በዕለት ተዕለት ሕይወታችን ውስጥ ዘጠኝ መልካም ነገሮች እና አንድ መጥፎ ነገር ቢገጥመን አእምሯችን ውሎ አድሮ ትኩረቱን የሚያደርገው በአንዱ መጥፎ ነገር ላይ ነው። ምናልባት መንገድ ላይ የተነገረን መጥፎ ቃል፣ ሳይሳካ የቀረ ዕቅድ ወይም የገጠመን ጥቂት እንቅፋት ቀኑን ሙሉ ሲያበሳጨን እና ሲያጨናንቀን ይውላል።
ይህ የአጋጣሚ ነገር አይደለም፤ የሰው ልጅ አእምሮ ለሺህ ዓመታት በዝግመተ-ለውጥ ውስጥ ሲያልፍ ራሱን ከአደጋ ለመጠበቅ ሲል “ለአሉታዊ ነገሮች ቅድሚያ የመስጠት ባህሪ” ስላዳበረ ነው። ታዋቂው የኒውሮሳይንስ ተመራማሪ ዶክተር ሪክ ሀንሰን እንደሚሉት አእምሯችን ለአሉታዊ አጋጣሚዎች እንደ ቬልክሮ (የሚጣበቅ ጨርቅ) ሲሆን ለአዎንታዊ አጋጣሚዎች ደግሞ እንደ ቴፍሎን (ምንም የማይጣበቅበት ድስት) ነው።
ነገር ግን ጥያቄው ይህንን ተፈጥሯዊ የአእምሮ ዝንባሌ ቀይረን አእምሯችን በሕይወታችን ውስጥ ያሉ መልካም ነገሮችን ቀድሞ እንዲያይና እንዲያስተውል ማሰልጠን እንችላለን? የሚለው ነው። መልሱ አዎ! ነው። ቁልፉ ደግሞ የአመስጋኝነት ልምምድ ነው።
አመስጋኝነት በቀላሉ “አመሰግናለሁ!” የማለት ደረቅ የቃላት አደራደር አይደለም፤ ይልቁንም የአእምሮን መዋቅር እና ውሕደት የሚቀይር የነፍስና የሕሊና ልምምድ ነው።
በካሊፎርኒያ ዩኒቨርሲቲ ጤና እና የሳይኮሎጂ ፕሮፌሰር የሆኑት ዶክተር ሮበርት ኤሞንስ በምርምራቸው እንዳረጋገጡት አንድ ሰው አእምሮውን በየቀኑ አመስጋኝ እንዲሆን ሲያሰለጥነው በአእምሮው ውስጥ የሚከተሉት ለውጦች ይከሰታሉ።
- የዶፓሚን እና የሴሮቶኒን መጨመር፦ በምናመሰግንበት ወቅት አእምሮአችን የደስታ፣ የእርካታ እና የሰላም ስሜት የሚፈጥሩትን ዶፓሚን እና ሴሮቶኒን የተሰኙ ሆርሞኖችን በከፍተኛ መጠን ይረጫል።
- ተለዋጭነት (ኒውሮፕላስቲሲቲ)፦ አእምሯችን እንደ ሸክላ የሚቀረፅ ነው። በየቀኑ አዎንታዊ ነገሮችን በመፈለግ አመስጋኝ ስንሆን በአእምሯችን ውስጥ አዎንታዊ አስተሳሰብን የሚያስተላልፉት የነርቭ መንገዶች (ኒዩራል ፓዝዎይስ) እያደጉ እና እየጠነከሩ ይሄዳሉ። በጊዜ ሂደት አእምሯችን ያለ ምንም ድካም አዎንታዊ ነገሮችን ቀድሞ የማየት አውቶማቲክ ብቃት ያዳብራል።
የአመስጋኝነት ልምምድ ምንድነው?
ብዙ ሰዎች አመስጋኝነትን ከውጫዊ ሁኔታዎች ጋር ያያይዙታል። “ጥሩ ሀብት፣ ጥሩ ጤና ወይም ስኬት ሲኖረኝ አመሰግናለሁ” ይላሉ። ነገር ግን የአመስጋኝነት ልምምድ ማለት ከሁኔታዎች ውጭ ሆኖ አእምሮን ማሰልጠን ነው።
አመስጋኝነት በጨለማ ውስጥም ሆኖ ብርሃን የማየት፣ በትናንሽ ነገሮች (ለምሳሌ በማለዳ አየር መተንፈስ፣ በጠዋት ቡና፣ በወዳጅ ፈገግታ) ውስጥ ትልቅ ትርጉም የማግኘት ጥበብ ነው። እሱ ሁኔታዎች ሲመቻቹ የሚደረግ ምላሽ ሳይሆን አእምሮን በየቀኑ የምናሰለጥንበት የህይወት ዘይቤ ነው።
አእምሯችንን ከአሉታዊነት ወደ አዎንታዊነት ለመቀየር የሚረዱ በሳይንስ የተረጋገጡ ልምምዶች የሚከተሉት ናቸው፦
ሀ. የአመስጋኝነት ማስታወሻ መያዝ፦
በየቀኑ ማታ ከመተኛታችን በፊት ወይም ጠዋት እንደነቃን፣ በሕይወታችን ውስጥ ያሉ ቢያንስ 3 ነገሮችን በማስታወሻችን ላይ መጻፍ። እነዚህ ነገሮች ትልልቅ ስኬቶች መሆን የለባቸውም፤ ዛሬ ያገኘሁት ጣፋጭ ምግብ፣ የጓደኛዬ ስልክ ጥሪ ወይም ሰላማዊ እንቅልፍ ማግኘቴ ሊሆኑ ይችላሉ። መጻፋችን አእምሯችን በነገሩ ላይ ትኩረት እንዲያደርግ ያስገድደዋል።
ለ. “የሦስቱ መልካም ነገሮች” ቴክኒክ፦
የአዎንታዊ ሳይኮሎጂ አባት የሚባሉት ማርቲን ሴሊግማን ያዘጋጁት ይህ ዘዴ በየቀኑ መጨረሻ ላይ ሦስት ጥሩ ነገሮችን ማሰብ እና “እነዚህ ጥሩ ነገሮች እንዲከሰቱ የእኔ ድርሻ ምን ነበር?” ብሎ ራስን መጠየቅ ነው። ይህም በራሳችን ላይ ያለንን እምነት እና እርካታ ይጨምራል።
ሐ. ምስጋናን በአካል መግለፅ፦
በሳምንት ቢያንስ ለአንድ ሰው (ለባልደረባ፣ ለቤተሰብ፣ ለወዳጅ) ስላደረገልን መልካም ነገር ወይም ስለ ማንነቱ እውነተኛ ምስጋና በቃል ወይም በጽሁፍ መግለፅ። ይህ የራሳችንን ደስታ ከመጨመሩም በላይ ማህበራዊ ግንኙነታችንን እጅግ ያጠናክራል።
መ. የአሉታዊ ሁኔታዎችን ትርጉም መቀየር፦
ችግር ወይም ውድቀት ሲገጥመን “ለምን በእኔ ላይ ሆነ?” ብሎ ከማዘን ይልቅ “ከዚህ ሁኔታ ምን ተማርኩ? ምን መልካም ጎን ማውጣት እችላለሁ?” ብሎ ራስን መጠየቅ። ይህም አእምሯችን በመከራ ውስጥም ቢሆን ዕድልና መልካም ነገር እንዲፈልግ ያሰለጥነዋል።
ሳይንሳዊ ጥናቶች እንደሚያረጋግጡት የአመስጋኝነት ልምምድን አዘውትረው የሚያደርጉ ሰዎች በሚከተሉት ዘርፎች የጎላ ለውጥ ያያሉ።
- የአእምሮ ጤና፦ ጭንቀትን እና ድብርትን በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሳል። የውስጥ ሰላም እና የመንፈስ ጥንካሬ ይፈጥራል።
- አካላዊ ጤና፦ የደም ግፊትን ይቀንሳል፣ በሽታን የመከላከል አቅምን ያጠናክራል፣ እንዲሁም የሆርሞን መዛባትን አስተካክሎ ጥሩ እንቅልፍ እንድናገኝ ይረዳል።
- ማህበራዊ ህይወት፦ አመስጋኝ ሰዎች ይበልጥ ተወዳጅ፣ ይቅር ባይ እና ከሌሎች ጋር መልካም ግንኙነት የመፍጠር እድላቸው ከፍተኛ ነው።
በእኛ ባህልና እምነት ውስጥ ፈጣሪ ይመስገን የሚለው ቃል በዕለት ተዕለት ንግግራችን ውስጥ ያለ ጥልቅ መሠረት ነው። ነገር ግን አብዛኛውን ጊዜ ይህንን ቃል የምንናገረው በልማድ ወይም በይፋዊ ሰላምታ ደረጃ ብቻ ሊሆን ይችላል።
የአመስጋኝነት ልምምድ ደግሞ ይህንን ባህላዊ እሴታችንን ከቃል አልፎ ወደ ጥልቅ የልብ እና የሕሊና ስሜት እንድናሸጋግረው ይረዳናል። “እግዚአብሔር ይመስገን/አላህ ይመስገን” ስንል አእምሯችን በቃሉ ውስጥ ያለውን በረከትና መልካም ነገር አጉልቶ እንዲያይ ማድረግ ስንችል መንፈሳዊነታችን እና የስነ-ልቦና ጤናችን በጥብቅ ይሰናሰላሉ።
አእምሯችን ልክ እንደ አካላችን ጡንቻ ነው። ካላሰለጠንነው ወደ ተፈጥሯዊ ስነ-ልቦናዊ ድካሙ እና አሉታዊነቱ ያደላል። አመስጋኝነት ግን በአጋጣሚ የሚመጣ ስሜት ሳይሆን በየቀኑ በውሳኔ የምንለማመደው የአእምሮ ማሰልጠኛ ስፖርት ነው።
ዛሬውኑ ማመስገን ይጀምሩ! ዙሪያዎን ይመልከቱ፤ ምንም ያህል ህይወት ውስብስብ ብትሆን አሁንም በአጠገብዎ የሚያመሰግኑበት አንድ መልካም ነገር አለ። አእምሮዎን ያንን አዎንታዊ ነገር እንዲያይ ካሰለጠኑት ህይወትዎ ባሉበት ሁኔታ ውስጥ ሆኖ በደስታ እና በሰላም መሞላት ይጀምራል።
“ተመስገን ነው እንጂ ሰው ባያሌው ታሞ
ያማረሩት እንደሁ ይጨምራል ደግሞ”
የሀገራችን አዝማሪ እነዚህን የምስጋና ስንኞች ከተኖረ ሕይወት ይጨልፋቸዋል። ምስጋና የድሎት አይደለም። ምስጋና ሲሞላ አይደለም። እንዲያውም ሲጎድል ነው። በማጣት ውስጥ የባሰ እንዳይመጣ ውስጣችንን ከአሉታዊ ሐሳቦች የምንጠብቅበት ነው። ምስጋና በረከትን ይጠራል። ምሬት ግን ችግርን ይጠራል። ለዚህ ነው ማመስገን ተገቢ የሚሆነው።
(አቢብ ዓለሜ)
በኲር የነሐሴ 4 ቀን 2018 ዓ.ም ዕትም