ደስተኛው መስከረም

መስከረም በኢትዮጵያ የቀን መቁጠሪያ ውስጥ የወራት መጀመሪያ ብቻ ሳይሆን ተፈጥሮና ባህል በጋራ ሆነው ታላቅ የኪነ-ጥበብ ድግስ የሚያዘጋጁበት ወርቃማ ወቅት ነው።

ለፎቶግራፍ ከያንያን፣ ለዶክመንተሪ ባለሙያዎችና ለጋዜጠኞች ደግሞ መስከረም የተፈጥሮ ስቱዲዮ በሮች በሰፊው የሚከፈቱበት ወር ነው።

የኢትዮጵያ ምድር ለሦስት ተከታታይ ወራት በከባድ ዝናብ፣ በደመና እና በጭጋግ ስትታጠብ ከሰነበተች በኋላ ሰማዩ ንጹሕ መጋረጃውን ሲገለጥ መልክአ-ምድሩ በድንገት መልኩን ይለውጣል።

ምድሪቱ በአደይ አበባ ቢጫ ምንጣፍ ስትዋብ፣ ማኅበረሰቡ ደግሞ የክረምቱን መከራና ብቸኝነት አሰናብቶ ወደ አደባባይ ሲወጣ የሚፈጠረው ድባብ ለካሜራ ሌንስ ወደር የሌለው ግብዓት ነው። የመስከረም ፎቶግራፊ ተራ የመልክአ-ምድር ወይም የበዓል ምስል ማንሳት አይደለም። ይልቁንም የተፈጥሮን ዳግም መወለድ፣ የሰዎችን ጥልቅ መንፈሳዊ ናፍቆት እና የሃገር በቀል ባህልን ረቂቅ ግርማ በአንድ አነስተኛ ፍሬም ውስጥ አጉልቶ የማስቀረት ጥልቅ የእይታ ፍልስፍና ነው።

በኦፕቲክስ (የብርሃን ሳይንስ) እና በእይታ ጥናት መሠረት ከከባድ የክረምት ዝናብ ማብቃት በኋላ የሚፈጠረው የከባቢ አየር ጥራት በዓለም ዙሪያ ካሉ እጅግ ብርቅዬ የተፈጥሮ ክስተቶች አንዱ ነው።

በአየር ላይ ለወራት ተንሳፈው የቆዩትን ጥቃቅን አቧራዎችና ብናኞች ዝናቡ ጠራርጎ በማውረድ ከባቢ አየሩን ያጠራዋል።

በዚህም ምክንያት የፀሐይ ብርሃን በከባቢ አየር ውስጥ ሲያልፍ የሚገጥመው የብርሃን መበተን ይቀንሳል፤ ይህም በካሜራ ሌንስ ውስጥ የሚገባው ብርሃን ያልተበረዘ ንጽሕና እና የላቀ ጥራት እንዲኖረው ያደርጋል። ፎቶግራፈሮች ይህንን ወቅት “የኢትዮጵያ ወርቃማ ሰዓት” ብለው ይጠሩታል።

በዚህ የተፈጥሮ ብርሃን መፋሰስ ውስጥ በሃገራችን ደጋማ አካባቢዎች እንደ እንጦጦ ተራራ፣ ሱሉልታ ሜዳዎች፣ ጎጃም፣ ጎንደር እና ወሎ ያሉ ስፍራዎች በወርቃማው አደይ አበባ  አሸብርቀው ይደምቃሉ።

ፎቶግራፈሮች ሰፋፊ ሌንሶችን (wide-angle lenses) በመጠቀም አረንጓዴውን ለምለም ሳርና ወርቃማውን አበባ ከሰማያዊው ጥርት ያለ ሰማይ ጋር አዛምደው ሲቀርጹ ምስሎቹ የሕይወትን ዳግም መብቀልና የተስፋን ብሥራት የሚያውጁ ሕያው የጥበብ ሥራዎች ይሆናሉ።

አደይ አበባ በፎቶግራፍ ውስጥ ተራ እፅዋት ብቻ ሳይሆን፣ የኢትዮጵያን አዲስ ዓመት እና የጨለማውን ማለፍ የሚያበስር ታላቅ የእይታ ምልክት ሆኖ ያገለግላል።

መስከረም አጋማሽ ላይ ሲደርስ የፎቶግራፈሮች ትኩረት ከተፈጥሮ አደባባይ ወደ ባህላዊና መንፈሳዊው የታሪክ መድረክ ይሸጋገራል። በተባበሩት መንግሥታት የትምህርት፣ የሳይንስና የባህል ድርጅት (UNESCO) በሰው ልጅ የማይዳሰስ ቅርስነት የተመዘገበው የመስቀል ደመራ በዓል በዓለም ዙሪያ ያሉ ፎቶ-ጋዜጠኞችንና የሰነድ ባለሙያዎችን ቀልብ የሚገዛ ታላቅ ትዕይንት ነው።

በፎቶግራፊ ጥበብ ውስጥ እሳትንና በጨለማ ውስጥ የሚንቀሳቀስ ሕዝብን በአንድነት መቅረጽ እጅግ ከፍተኛ የቴክኒክ ፈተናና የጥበብ ብቃት የሚጠይቅ ነው።

በመስቀል አደባባይ የሚቆመው ግዙፉ ደመራ ሲለኮስ ወደ ሰማይ የሚወነጨፈው ታላቅ ነበልባል፣ ከችቦው የሚወጣው ደማቅ ብልጭታ እና የዕጣኑ ጭስ በጥበቡ ዓለም ኪያሮስኩሮ የሚባለውን የብርሃንና የጥላ ከፍተኛ ንጽጽር ይፈጥራሉ።

ፎቶግራፈሮች ፈጣን የመዝጊያ ፍጥነትን (shutter speed) በመጠቀም የእሳቱን ፍንጣቂዎች እንቅስቃሴ ያስቀራሉ፤ በሌላ በኩል ደግሞ የካሜራቸውን ብርሃን ተቀባይነት (dynamic range) በጥንቃቄ በማስተካከል የነበልባሉ ብርሃን በምእመናን ነጭ የባህል አልባሳት እና ፊት ላይ የሚያርፈውን ወጋገን በጥልቀት ያድኑታል።

በዚህ ወቅት የሚነሱ ምስሎች የደስታና የመንፈሳዊ ተመስጦ፣ የእሳት ኃይልና የሰላም ድምቀት በአንድ ላይ የተዋሃዱባቸው ድንቅ ሥራዎች ሆነው ይወጣሉ።

የመስከረም ወርና የመስቀል ደመራ በዓል በኢትዮጵያ ታሪክና ማኅበራዊ ሳይንስ ጥናቶች ውስጥ ሰፊ ቦታ ተሰጥቶታል። ታዋቂው ሶሽዮሎጂስትና የኢትዮጵያ ጥናት ምሁር ዶናልድ ሌቪን “ዋክስ ኤንድ ጎልድ” በተሰኘው ጥናታዊ መጽሐፋቸው ላይ የመስቀል በዓል ማኅበረሰባዊ ትርጉም የክረምቱን ዝናብና የጎርፍ መከፋፈል ማለፍን፣ እንዲሁም የተፈጥሮን ዳግም መወለድ የሚያሳይ ታላቅ ድልድይ እንደሆነ ያብራራሉ።

ሌቪን እንደሚያትቱት ደመራ የሃይማኖት ክንውን ብቻ ሳይሆን ሰዎች ተገናኝተው ሰላም የሚለዋወጡበት፣ የቆየ ቂም የሚረሳበት እና አዲስ የተስፋ ዘመን የሚታወጅበት ብሔራዊ መድረክ ነው።

በተመሳሳይ የታሪክ ምሁሩ ፕሮፌሰር ሪቻርድ ፓንክረስት ያጠናቀሯቸው የቀደምት አውሮፓውያን ተጓዦች ማስታወሻዎች እንደሚያሳዩት በ19ኛው እና በ20ኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ ወደ ኢትዮጵያ የመጡ የውጭ ተጓዦችና የመጀመሪያዎቹ ፎቶግራፈሮች በመስከረም ወር የሚታየውን ልዩ የተፈጥሮ ብርሃንና የመስቀል ደመራን ግርማ በስዕሎቻቸውና በጥንታዊ ካሜራዎቻቸው ለመመዝገብ እጅግ ይደነቁ ነበር።

እነዚህ ታሪካዊ መዛግብት እንደሚያረጋግጡት የመስከረም ፎቶግራፊ ዛሬ የተጀመረ አዲስ ክስተት ሳይሆን ለዘመናት የኢትዮጵያን ማንነት በዓለም መድረክ ላይ ሲያንፀባርቅ የኖረ ታሪካዊ መስተዋት ነው።

በዘመናዊው የኢትዮጵያ ፎቶግራፊ ጥበብ ውስጥ የመስከረም ወር ትልቅ የፈጠራ መነቃቃትን ይፈጥራል። በሃገራችን የፎቶግራፍ ታሪክ ውስጥ ጉልህ ሚና የተጫወተችውና ዓለም አቀፉን የ”አዲስ ፎቶ ፌስት” መሥራች የሆነችው አይዳ ሙሉነህ በአፍሪካ ምስል ግንባታ ዙሪያ በምታደርገው ጥበባዊ ትግል ታውቃለች።

አይዳ እንደምትሞግተው የምዕራባውያን የሚዲያ ተቋማት ኢትዮጵያን ለረጅም ዘመናት በረሃብ፣ በድርቅ እና በጦርነት ምስሎች ብቻ አስረው ለማሳየት ሞክረዋል፤ ሆኖም ግን የኢትዮጵያ እውነተኛ ገጽታ በራሷ የተፈጥሮ ቀለማት፣ በባህሏ ክብር እና በመንፈሳዊ ልዕልናዋ መገለጽ አለበት። የመስከረም ወር ደግሞ ይህንን የክብርና የውበት ትርክት በካሜራ ሌንስ ለማሳየት ከሁሉ የላቀ ምቹ መድረክ ነው።

በሌላ በኩል፣ የኢትዮጵያን ማኅበራዊ ሕይወትና ሥነ-ስርዓቶች በጥልቀት በመመዝገብ የሚታወቀው ታዋቂው ፎቶግራፈር ሚካኤል ጸጋዬ  የመስቀል ደመራን አከባበር በሰነደባቸው ዝነኛ የፎቶ ሥራዎቹ በዓለም አቀፍ ደረጃ አድናቆትን አትርፏል።

ሚካኤል የጥበብ ሥራውን ከሥዕል ወደ ፎቶግራፊ ባዞረበት ወቅት የደመራን እሳት፣ የጭሱን እንቅስቃሴ እና የሰዎችን ጸሎታዊ መንፈስ በጥቁርና ነጭ እንዲሁም በቀለም ፎቶዎች አስቀርቷል። ሚካኤል ስለ ሥራው ሲናገር፣ “ደመራን ፎቶ ማንሳት ማለት እሳትን መቅረጽ ብቻ ሳይሆን በአካባቢው የሚፈጠረውን የድምፅ፣ የሙቀትና የሕዝብ አንድነት ስሜት ወደ ምስል መተርጎም ነው” ይላል።

የመስከረም ፎቶግራፊ ሌላው ድንቅ ገጽታው የቀለማት ተፈጥሯዊ ቅንጅት ነው። በሃገራችን ሰንደቅ ዓላማ ላይ ያሉት አረንጓዴ፣ ቢጫና ቀይ ቀለማት በመስከረም ወር በተፈጥሮ ሜዳዎች ላይ በተጨባጭ ይገለጣሉ፤ ለምለሙ ምድር በአረንጓዴ፣ አደይ አበባው በቢጫ፣ የደመራው ነበልባል ደግሞ በቀይና በብርቱካናማ ወጋገን ይደምቃሉ።

ይህ የቀለማት ስምምነት ለፎቶግራፈሮች ብሔራዊ ስሜትንና ተፈጥሯዊ ውበትን አጣምሮ የያዘ ድንቅ ምስል ለመፍጠር ያልተገደበ ዕድል ይሰጣቸዋል።

በዘመናችን ስማርት ስልኮችና ዘመናዊ ዲጂታል ካሜራዎች በተስፋፉበት ወቅት የመስከረም ውበት በፕሮፌሽናል ከያንያን ብቻ ሳይሆን በዕለታዊ ዜጎች እይታም ጭምር ተመዝግቦ በማኅበራዊ ሚዲያዎች ላይ በስፋት ይሰራጫል። ይህ ደግሞ ሃገራዊ ቅርስንና የተፈጥሮ ሀብትን በዓለም አቀፍ ደረጃ ለማስተዋወቅ ትልቅ የሕዝብ ዲፕሎማሲ ሚና እየተጫወተ ይገኛል።

ማረፊያ

አንተ ነህ መስከረም

ማለቂያ በሌለው ደማቅ ሰማያዊ

ከሩቅ ያለው ጋራ ተነክሮ ሐምራዊ

በዚያ ላይ ዳመናው እንደ ጥጥ ተነድፎ

እየተራራቀ ሲያንጃብብ ተቃቅፎ፤

አንተ ነህ መስከረም

የሐምሌን ጨለማ የነሐሴን ዝናም

የሻርከው አንተ ነህ

በብርሃን ውዛትህ

በክረምቱ ወራት ሰማዩን ያስጌጠው

የማርያም መቀነት በቀለም ያበደው፡፡

ጤዛው አርሶታል መሬቱ ላይ ለቆ

በቀይና ቢጫ መስኩ ተለቅልቆ

ወንዝና ጅረቱ ድንጋይና አፈሩ

አገሩ ውብ ሆኗል ሜዳው ሸንተረሩ፡፡

ዕንቁጣጣሽ አንተ ስጦታህ የበዛ

ለሰው መታሰቢያ ውበት የምትገዛ፤

በሽቱ መዐዛህ ለውጠው ዓመቱን

ይታደስ ያረጀው ፍጥረት ሌላ ይሁን፡፡

ገብረክርስቶስ ደስታ

(አቢብ ዓለሜ)

በኲር የመስከረም 11 ቀን 2019 ዓ.ም ዕትም