ያልታዩ የምኒልክ ገጾች

ዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ የኢትዮጵያን አንድነት በመገንባት እና የአድዋን ታላቅ ድል በማስመዝገብ በዓለም ታሪክ በሰፊው ይታወቃሉ፤ ከእነዚህ የታሪክ ገጾች በስተጀርባ ያሉ እና ብዙም የማይነገሩ አስገራሚ ግላዊ ታሪኮችም አሏቸው። ከእነዚህም መካከል ንጉሡ “እምዬ ምኒልክ” የሚለውን የፍቅር ስም ያገኙበት ዋነኛ ምክንያት ለሕዝባቸው ካላቸው ሩኅሩኅ እና እናታዊ አሳቢነት የመነጨ ነው። በሀገሪቱ ታላቅ የከብት በሽታ እና አስከፊ ረሃብ በገባበት ወቅት የቤተ መንግሥቱን ግምጃ ቤት ከፍተው ለሕዝቡ ከማደላቸውም በላይ የሕዝቡን የሥራ ሞራል ለመገንባት ራሳቸው አካፋና ዶማ ይዘው ወደ እርሻ በመሰማራት “ሥራ ክብር ነው” የሚል ታላቅ አርአያነትን አሳይተዋል።

ንጉሡ በፖለቲካው ረገድም የተለየ ብልሃት የነበራቸው ሲሆን ከጠላቶቻቸው ጋር የነበራቸው ግንኙነት በጦርነት ከመስበር ይልቅ በፍቅር መማረክ ላይ የተመሠረተ ነበር። ማናቸውም የአካባቢ ገዥዎች ወይም የጦር መሪዎች ሲያምፁባቸው እና በቁጥጥር ሥር ሲውሉ ወደ እስር ቤት ከመውሰድ ይልቅ በቤተ መንግሥት የግብዣ ማዕድ ላይ አብረዋቸው እንዲቀመጡ በማድረግ ጠላቶቻቸውን በምግብ እና በዲፕሎማሲ የመማረክ ልዩ ጥበብ ነበራቸው።

ከዚህ በተጨማሪ ከአድዋ ጦርነት ድል በኋላ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ፍጹም ያልተለመደ እና አንድ ጥቁር መሪ ነጮችን በመማረክ በጉልበት ሥራ ላይ ያሰማራበት ብቸኛው ታሪካዊ አጋጣሚ ተፈጥሮ ነበር። ዐፄ ምኒልክ በጦርነቱ የተማረኩትን በሺዎች የሚቆጠሩ የኢጣሊያ ወታደሮችን በአዲስ አበባ ውስጥ በማቆየት ከተማዋን በመገንባት፣ በመንገድ ሥራ፣ በሕንጻ ዲዛይን እና በድንጋይ ፈለጣ ሥራዎች ላይ በምርኮኝነት እንዲያገለግሉ አድርገዋል።

ከአድዋ ድል በኋላ በአዲስ አበባ እና በተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎች ተሰራጭተው የነበሩት የኢጣሊያ ምርኮኞች ወደ ሀገራቸው የተመለሱት በኦፊሴላዊ የሰላም ስምምነት፣ በካሳ ክፍያ እና በዓለም አቀፍ ቀይ መስቀል ማኅበር አጋዥነት በተከናወነ ስልታዊ ሂደት ነበር። በጦርነቱ የተማረኩትን ወደ 2000 የሚጠጉ የኢጣሊያ ወታደሮችን እና መኮንኖችን ለማስለቀቅ የጣሊያን መንግሥት አስቸኳይ ድርድር ለመጀመር ተገዷል፡፡ ጥቅምት 17 ቀን 1889 ዓ.ም የአዲስ አበባው የሰላም ስምምነት በዐፄ ምኒልክ እና በጣሊያኑ ተወካይ በዶክተር ቄሳር ኔራዚኒ መካከል ተፈረመ። በዚህ ታሪካዊ ስምምነት መሠረት ጣሊያን የኢትዮጵያን ሙሉ ሉዓላዊነት እና ነጻነት በይፋ ተቀበለች፤ ዐፄ ምኒልክ በበኩላቸው ምርኮኞቹን በደረጃ ለመልቀቅ ፍቃደኝነታቸውን አሳይተዋል።

ነገር ግን ንጉሡ ምርኮኞቹን በነጻ አልለቀቋቸውም፤ ጣሊያን ወታደሮቿ በኢትዮጵያ በቆዩባቸው ወራት ለተደረገላቸው ምግብ፣ መጠለያ እና የሕክምና እንክብካቤ የሚሆን ከፍተኛ የገንዘብ ካሳ እንድትከፍል ጠይቀዋል። የጣሊያን መንግሥትም ለዚህ ተግባር አሥር ሚሊዮን የኢጣሊያ ሊሬ ለኢትዮጵያ መንግሥት በካሳ መልክ የከፈለ ሲሆን ይህ የገንዘብ ልውውጥ ከተጠናቀቀ በኋላ ምርኮኞቹን የማስረከቡ እና የመሸኘቱ ሂደት በይፋ ተጀምሯል። ምርኮኞቹ ከአዲስ አበባ ተነስተው በሐረር በኩል አድርገው በጅቡቲ እና በምጽዋ ወደቦች በኩል ወደ ሀገራቸው ተመለሱ ፤ በጉዞው ወቅት የዓለም አቀፍ ቀይ መስቀል ማኅበር የሕክምና እና የሎጂስቲክስ ድጋፍ አድርጓል። የኢትዮጵያ ወታደሮችም ምርኮኞቹን እስከ ወደቡ ድረስ በሰላም በመሸኘት በኩል ጥበቃ አድርገውላቸዋል፡፡  ዐፄ ምኒልክ ለተወሰኑ ከፍተኛ የጦር መኮንኖች በግል የሚጋልቧቸውን በቅሎዎች እና የምግብ ስንቅ ጭምር በስጦታ መልክ አበርክተውላቸዋል።

አብዛኞቹ ምርኮኞች ወደ ሀገራቸው ወደ ጣሊያን ቢመለሱም የተወሰኑት ግን በኢትዮጵያ ሕዝብ እንግዶችን የመቀበል ደግ ባሕል እና በሀገሪቱ የተፈጥሮ ውበት በመማረካቸው ወደ አውሮፓ መመለስ ሳይፈልጉ ቀርተዋል። እነዚህ ወታደሮች በአዲስ አበባ ከተማ ውስጥ በመቅረት ትዳር መሥርተው፣ በንግድ፣ በሕንጻ ግንባታ፣ በምግብ ዝግጅት እና በተለያዩ የቴክኒክ ሙያዎች ላይ ተሰማርተው እስከ ሕይወታቸው ፍጻሜ ድረስ ከኢትዮጵያውያን ጋር ተስማምተው ኖረዋል። ከአድዋ ጦርነት በኋላ በኢትዮጵያ ውስጥ ለመቅረት ከወሰኑትና በሀገሪቱ የዘመናዊነት ታሪክ ላይ ትልቅ አሻራ ካሳረፉት የጣሊያን ምርኮኞች መካከል ዋነኛው ማሳያ ካቫሊየር ፒዬትሮ ፒያኒ የተባለው ታዋቂ መሐንዲስና አርክቴክት ነው። በዐፄ ምኒልክ ዘንድ ከፍተኛ አድናቆትን እና እምነትን በማግኘቱ በሀገሪቱ ታላላቅ የግንባታ ሥራዎች ላይ በኃላፊነት ተሰማርቷል። ንጉሡ የዘመናዊቷ አዲስ አበባ መሠረት የሆነውን ታላቁን ቤተ መንግሥት (ምኒልክ ቤተ መንግሥት) ለመገንባት በወሰኑ ጊዜ ፒያኒ ከተባባሪዎቹ ጋር በመሆን የቤተ መንግሥቱን ዋና ዋና ሕንጻዎች ዲዛይን በመሥራት እና ግንባታቸውን በመምራት ረገድ ቁልፍ ሚና ተጫውቷል።

በሌላ በኩል ብዙዎች ንጉሡን እጅግ ባለጸጋ አድርገው ቢያስቡም ለአዲስ አበባ ከተማ ግንባታ እና ለተለያዩ የዘመናዊነት መሠረተ ልማቶች የሚሆን በቂ ካፒታል ባለመኖሩ ምክንያት በወቅቱ ከነበሩት ታላላቅ የውጭ ሀገር እና የሀገር ውስጥ ነጋዴዎች በግል ስማቸው ገንዘብ ይበደሩ ነበር፤ አልፎ ተርፎም አንዳንድ የጦር መኳንንቶቻቸው ከራሳቸው ከንጉሡ ይልቅ የተሻለ የግል ሀብት እና ወርቅ የነበራቸው ጊዜ ነበር።

የንጉሡ ዝና በዓለም ዙሪያ ከመናኘቱ የተነሳ ከአድዋ ድል ማግሥት እንደ ቬንዙየላ እና አውስትራሊያ ካሉ እጅግ ሩቅ ሀገራት ሳይቀር በርካታ የአድናቆት ደብዳቤዎች ይደርሷቸው ነበር፤ በደብዳቤዎቹም ላይ በርካታ የውጭ ዜጎች የእርሳቸውን ጦር ለመቀላቀልና ወታደር ለመሆን ፍቃዳቸውን ይጠይቁ ነበር።

ዐፄ ምኒልክ በወጣትነት ዕድሜያቸው በመቅደላ አምባ በዐፄ ቴዎድሮስ እጅ ተማርከው ያደጉ ቢሆንም ለአሳዳጊያቸው የነበራቸው ክብር እና ፍቅር የተለየ ነበር። ዐፄ ቴዎድሮስ ምኒልክን እንደ እስረኛ ሳይሆን እንደ ልጅ በማሳደግ የገዛ ልጃቸውን ድረውላቸው ነበር፡፡ ምኒልክ ከመቅደላ አምልጠው ሸዋ ከገቡ በኋላ የዐፄ ቴዎድሮስን በመቅደላ መውደቅ በሰሙ ጊዜ “የአሳደጉኝን አባትና የኢትዮጵያን ታላቅ መሪ አጣሁ” በማለት በቤተ መንግሥታቸው የሐዘን አዋጅ አውጀው አልቅሰዋል።

ምንጭ፡- “የአድዋ ጦርነት”፡- በጳውሎስ ኞኞ፣ “የዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ታሪክ”፡- በጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ ወልደ አረጋይ እና የኢትዮጵያ ታሪክ፦ “ከአፄ ቴዎድሮስ እስከ ቀዳማዊ ኃይለ ሥላሴ”፡- በተክለ ጻድቅ መኩርያ

ሳምንቱ በታሪክ

እቴጌ ጣይቱ ተወለዱ

እቴጌ ጣይቱ ብጡል ነሐሴ 12 ቀን 1832 ዓ.ም በቀድሞው በጌምድር ጠቅላይ ግዛት በደብረ ታቦር ከተማ ተወለዱ። ። የልደት ቀናቸው ከባላቸው ከዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ የልደት ቀን (ነሐሴ 12 ቀን 1836 ዓ.ም) ጋር በተመሳሳይ ዕለት መግጠሙ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ እጅግ አስደናቂ እና ልዩ አጋጣሚ ተደርጎ ይወሰዳል።

በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ በቆራጥነት፣ በዲፕሎማሲ ጥበብ እና በሀገር ፍቅር ስሜታቸው ወደር የማይገኝላቸው ታላቅ ንግሥት እና መሪ ናቸው። የጣሊያን መንግሥት የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት ለመንጠቅ ያዘጋጀውን የውጫሌን ውል ማጭበርበር በመጀመሪያ ደርሰውበት በጽኑ የተቃወሙት እሳቸው ሲሆኑ ሀገራቸው በሌላ ሀገር ጥበቃ ሥር ከመውደቋ በፊት ጦርነትን እንደምትመርጥ በመግለጽ የአድዋ ጦርነት እንዲቀሰቀስ እና የሀገር ክብር እንዲጠበቅ ታላቅ ታሪካዊ መሠረት ጥለዋል። በአድዋ ጦርነት ወቅትም የራሳቸውን ጦር እየመሩ ወደ ግንባር በመዝመት በተለይም በመቀሌ አምባ የጠላትን የውኃ ምንጭ በመቁረጥ ረገድ ያሳዩት ወታደራዊ ብልሃት እና ለተዋጊዎች የሰጡት የሞራል ማበረታቻ ለታላቁ ድል መገኘት እጅግ ከፍተኛ አስተዋጽኦ ነበረው።

ከጦር መሪነታቸው በተጨማሪ እቴጌ ጣይቱ የዛሬዋ የኢትዮጵያ ዋና ከተማ አዲስ አበባ ዋና መሥራች በመሆን በታሪክ የሚታወሱ ባልውለታ ናቸው። መጀመሪያ ላይ በእንጦጦ ተራራ ላይ የነበረው የቤተ መንግሥት መቀመጫ ለአኗኗር አስቸጋሪ በመሆኑ ወደ ታችኛው ፍልውኃ አካባቢ በመውረድ ቦታውን “አዲስ አበባ” ብለው በመሰየም የመጀመሪያውን ከተማ እና መኖሪያ ቤት እንዲቆረቆር አድርገዋል። ዐፄ ምኒልክ ካረፉ በኋላ የመጨረሻዎቹን የሕይወት ቀናታቸውን በእንጦጦ ማርያም በጸሎት ያሳለፉት እቴጌ ጣይቱ የካቲት 4 ቀን 1910 ዓ.ም ከዚህ ዓለም በሞት ተለይተዋል፡፡

ምንጭ፡- “የዳግማዊ ዐፄ ምኒልክ ታሪክ”፡- በጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ ወልደ አረጋይ።

(ቢኒያም መስፍን)

በኲር የነሐሴ 11 ቀን 2018 ዓ.ም  ዕትም