የነጻነት አባት

የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚንስትር የነበሩት አቶ ከተማ ይፍሩ በ1962 ዓ.ም አራተኛው የፓን አፍሪካ ስብሰባ በኢትዮጵያ እንዲደረግ ጃንሆይን ፍቃድ ጠየቁ። ጃንሆይ በጉዳዩ ተስማሙ እና በ1962 ዓ.ም የአፍሪካ ታዋቂ የነፃነት ታጋዮች ወደ ኢትዮጵያ መጡ። ከእነዚህም መሃከል ኦሊቨር ታምቦ፣ ሮበርት ሙጋቤ፣ ኬኔት ካውንዳ እና  ኔልሰን ማንዴላ ይገኙበታል። (በኋላ ላይ እነዚህ ወጣት ታጋዮች የየሀገራቸው ፕሬዘዳንት ሆነዋል) ይህ ጉዞ በተለይ ለኔልሰን ማንዴላ በሕይወታቸው ውስጥ ልዩ ስፍራ የሚሰጡት ነው።

ኔልሰን ማንዴላ በደቡብ አፍሪካ የዘረኝነት አፓርታይድ ስርዓትን በመታገል እና ሀገሪቱን ወደ ዲሞክራሲ በመምራት የዓለማችን ታላቅ የሰላም ተምሳሌት የሆኑ መሪ ናቸው። የነፃነት ትግላቸውን የጀመሩት በወጣትነት ዕድሜያቸው የአፍሪካ ብሔራዊ ኮንግረስ የተባለውን የፖለቲካ ድርጅት በመቀላቀል ሲሆን የጥቁር ህዝቦችን መብት ለማስከበር ሰላማዊ ሰልፎችን እና የህዝብ እምቢተኝነት እንቅስቃሴዎችን በግንባር ቀደምትነት መርተዋል። ይሁን እንጂ የነጩ አፓርታይድ መንግሥት ሰላማዊ ጥያቄዎችን በኃይል ማፈን ሲጀምር ማንዴላ የትግል ስልታቸውን በመቀየር ኡምኮንቶ ዌ ሲዝዌ የተባለውን የታጠቀ ክንፍ በማቋቋም በረሃብ እና በጭቆና ላይ የተመሰረተውን ስርዓት በኃይል ለመጣል ወታደራዊ ስልጠናዎችን መውሰድ ጀመሩ። በዚህ የታጠቀ ትግል ጉዟቸው ወቅት የውጭ ሀገራትን ድጋፍ ለመጠየቅ እና ወታደራዊ ስልጠና ለመውሰድ ወደ ተለያዩ የአፍሪካ ሀገራት የተጓዙ ሲሆን በወቅቱ የነፃነት ተምሳሌት ወደነበረችው ኢትዮጵያ በመምጣትም በኮልፌ ወታደራዊ ካምፕ ውስጥ በስውር ስም አንድ ወታደር መሆን ያለበትን ወታደራዊ እና የደህንነት ስልጠና በሚገባ ወስደዋል።

ኔልሰን ማንዴላ  በ1954 ዓ.ም ወደ ኢትዮጵያ በመምጣት የወሰዱት ወታደራዊና የፖለቲካ ስልጠና በጥቁር ህዝቦች የነፃነት ትግል ታሪክ ውስጥ እጅግ የጎላ ስፍራ አለው። በወቅቱ በደቡብ አፍሪካ የነጩ አፓርታይድ መንግሥት ጥቁሮችን በኃይል ማፈን ሲጀምር ማንዴላ ሰላማዊ ትግሉን ወደ የታጠቀ ትግል ለመቀየር ወስነው በምስጢር ከሀገር ከወጡ በኋላ ቀጥታ ያመሩት የነፃነት ተምሳሌት ወደነበረችው ኢትዮጵያ ነበር። በወቅቱ የሀገሪቱ መሪ የነበሩት ቀዳማዊ ዐፄ ኃይለ ሥላሴ ለማንዴላ ጥያቄ አዎንታዊ ምላሽ በመስጠት በኮልፌ ወታደራዊ ማሰልጠኛ ካምፕ ውስጥ በልዩ ሁኔታ ስልጠና እንዲያገኙ ፈቅደውላቸዋል።

በኮልፌ የፖሊስ ማሰልጠኛ ኮሌጅ ውስጥ በነበራቸው የስድስት ሳምንታት ቆይታ ማንዴላ “ዴቪድ ሞሳማዪ” በሚል የውሸት ስም እና ፓስፖርት እውነተኛ ማንነታቸው ተደብቆ ስልጠናቸውን ተከታትለዋል። በወቅቱ በካምፑ ውስጥ ወታደራዊ ሳይንስ፣ የደፈጣ ውጊያ ስልቶች፣ የተኩስ ልምምድ፣ የቦምብ አጠቃቀም እና የወታደራዊ ደህንነት ጥበባትን ከኢትዮጵያውያን መኮንኖች በሚገባ ቀስመዋል። የስልጠናው ዋና አስተማሪ የነበሩት ሌተናል ጄኔራል ታደሰ ብሩ ማንዴላን በተለየ ትኩረት ያሰለጥኑ ነበረ፤ የጦር ስልጠናው ሲያበቃም ለደቡብ አፍሪካ የነፃነት ትግል መተማመኛ የሚሆን አውቶማቲክ ሽጉጥ እና ጥይቶችን በስጦታ አበርክተውላቸዋል።

ማንዴላ በኢትዮጵያ በነበራቸው ቆይታ በዐፄ ኃይለ ሥላሴ አቀባበል ተደርጎላቸው ነበር፤ ኢትዮጵያ የአፍሪካ አንድነት ድርጅት (የአሁኑ አፍሪካ ህብረት) እንዲመሰረት የምታደርገውን ጥረት እና ያላትን አህጉራዊ ክብር በቅርበት ተመልክተዋል። ይህ ቆይታቸው በአፍሪካዊነት ማንነታቸው ላይ ትልቅ ኩራት ፈጥሮባቸዋል፤ በሕይወት ታሪክ መጽሐፋቸው “ኤ ሎንግ ዎክ ቱ ፍሪደም” በተሰኘው መጽሐፍ  ላይም “ኢትዮጵያ ለእኔ ከአፍሪካ ሀገራት ሁሉ የተለየች ናት፤ እውነተኛ አፍሪካዊ የሆንኩት ኢትዮጵያ ውስጥ ነው” በማለት የሀገሪቱን ውለታ በክብር አስፍረዋል። እ.አ.አ በ1994 የደቡብ አፍሪካ ፕሬዝዳንት ከሆኑ በኋላም የመጀመሪያውን ይፋዊ የውጭ ሀገር ጉብኝታቸውን ያደረጉት ወደ አዲስ አበባ በመምጣት ለኢትዮጵያ ሕዝብ እና መንግሥት የነበራቸውን ጥልቅ ምስጋና በማቅረብ ነበር።

ወደ ሀገራቸው ከተመለሱ በኋላ በደቡብ አፍሪካ የደህንነት ኃይሎች ክትትል ይደረግባቸው የነበሩት ማንዴላ እ.አ.አ በ1962 በቁጥጥር ስር ዋሉ፤ በሪቮንያ የችሎት ክርክር ወቅት መንግሥትን በኃይል ለመጣል አሲረዋል በሚል የዕድሜ ልክ እስራት ተፈርዶባቸዋል። ይህንን ተከትሎ በሮበን ደሴት በሚገኘው ታዋቂ የእስር ቤት ክፍል ውስጥ እጅግ አስቸጋሪ እና ጨካኝ በሆነ አያያዝ ለ27 ዓመታት በእስር አሳልፈዋል። በእስር ቤት ቆይታቸው ወቅት ከፍተኛ የአካል እና የስነ-ልቦና ስቃይ ቢደርስባቸውም ለነፃነት ያላቸውን ጽኑ እምነት አሳልፈው አልሰጡም፤ ይልቁንም እስር ቤቱን የትግል እና የመማሪያ መድረክ በማድረግ ከሌሎች እስረኞች ጋር የፖለቲካ ውይይቶችን ያደርጉ ነበር። ከእስር ቤት ሆነው ያስተላልፏቸው የነበሩት መልዕክቶች እና በዓለም አቀፍ ደረጃ የተነሳው “ማንዴላ ይፈቱ” የሚለው ጠንካራ የሕዝብ ግፊት የአፓርታይድን መንግሥት ምርጫ አሳጣው። በመጨረሻም እ.አ.አ በ1990 ከአፓርታይድ መሪው ፕሬዝዳንት ደ ክለርክ ጋር በተደረገ የፖለቲካ ድርድር ከእስር ተፈቱ።

ከእስር ከተፈቱ በኋላ ሀገሪቱ ወደ የእርስ በርስ ጦርነት እንዳታመራ ከፍተኛ የዲፕሎማሲ ሥራ የሠሩት ማንዴላ እ.አ.አ. በ1994 በተካሄደው የመጀመሪያው ሁሉን አቀፍ የዲሞክራሲ ምርጫ የአሸናፊው የአፍሪካ ብሔራዊ ኮንግረስ መሪ በመሆን የደቡብ አፍሪካ የመጀመሪያው ጥቁር ፕሬዝዳንት ሆኑ። በስልጣን ዘመናቸው የሠሩት ትልቁ ሥራ በቀልን በማስወገድ በበቀል ስሜት ይቃጠል የነበረውን ሕዝብ በዕርቅ እና ይቅርታ መድረክ ማስተሳሰር ነበር። የእውነት እና የዕርቅ ኮሚሽንን በማቋቋም በአፓርታይድ ዘመን በደል የፈጸሙ እና የተበደሉ ወገኖች እውነቱን ተናግረው ይቅርታ እንዲደራረጉ በማድረግ ሀገሪቱን ከውድመት አድነዋታል። ከዚህ በተጨማሪ የሀገሪቱን አዲስ እና ዘመናዊ ሕገ-መንግሥት በማጽደቅ የኢኮኖሚ ማሻሻያዎችን አደረጉ፤ ለጥቁር ማህበረሰብ የመኖሪያ ቤት፣ የንፁህ ውሃ እና የኤሌክትሪክ አገልግሎቶችን በማስፋፋት የሕዝባቸውን ህይወት ለውጠዋል። የስልጣን ጥመኝነትን በመቃወም ከአንድ የስልጣን ዘመን በኋላ በፈቃዳቸው ስልጣናቸውን ያስረከቡት ማንዴላ በዓለም ታሪክ ውስጥ የማይደበዝዝ የታማኝነት፣ የጽናት እና የሰላም አሻራ ጥለው አልፈዋል።

ኔልሰን ማንዴላ እ.አ.አ በ1999 ከፕሬዝዳንትነት ስልጣናቸው በፈቃዳቸው ከወረዱ በኋላ ቀሪ ሕይወታቸውን ሙሉ በሙሉ ለዓለም አቀፍ የሰላም፣ የጤና እና የህፃናት መብት ማስከበር በጎ አድራጎት ሥራዎች ላይ አውለዋል። ስልጣን በለቀቁበት በዚያው ዓመት የኔልሰን ማንዴላ ፋውንዴሽንን በመመስረት የሰብአዊ መብት ጥበቃን፣ የዲሞክራሲ ግንባታን እና የኤችአይቪ/ኤድስ መከላከል ስራዎችን በስፋት ማከናወን ጀመሩ። በተለይም በወቅቱ በደቡብ አፍሪካ ከፍተኛ ቀውስ ፈጥሮ የነበረውን የኤችአይቪ/ኤድስ ወረርሽኝ ለመዋጋት የራሳቸውን የእስር ቤት ቁጥር መጠሪያ ያደረገውን “46664” የተሰኘ አቀፍ ዘመቻ በመክፈት ትልቅ የገንዘብ ማሰባሰቢያ ኮንሰርቶችን በማዘጋጀት እና ግንባር ቀደም በመሆን ማህበረሰቡን አስተምረዋል። የገዛ ልጃቸው ማክጋቶ ማንዴላ በበሽታው መሞቱን በግልፅ ለሕዝብ ይፋ በማድረግ በበሽታው የተያዙ ሰዎች ይደርስባቸው የነበረውን መገለል በማስቀረት ረገድ ታሪክ የማይረሳው ታላቅ አርአያነት አሳይተዋል።

ከዚህ በተጨማሪ ህፃናት እና ወጣቶች የተሻለ የወደፊት ሕይወት እንዲኖራቸው በማለም የኔልሰን ማንዴላ የህፃናት ፈንድ የተባለ ድርጅት በማቋቋም በድህነት ውስጥ ላሉ ህፃናት መጠለያ፣ ምግብ እና ትምህርት እንዲያገኙ አድርገዋል። በትምህርት ዘርፍም የአፍሪካ ወጣቶች የሳይንስ እና የቴክኖሎጂ እውቀትን እንዲቀስሙ የሚያግዘውን የኔልሰን ማንዴላ የአፍሪካ የሳይንስ እና ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት እንዲመሰረት አድርገዋል። በፖለቲካው ረገድም ከስልጣን ከራቁ በኋላ በዓለም አቀፍ ደረጃ በቡሩንዲ የነበረውን የእርስ በእርስ ጦርነት ለማስቆም በሽምግልና በመሳተፍ የሰላም ስምምነት እንዲፈረም ትልቅ ሚና ተጫውተዋል። እ.አ.አ. በ2007 ደግሞ እንደ ጂሚ ካርተር እና ኮፊ አናን ያሉ የዓለም ታዋቂ የቀድሞ መሪዎችን በማሰባሰብ “The Elders” (ሽማግሌዎቹ) የተባለውን ቡድን በመመስረት በዓለም ዙሪያ ያሉ ግጭቶችን በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት እና ሰብአዊ መብቶችን ለማስከበር የሚሰራ ተፅዕኖ ፈጣሪ ተቋም ጥለው አልፈዋል ይላል ኔልሰን ማንዴላ ፋውንዴሽን ላይ ያገኘነው መረጃ።

ሳምንቱ በታሪክ

ሰኔ እና ሰኞ

በኢትዮጵያ የትራፊክ ታሪክ ውስጥ የመንጃ መስመር ከግራ ጠርዝ ወደ ቀኝ ጠርዝ መለወጡን ተከትሎ የተፈጠረውን የታሪክ አጋጣሚ ነው። ይህ እውነተኛ ታሪካዊ ክስተት የተፈጸመው ሰኞ ሰኔ 1 ቀን 1956 ዓ.ም ነበር።

እስከ 1956 ዓ.ም. ድረስ በኢትዮጵያ ውስጥ ተሽከርካሪዎች የሚነዱት በብሪታንያ ሥርዓት መሠረት በመንገዱ የግራ ጠርዝ ነበር። ነገር ግን በዓለም አቀፍ ደረጃ አብዛኞቹ አገራት እንዲሁም ጎረቤት አገሮች ወደ ቀኝ አነዳድ ሥርዓት በመቀየራቸው እና የሚገቡት መኪናዎች መሪዎቻቸው ለቀኝ አነዳድ የተሰሩ በመሆናቸው የኢትዮጵያ መንግሥት የትራፊክ መስመሩን ወደ ቀኝ ጠርዝ ለመቀየር ወሰነ። በዚህ ምክንያት የተወሰኑ የትራፊክ አደጋዎች ደረሱ በዚህ ሰኔ እና ሰኞ እንደተፈራው ገጠመ ሲል ሕዝቡ ተረተ፡፡

ምንጭ፡- የአዲስ ዘመን ጋዜጣ እትም (ማክሰኞ ሰኔ 2 ቀን 1956 ዓ.ም)

የኢትዮ-ኤርትራ የድንበር ጦርነት መባባስ

በግንቦት ወር 1990 ዓ.ም በባድመ አካባቢ የተጀመረው የሁለቱ ሀገራት ደም አፋሳሽ የድንበር ጦርነት ወደ ከፍተኛ ምዕራፍ የተሸጋገረው በሰኔ መጀመሪያ ላይ ነበር። ሰኔ 1 ቀን 1990 ዓ.ም የኤርትራ አየር ኃይል በመቀሌ ከተማ በሚገኘው የአይደር ትምህርት ቤት ላይ በፈጸመው የአየር ድብደባ በርካታ ሕፃናት እና ንጹሐን ዜጎች የተገደሉ ሲሆን በማግስቱ ሰኔ 2 ቀን የኢትዮጵያ አየር ኃይል በአሥመራ አውሮፕላን ማረፊያ ላይ የአጸፋ ጥቃት ሰንዝሯል። ይህ ክስተት ጦርነቱ ወደ አስከፊ ደረጃ እንዲሸጋገር ያደረገ ትልቅ ሁነት ነው።

ምንጭ፡- ባሕሩ ዘውዴ “የኢትዮጵያ ዘመናዊ ታሪክ”

(ቢኒያም መስፍን)

በኲር የሰኔ 1  ቀን 2018 ዓ.ም  ዕትም