ልጆች እና ቋንቋ

የልጆች የቋንቋ እድገት እና ትምህርት ለአጠቃላይ ስብዕና ግንባታ እንዲሁም ለወደፊት የትምህርት ስኬታቸው ወሳኝ መሠረት ነው። ቋንቋ መረጃን ለመለዋወጥ ብቻ ሳይሆን ለማሰብ፣ ዓለምን ለመረዳት እና ከሰዎች ጋር ማኅበራዊ ግንኙነት ለመፍጠር የሚያገለግል ቁልፍ መሣሪያ ነው። ልጆች ገና በለጋ ዕድሜያቸው ቋንቋን የሚቀስሙት በዙሪያቸው ካሉ ሰዎች በሚሰሙት ድምፅ እና በሚመለከቱት እንቅስቃሴ በመሆኑ ቤተሰብ እና የመጀመሪያ ደረጃ መምህራን በዚህ ሂደት ውስጥ ትልቁን ድርሻ ይይዛሉ።

በልጆች የቋንቋ አጠቃቀም ውስጥ ዋነኛው ነጥብ በቤት ውስጥ የሚደረግ የንግግር ልምምድ ነው። ወላጆች ከልጆቻቸው ጋር የሚያደርጉት የማያቋርጥ ውይይት፣ ተረቶችን መተረክ እና መጽሐፍትን አብሮ ማንበብ የልጆችን የቃላት ክምችት ያበለጽጋል። ጥናቶች እንደሚያመለክቱት በልጅነታቸው ብዙ ቃላትን የሰሙ እና እንዲናገሩ የተበረታቱ ልጆች በትምህርት ገበታቸው ላይ የተሻለ ውጤት ያመጣሉ። ቋንቋን በትክክል መጠቀም መቻል ልጆች ስሜታቸውን በግልጽ እንዲረዱ እና በራሳቸው እንዲተማመኑ ስለሚያደርጋቸው፣ የቋንቋ ትምህርት ከሥርዓተ ትምህርቱ ሁሉ ቀዳሚውን ስፍራ ይይዛል።

በትምህርት ቤት ደረጃም የቋንቋ ትምህርት አሰጣጥ ዘዴው ለልጆች በሚስብ እና ንቁ ተሳትፎ በሚያደርጉበት መንገድ መሆን አለበት። ፊደላትን ከመለየት ባለፈ ቃላትን የማዛመድ፣ ዓረፍተ ነገሮችን የመመሥረት እና የሰሙትን ታሪክ በራሳቸው አንደበት የመግለጽ ልምምድ የቋንቋ ክህሎታቸውን ያሳድገዋል። በተለይም በጨዋታ እና በሥዕል የታጀበ ትምህርት ልጆች ቋንቋን እንደ ግዴታ ሳይሆን እንደ ፍላጎት እንዲቀበሉት ይረዳቸዋል። በተጨማሪም ከአንድ በላይ ቋንቋዎችን መማር የልጆችን አእምሮ የማመዛዘን ብቃት እንደሚያሳድግ እና ለተለያዩ ባህሎች ክፍት እንዲሆኑ እንደሚያደርግ የዘርፉ ተመራማሪዎች ያስረዳሉ።

የልጆች የቋንቋ አጠቃቀም እና ትምህርት ቀጣይነት ያለው ትኩረት የሚሻ ጉዳይ ነው። ጥራት ያለው የቋንቋ መሠረት ያላቸው ልጆች ለከፍተኛ ትምህርት ዝግጁ ከመሆናቸውም በላይ ውጤታማ ተግባቦት መፍጠር የሚችሉ ዜጎች ሆነው ያድጋሉ። በመሆኑም ወላጆች እና መምህራን ለልጆች ንግግር ትዕግሥት ያለው ምላሽ በመስጠት እንዲሁም የሚነበቡ ቁሳቁሶችን በማቅረብ ለቋንቋ ዕድገታቸው የበኩላቸውን አስተዋጽኦ ማበርከት ይኖርባቸዋል።

ሀገር በቀል ቋንቋዎችን መማር እና ማሳደግ የአንድን ማኅበረሰብ ማንነት፣ ታሪክ እና ባሕላዊ እሴት ጠብቆ ለማቆየት የሚደረግ ወሳኝ ተግባር ነው። ቋንቋ መግባቢያ ብቻ ሳይሆን፤ የትውልዶች ዕውቀት እና ጥበብ የሚተላለፍበት ሕያው መዝገብ በመሆኑ፤ ሀገር በቀል ቋንቋዎች ሲያድጉ የሃገር ኩራት እና አንድነት አብሮ ይገነባል። በተለይ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ ብዝኃነት ባላቸው ሃገራት ውስጥ፤ ልጆች እነዚህን ቋንቋዎች ለማሳደግ በቅድሚያ በትምህርት ሥርዓት ውስጥ ተገቢውን ትኩረት እንዲያገኙ ማድረግ ያስፈልጋል። ቋንቋዎቹ በጽሑፍ እንዲሰፍሩ፣ መዝገበ ቃላት እንዲዘጋጅላቸው እና የሥነ-ጽሑፍ ሥራዎች እንዲበራከቱ ማድረግ ለቋንቋዎቹ ህልውና መሠረት ነው። በተጨማሪም ዘመናዊ ቴክኖሎጂን በመጠቀም ቋንቋዎቹ በዲጂታል ዓለም ውስጥ እንዲካተቱ ማድረግ፤ ወጣቱ ትውልድ በቴክኖሎጂ አማካኝነት የገዛ ቋንቋውን እንዲማር እና እንዲጠቀም ያበረታታል። ቋንቋን ማሳደግ ማለት ታሪክን እና ጥበብን ለቀጣዩ ትውልድ ማሸጋገር ማለት ነው።

በቤተሰብ ደረጃም ወላጆች ለልጆቻቸው የራሳቸውን ቋንቋ በማስተማር እና በቋንቋቸው እንዲኮሩ በማድረግ ትልቅ ኃላፊነት አለባቸው። አንድ ቋንቋ በቤት ውስጥ የማይነገር እና የማይሠራበት ከሆነ የመጥፋት አደጋ ይጋረጥበታል። ስለዚህ ሀገር በቀል ቋንቋዎችን መማር እና ማሳደግ ተቋማዊ ድጋፍን ብቻ ሳይሆን፤ የማኅበረሰቡን ንቁ ተሳትፎ እና ፍላጎት ይጠይቃል። እነዚህ ቋንቋዎች ሲበለጽጉ የሃገር የባሕል ሀብት ይዳብራል፤ እንዲሁም የተለያዩ ማኅበረሰቦች እርስ በእርሳቸው በቋንቋቸው አማካኝነት እንዲግባቡ እና እንዲከባበሩ በር ይከፍታል።

በአፍ መፍቻ ቋንቋቸው ትምህርት እንዲቀስሙ ማድረግ የትምህርት ጥራትን ለማሻሻል እና የፈጠራ ችሎታቸውን ለማሳደግ ትልቅ ሚና ይጫወታል።

ተረት

ጉንዳኗ እና እርግቧ

በአንድ ወቅት አንዲት ጉንዳን እና አንዲት እርግብ ነበሩ። ጉንዳኗ ውሃ ለመጠጣት ወደ ወንዝ ወርዳ ሳለች፣ ድንገት ማዕበል መጥቶ ወደ ወንዙ መሃል ወሰዳት። በዚህ ጊዜ በአቅራቢያው በዛፍ ላይ ተቀምጣ የነበረች እርግብ ጉንዳኗ ልትሰምጥ መሆኑን ተረዳች።

እርገቧም በፍጥነት አንድ ቅጠል ቀጥፋ ወደ ወንዙ ጣለችላት። ጉንዳኗም ቅጠሉ ላይ ወጥታ በሰላም ወደ ዳር ወጣች እና ሕይወቷ ተረፈ።

ከጥቂት ቀናት በኋላ አንድ አዳኝ እርገቧን ለመያዝ መረቡን ሲዘረጋ ጉንዳኗ ተመለከተች። ወዲያውኑ ወደ አዳኙ በመሄድ እግሩን በኃይል ነከሰችው። አዳኙ በህመም ሲጮህ እርገቧ ድምፁን ሰምታ በመብረር አመለጠች። ጉንዳኗም የእርገቧን ውለታ በዚህ መልኩ መለሰችላት። ይህ ተረት የሚያስተምረን ደግነት ምንጊዜም ቢሆን ዋጋ እንዳለው እና ትናንሽ የሚመስሉ እርዳታዎች ትልቅ ለውጥ እንደሚያመጡ ነው።

ምንጭ፡- የሕዝብ ተረት

።

ሞክሩ

1. እናቷ ሳትወለድ ልጇ ትሮጣለች።
2. ቀን ይከፈታል፣ ሌሊት ይዘጋል።
3. የዓለም ትልቁ አህጉር፦

መልስ

1. ጢስ (እሳት ሳይቀጣጠል ጢስ ስለሚቀድም)
2. ዓይን
3. እስያ

ነገር በምሳሌ

• ከመቶ ያወቀ ከመቶ የታረቀ፦ ብዙ ዕውቀት ያለው ሰው ከሰው ጋር ተስማምቶ የመኖር ጥበቡም የላቀ ነው ማለት ነው።

• ዕውቀት የሌለው ሰው፣ ቅጠል የሌለው ዛፍ፦

ቅጠል የሌለው ዛፍ ጥላ እንደማይሰጥ ሁሉ፣ ዕውቀት የሌለውም ሰው ለራሱም ሆነ ለሌላው አይጠቅምም ለማለት ነው።

• ለራስ ሲቆርሱ አያሳንሱ፡-

ማንኛውም ሰው ለራሱ ጥቅም ሲል የተሻለውን እና የሚበልጠውን እንደሚመርጥ ይገልጻል፡፡

(ቢኒያም መስፍን)

በኲር የሚያዝያ 26  ቀን 2018 ዓ.ም  ዕትም