በዘመናዊው ዓለም አስተሳሰብ ንፅህናና ውበት ያለ ውኃ እና ያለ ፋብሪካ ኬሚካሎች ፈጽሞ የማይታሰቡ ተደርገው ይወሰዳሉ። ሆኖም ግን በተፈጥሮ ጭካኔና በከባድ የውኃ እጥረት በሚታወቀው የደቡባዊ አፍሪካ በረሃ ውስጥ የሚኖሩት የሂምባ ሴቶች ይህንን የተለመደ ዓለም አቀፋዊ ቀመር ገልብጠውታል።
አንዲትም ጠብታ ውኃ ሳይነካቸው የዘመኑን የመዋቢያ ኢንዱስትሪ በሚያስደምም ጥንታዊ ሥነ-ምህዳራዊ ጥበብ አማካኝነት የውበት፣ የጤና እና የንፅህና ተምሳሌት ሆነው ይኖራሉ።
ይህ ታሪክ የችግር መውጫ ብቻ ሳይሆን ጥልቅ የሆነውን የአፍሪካ ባህላዊ የሳይንስና የፍልስፍና ልህቀት የሚያሳይ ሕያው ምስክር ነው።
በደቡባዊ አፍሪካ ምድር በናሚቢያ እና በአንጎላ ድንበር አካባቢ በሚገኘው አስቸጋሪው ካኦኮላንድ በረሃ የተፈጥሮ ሕግጋት እጅግ ጨካኝ ናቸው።
ፀሐይ ምድሩን እንደ እሳት ታቃጥላለች፤ አፈሩ በደረቅ ንፋስ ይበናል፤ ውኃ ደግሞ እንደ ወርቅ የሚቆጠር ውድ ሀብት ነው። በዚህ እጅግ አስቸጋሪ ሥነ-ምህዳር ውስጥ ግን የዘመናዊውን ዓለም የውበት፣ የጤና እና የንፅህና ቀመሮች ገልብጦ የጣለ አንድ ጥንታዊ ማኅበረሰብ በክብር ይኖራል፤ ይኸውም የሂምባ ሕዝብ ነው።
የዚህ ማኅበረሰብ ሴቶች በዓለም አቀፍ ደረጃ በታላቅ አድናቆት የሚታወቁበት አንድ አስገራሚ ገጽታ አላቸው። በሕይወታቸው ሙሉ ገላቸውን በአንዲት ጠብታ ውኃ ሳይታጠቡ በዓለም ላይ ካሉ ማናቸውም ውድ የኮስሞቲክስ ተጠቃሚዎች በላይ እጅግ ማራኪ፣ አንጸባራቂ፣ ልስላሴው የተጠበቀ እና ከጠባሳ የጸዳ ቆዳ ባለቤት ሆነው መኖራቸው ነው።
ይህ ተዓምር የአጋጣሚ ክስተት ሳይሆን ለዘመናት የተፈተነ፣ ከጥልቅ ሥነ-ምህዳራዊ እውቀት የመነጨ የኢትኖ-ኮስሞቲክስ ጥበብ እና የማንነት ፍልስፍና ውጤት ነው።
የሂምባ ሴቶች ለውበታቸው እና ለጤናቸው የሚጠቀሙበት ዋነኛ ሚስጥር “ኦትጂዜ” በመባል የሚታወቀው ጥንታዊ ቅባት ነው። ይህ ቅባት የሚዘጋጀው ተፈጥሮ ከቸረቻቸው ጥሬ ዕቃዎች በጥንቃቄ ተፈልፍሎ ነው።
ዋናው ግብዓት በውስጡ ከፍተኛ የብረት ማዕድን የያዘውና በጥንቃቄ ተወቅቶ የሚደቆሰው ቀይ የሸክላ ድንጋይ ነው። ይህ ቀይ ዱቄት ከላም ወተት በሚገኝ ቅቤ ጋር በሙያዊ ብስለት ይቦካል።
ከዚያም “ኦሙዞምባ” እና “ኦሙምቢሪ” ተብለው ከሚጠሩት የኮሚፎራ የዱር ዕጣን ዛፎች ሙጫ የሚወጣው ልዩ መዓዛ ያለው ንጥረ ነገር ይጨመርበታል። የሂምባ ሴቶች በየማለዳው ይህንን ጥቅጥቅ ያለ ቀይ ቅባት ከመዳፋቸው እስከ እግራቸው ጥፍር፣ እንዲሁም በረቂቅ ጥበብ በተጎነጎነው የፀጉር ሹሩባቸው ላይ ይቀቡታል።
በውጭ ታዛቢ ዓይን እንደ ቀላል ጌጥ ወይም ባህላዊ ቀለም ቢመስልም ከጀርባው ያለው ባዮሎጂካዊ እና ኬሚካዊ ፋይዳ ግን ዘመናዊ ሳይንስን ሳይቀር ያስደመመ ነው።
አንትሮፖሎጂስቷ ማርጋሬት ጃኮብሰን “ላይፍ ኢን ካዋኮላንድ” በተሰኘው የምርምር መጽሐፋቸው እንዳሰፈሩት በሂምባ ባሕል ውኃን ለሰውነት ማጠቢያነት ማዋል እንደ ከባድ ነውርና የተፈጥሮን ጸጋ እንደ ማባከን ይቆጠራል።
በረሃማው ዓለም ውኃን ለከብቶች መጠጥ እና ለሰው ልጅ ጥም ማራገፊያ ብቻ እንድትጠቀም ያስገድዳል። ታዲያ የሂምባ ሴቶች ውኃ ሳይነካቸው እንዴት ንፅህናቸውን ይጠብቃሉ? ሚስጥሩ በጢስ የመታጠብ ጥበብ ውስጥ ይገኛል።
ሴቶቹ ጥሩ መዓዛ ያላቸውን እንደ ኮሚፎራ ያሉ ዕፅዋት በከሰል ፍም ላይ በማድረግ ሰውነታቸውን በቆዳ ወይም በብርድ ልብስ ሸፍነው የሚወጣውን ጢስ ይታጠናሉ።
ይህ ኃይለኛ ጢስ የቆዳ ቀዳዳዎችን በማለፍ የተጠራቀመውን ላብና ቆሻሻ ያስወጣል፤ በዕፅዋቱ ውስጥ የሚገኙት ፀረ-ባክቴሪያ ውሕዶች ደግሞ ቆዳ ላይ ያሉ ጎጂ ህዋሳትን ያጠፋሉ።
ከጢሱ በኋላ ቆዳቸውን በኦትጂዜ ሲያሹት የቆሸሸው የድሮ ቅባት ተጠርጎ ይወድቅና አዲሱ ቅባት እንደ ንጹህ መከላከያ ሆኖ ይተካል። በዚህም ሰውነታቸው ከማንኛውም መጥፎ ጠረን የጸዳ እና ደስ የሚል የተፈጥሮ መዓዛ ያለው ይሆናል።
የቆዳ ህክምና ሳይንቲስቶች በቅርብ ዓመታት በኦትጂዜ ላይ ባደረጉት ጥናት ውህዱ ተወዳዳሪ የሌለው የተፈጥሮ የፀሐይ መከላከያ መሆኑን አረጋግጠዋል። በቀይ አፈሩ ውስጥ ያለው ማዕድን ኃይለኛውን የአልትራቫዮሌት (ዩቪ) ጨረር መቶ በመቶ በሚባል ደረጃ ይመክታል።
ቅቤው ደግሞ በደረቁ ንፋስ ምክንያት የሰውነት እርጥበት እንዳይተን በማድረግ ቆዳው ሳይሸበሸብ ለስላሳ ሆኖ እንዲቆይ የሊፒድ ሽፋን ይፈጥርለታል። በተጨማሪም የዕጣኑ መዓዛ ነፍሳትን እና የወባ ትንኞችን የሚያባርር የተፈጥሮ ኬሚካል ሆኖ ያገለግላል፤ ቆዳው ሁልጊዜ ለስላሳ እንዲሆን ያደርጋል።
የዘመናችን የኮስሞቲክስ ኢንዱስትሪ በብዙ ኬሚካሎች ሊደርስበት የሚታገለውን ውጤት፣ የሂምባ ሴቶች በአፈር፣ በቅቤ እና በዕጣን ውህደት ከዘመናት በፊት ፈትተውታል።
ለሂምባ ማኅበረሰብ ኦትጂዜ የጤና መጠበቂያ ብቻ ሳይሆን ጥልቅ መንፈሳዊ እና ማኅበራዊ ቋንቋ ነው። ቀዩ ቀለም የምድርን ለምነት፣ የወር አበባን እና የሕይወት መገኛ የሆነውን ቅዱስ ደም ይወክላል። አንዲት የሂምባ ሴት ከልጅነቷ ጀምሮ የምታሳልፋቸው የሕይወት ምዕራፎች በፀጉሯ አሠራር እና በኦትጂዜ አጠቃቀሟ ይገለጻሉ።
ያላገቡ ልጃገረዶች ፀጉራቸውን ወደ ፊት ሁለት ጉንጉን አድርገው ሲሠሩ ለአቅመ-ሔዋን ሲደርሱ ወደ ኋላ ይጎነጉኑታል፤ ሲያገቡ ደግሞ “ኤሬምቤ” የሚባለውን ከፍየል ቆዳ የተሠራ ዘውድ በራሳቸው ላይ ያደርጋሉ። ኦትጂዜ ማኅበራዊ ማንነትን፣ ክብርን እና ሴትነትን የሚገልጽ ሕያው ኪነ-ጥበብ ነው።
በአጠቃላይ የናሚቢያ የሂምባ ሴቶች ታሪክ ለዘመናችን ዓለም ታላቅ የህሊና ጥያቄ ያቀርባል። ውበት ማለት በፋብሪካ የተመረቱ ኬሚካሎችን ማከማቸት ሳይሆን ከተፈጥሮ ሥነ-ምህዳር ጋር ፍጹም ስምምነት ፈጥሮ በዘላቂነት መኖር መሆኑን ያስተምረናል።
በውኃ እጦት ውስጥ ሆነው የፈጠሩት ይህ ጥንታዊ የውበት ሳይንስ የአፍሪካ ባህላዊ እውቀት ምን ያህል ጥልቅ፣ ረቂቅ እና ለሰው ልጅ ህልውና አስፈላጊ እንደሆነ የሚያሳይ ድንቅ የጥበብ ማማ ነው።
ማረፊያ
አፍሪካዊ አባባሎች
- አንበሳ ታሪኩን መጻፍ እስካልተማረ ድረስ እያንዳንዱ የታሪክ ድርሳን አዳኙን ብቻ እያሞገሰ ይኖራል፡፡
- ፈጣን መሆን ከፈለግክ ለብቻህ ተጓዝ፤ ሩቅ መድረስ ከፈለግክ ግን ከሌሎች ጋር ተጓዝ፡፡
- ሌሊቱ የቱንም ያህል ቢረዝም ንጋት መምጣቱ አይቀርም፡፡
(አቢብ ዓለሜ)
በኲር የጥቅምት 16 ቀን 2019 ዓ.ም ዕትም