና የነበሩባቸውን ክፍተቶቻቸውን በጥንቃቄ ደፍነዋል፡፡ በአንጻሩ ሊቨርፑል፣ ቶተንሃም እና ቼልሲ ከፍተኛ ወጪ ካደረጉ እና በርካታ ተጫዋቾችን ካስፈረሙ ክለቦች መካከል ናቸው፡፡ ማንቸስተር ዩናይትድም የተረጋጋ የተጫዋቾች ዝውውር ቢያደርግም የግራ ተከላካይ ክፍተቱን ሳይፈታ ዝውውሩ መጠናቀቁ በሜዳ ላይ ዋጋ እንደሚያስከፍለው የእግር ኳስ ተንታኞች ገልጸዋል፡፡

የዝውውር ገበያውን ሲተነተንም የወጪ መጠን ብቻ የክለብን ስኬት የሚወስን መሆኑን መደምደም አይቻልም፡፡ የተጫዋች ዋጋ፣ የደመወዝ ጫና፣ የውል ስምምነት ርዝመት፣ የተጫዋቹ እድሜ እና ከቡድኑ የጨዋታ ፍልስፍና ጋር ያለው ተስማሚነት አብረው መታየት አለባቸው፡፡ ከፍተኛ የዝውውር ክፍያ መፈጸም ተጫዋቹ የሚጠበቀውን ውጤት ያስገኛል ማለት አይደለም፡፡ በተመሳሳይ ዝቅተኛ ወጪም የተደረገበት ዝውውር የተሳካ እንደሚሆን ዋስትና አይሰጥም፡፡

ይህ ሁኔታ የዘንድሮውን የዝውውር ገበያ ከገንዘብ ውድድር ባሻገር እንድንመለከተው ያስገድዳል፡፡ አንድ ክለብ ብዙ ገንዘብ ቢያወጣም የቡድኑን ዋና ክፍተት ካልሞላ ወጪው በሜዳ ላይ የሚፈለገውን ውጤት ላያመጣ ይችላል፡፡ በአንጻሩ ትክክለኛውን ተጫዋች በተመጣጣኝ ዋጋ ማግኘት የቡድኑን ጥራት ከማሳደግ ባለፈ የክለቡን የፋይናንስ ጫናም ሊቀንስ ይችላል፡፡

በተጨማሪም የአውሮፓ ክለቦች የዝውውር ውሳኔዎችን ከፋይናንስ ዘላቂነት ጋር ማመጣጠን እየጠበቃቸው ነው፡፡ የአውሮፓ እግር ኳስ ማህበር የፋይናንስ ዘላቂነት ሥርዓት የተጫዋቾች እና አሰልጣኞች ደመወዝ፣ የዝውውር ወጪ እና የወኪሎች ክፍያን ከክለብ ገቢ ጋር በማያያዝ የወጪ ቁጥጥር ማድረግን ያስገድዳል፡፡ ስለዚህ የዝውውር ገበያው የክለቦች የገንዘብ አቅም የሚታይበት መድረክ ብቻ ሳይሆን የአመራር ጥራት እና የረጅም ጊዜ ዕቅድ የሚፈተንበት መድረክም ነው፡፡

ታዲያ የዝውውር ወቅቱ የሚያስተላልፈው ትልቁ መልዕክት ገንዘብ እንደ አንድ መሣሪያ እንጂ እንደ ዋንጫ ዋስትና አለመሆኑ ነው፡፡ የተሳካ ዝውውር የሚለካው በተጫዋቹ የዝውውር ዋጋ ብቻ ሳይሆን በቡድኑ ውስጥ ያመጣው ለውጥ፣ በሜዳ ላይ የሰጠው አስተዋጽዖ እና ክለቡ ከእርሱ ያገኘው የረጅም ጊዜ ጥቅም ነው፡፡

በመጨረሻ የዝውውር ወቅቱ የከሰሩ እና ያተረፉ ክለቦች የመጨረሻ ሚዛን በሜዳ ላይ በሚታየው ውጤት የሚወሰን ቢሆንም ቼልሲ ኤንዞን ሸጦ በምትኩ ያሰበውን የተከላካይ አማካይ ሳያገኝ መቅረቱ እንደ ኪሳራ ይቆጠራል ተብሏል፡፡ ኤቨርተንም የፊት መስመር አጥቂ ሳያስፈርም የዝውውር ወቅቱ መዘጋቱ ኪሳራ ገጥሞታል በሚል ተፈርጇል፡፡

ይሁን እንጂ ስካይ ስፖርት የዝውውር ወቅቱን ማን አሸነፈ? ብሎ መወሰን ገና በዝውውር ወቅቱ መዝጊያ ላይ ቀላል አይደለም ይላል፡፡ የዝውውር ስኬት በተጫዋቾች የዝውውር ዋጋ ብቻ አይመዘንም፤ ተጫዋቾቹ በቡድኑ ውስጥ ያላቸው ሚና፣ የቡድኑን ድክመት መሙላታቸው፣ የጨዋታ ስልቱን ማሻሻላቸው እና የውጤት ጫናን መቋቋማቸው በሂደት የሚታዩ ነጥቦች ናቸው፡፡

ስለዚህ የ2026 የዝውውር ገበያ ያስተላለፈው ትልቁ መልዕክት ገንዘብ እየበዛ መምጣቱ ብቻ ሳይሆን ገንዘቡን በትክክለኛ የቡድን ፍላጎት ላይ ማዋል የበለጠ ወሳኝ መሆኑ ነው፡፡ የትልቅ ገንዘብ ዝውውር የሚያስገኘው የደጋፊዎች ደስታ አጭር ጊዜ ሊቆይ ቢችልም የተሳካ ዝውውር የሚለካው በሜዳ ላይ በሚያመጣው ዘላቂ ተጽዕኖ ነው፡፡

የ2026ቱ የአውሮፓ የክረምት የተጫዋቾች ዝውውር ወቅት የገንዘብ ጡንቻ ብቻውን ዋንጫ እንደማያመጣ እና ትክክለኛ የዝውውር ስልት፣ የቡድን ግንባታ እና የታክቲክ እቅድ ወሳኝ መሆኑን በተግባር አረጋግጦ ተጠናቋል፡፡

(ስለሺ ተሾመ)

በኲር የጳጉሜ 2  ቀን 2018 ዓ.ም  ዕትም