ኢትዮጵያ ከተፈጥሮ ያገኘቻቸው አያሌ ፀጋዎች በየአካባቢው ተንሰራፍተው ይገኛሉ። ከተራራ እስከ ቆላ፣ ከሐይቅ እስከ ወንዝ፣ ከደን እስከ በረሃ የሚዘልቀው የሀገራችን የመልክዓ ምድር አቀማመጥ በርካታ አስደናቂ ምስጢሮችን አቅፎ ይዟል። ከነዚህ ድንቅ የተፈጥሮ ስጦታዎች መካከል ከአዲስ አበባ በ500 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በደቡብ ኢትዮጵያ የምትገኘው አርባ ምንጭ ከተማና አካባቢዋ ተጠቃሽ ናቸው። አርባ ምንጭ ከስሟ ጀምሮ እስከ አቀማመጧ፣ ከሐይቆቿ እስከ ብሔራዊ ፓርኳ፣ ከምንጮቿ እስከ አዞ ገበያዋ ድረስ ለጎብኚዎች ልዩ ስሜትን የምትፈጥር፣ የተፈጥሮን ድንቅ ጥበብ በግልፅ የምታሳይ ማራኪ ስፍራ ነች። ይህች ከተማ በታላቁ ስምጥ ሸለቆ ውስጥ የምትገኝ ሲሆን አየሯ፣ የህዝቧ ተወዳጅነት እና ተፈጥሮ ያደላት ማራኪ መልክዓ ምድር በየዓመቱ በሺዎች የሚቆጠሩ የሀገር ውስጥና የውጭ ሀገር ቱሪስቶችን እንድትስብ አድርጓታል።
የከተማዋ የአመሰራረት ታሪክ
አርባ ምንጭ ምንም እንኳን ጥንታዊ ከሚባሉት የሀገራችን ከተሞች ተርታ ባትሰለፍም በአጭር ጊዜ ውስጥ ፈጣን ዕድገት አሳይታ የደቡብ ኢትዮጵያ የንግድና የቱሪዝም ማዕከል ለመሆን የበቃች ከተማ ናት። የከተማዋ አመሰራረት ታሪክ ወደ 1950ዎቹ መጀመሪያ ይወስደናል። ከዚህች ከተማ መመስረት በፊት የጋሞ ጎፋ ጠቅላይ ግዛት ዋና ከተማ የነበረችው ጨንቻ ስትሆን የጨንቻ ተራራማ እና ቀዝቃዛ መልክዓ ምድር ለከተማ መስፋፋት እና ለመሰረተ ልማት ዝርጋታ አመቺ አልነበረም። በዚህም የተነሳ በወቅቱ የጠቅላይ ግዛቱ አስተዳዳሪ የነበሩት ፊታውራሪ አእምሮ ስላሴ አበበ አስተዳደራዊ ማዕከሉን ይበልጥ ምቹ ሰፊና የውሀ ሀብት ወደሞላበት የአሁኗ አርባ ምንጭ እንዲዛወር አደረጉ።
ይህ አካባቢ ቀደም ሲል በአካባቢው ማህበረሰብ ዘንድ «ጋንታ ጋሮ» እየተባለ ይጠራ የነበረ ሲሆን ትርጉሙም ለሰውም ሆነ ለእንስሳት ሁሉንም ነገር አሟልቶ የያዘ ምድር ማለት ነው። የኋላ ኋላ ግን በስፍራው ከሚፈልቁት አርባ የሚደርሱ ንፁህ ምንጮች መነሻነት አሁን የምትጠራበትን አርባ ምንጭ የሚለውን ስያሜ አገኘች። ከተማዋ ስትመሰረት የአስተዳደር ማዕከል የሆነውን ሸቻ እና የንግድ ማዕከል የሆነውን ሲቀላ የተባሉትን ሁለት ክፍሎች በማካተት ያደገች ሲሆን የተትረፈረፈው የውሀ ሀብቷም እንደ ሙዝ፣ ማንጎ እና ፓፓያ ላሉት ትኩስ የፍራፍሬ ምርቶች ማዕከል እንድትሆን አድርጓታል።
አርባው ምንጮች እና ጥቅጥቁ የገፀ ምድር ደን
ለከተማዋ ስያሜ መነሻ የሆኑት አርባዎቹ ምንጮች ከተፈጥሮ ደን ውስጥ ተደብቀው የሚገኙ ሲሆን በደን በተሸፈነው ነጭ ሳር ብሔራዊ ፓርክ ከርሰ ምድር ውስጥ ይፈልቃሉ። የምንጮቹ ውሀ እጅግ ንፁህ፣ ቀዝቃዛ እና ለጤና ተስማሚ እንደሆነ ይነገርላቸዋል። ወደእነዚህ ምንጮች የሚወስደው መንገድ ራሱን የቻለ ሌላ አስደናቂ የተፈጥሮ ትዕይንት ነው። በዘመናት ውስጥ የሰው ልጅ ያልተነካው እና አረንጓዴነቱን ጠብቆ የኖረው ጥቅጥቅ ያለ ደን፣ የተለያዩ የዝንጀሮ ዝርያዎችን፣ በተለይም ጥቁርና ነጭ ጦጣዎችን፣ አዕዋፍን እና በርካታ የዱር እንስሳትን አስጠልሎ ይገኛል። ከመሬት ውስጥ ሰርስሮ የሚወጣው የውሀ ጩኸት ከወፎች ዝማሬ ጋር ተዳምሮ ለጆሮ የሚሰጠው የሙዚቃ ቃና ልዩ ነው። እነዚህ ምንጮች ለአካባቢው ስነ-ምህዳር ያላቸው ጠቀሜታ ከፍተኛ ከመሆኑም በላይ፣ ለከተማዋ ነዋሪዎች የንፁህ መጠጥ ውሀ እና የግብርና ልማት ዋነኛ የህይወት መሰረት ናቸው።
መንትዮቹ ሐይቆች እና “የእግዚአብሔር ድልድይ”
የአርባ ምንጭ ሌላኛው እና ትልቁ የተፈጥሮ ፀጋዋ መንትዮቹ ሐይቆች ናቸው- አባያ እና ጫሞ ሐይቅ። እነዚህ ሁለት ሐይቆች በታላቁ ስምጥ ሸለቆ ውስጥ ጎን ለጎን ተኝተው የሚገኙ ቢሆንም የውሀቸው ቀለም፣ የስነ-ምህዳር ስብስባቸው እና ውበታቸው ፍፁም የተለያየ ነው። አባያ ሐይቅ ከሁለቱ ስፋት ያለው ሲሆን የውሀው ቀለም ቀይ ወይም ቡናማ ነው። ይህ የሆነበት ምክንያት በዙሪያው ካሉ ተራሮች የሚታጠበው አፈር እና ማዕድን ወደ ሐይቁ ስለሚገባ ነው። በሌላ በኩል፣ ጫሞ ሐይቅ ሰማያዊ ወይም አረንጓዴ የሚመስል ማራኪ ቀለም አለው። ተፈጥሮ እነዚህን ሁለት የተለያዩ ሐይቆች አንድ ላይ አቅርባ ስታበቃ፣ በመካከላቸው ‘የእግዚአብሔር ድልድይ’ በሚባል አስደናቂ የተራራማ መሬት ክልል ከፍላቸዋለች። ከተራራው ጫፍ ላይ ሆነው ወደ ግራ እና ቀኝ ሲመለከቱ በአንድ በኩል ቀይ ቀለም ያለውን አባያን፣ በሌላ በኩል ደግሞ ሰማያዊውን ጫሞን በአንድ እይታ መቃኘት መቻል እጅግ አስገራሚ የተፈጥሮ ትዕይንት ነው።
ነጭ ሳር ብሔራዊ ፓርክ
የአርባ ምንጭ የተፈጥሮ ፀጋዎች ጉብኝት ያለ ነጭ ሳር ብሔራዊ ፓርክ ሙሉ ሊሆን አይችልም። ፓርኩ ከ514 ካሬ ኪሎ ሜትር በላይ ስፋት ያለው ሲሆን ‘ነጭ ሳር’ የሚለውን ስሙን ያገኘው በውስጡ ከሚገኘው ሰፊ የሳቫና ሣር ምድር ነው። ፓርኩ የብዝሀ ህይወት ማዕከል ነው። ከ80 በላይ አጥቢ እንስሳት እና ከ340 በላይ የአዕዋፍ ዝርያዎች ይገኙበታል። በተለይም በኢትዮጵያ ብቻ የሚገኘው የስዋይን ቆርኬ፣ የሜዳ አህያ፣ ሚዳቋ እና ሌሎችም በርካታ የዱር እንስሳት በፓርኩ ውስጥ በነፃነት ሲንቀሳቀሱ መመልከት ይቻላል።
አስደናቂው የአዞ ገበያ
በጫሞ ሐይቅ ላይ የሚገኘው እና በዓለም አቀፍ ደረጃ በስፋት የሚታወቀው ‘አዞ ገበያ’ ሌላው የአርባ ምንጭ የቱሪዝም መለያ ነው። ስሙ ‘የአዞ ገበያ’ ይባል እንጂ፣ አዞዎች የሚሸጡበት ወይም የሚገዙበት የንግድ ስፍራ አይደለም። ይልቁንም በሐይቁ ዳርቻ ላይ አዞዎች በገፍ የሚሰበሰቡበት፣ ፀሀይ የሚሞቁበት እና የሚራቡበት ተፈጥሯዊ መኖሪያ ነው። በዚህ ስፍራ የሚገኙት የናይል አዞዎች በግዙፍነታቸው ይታወቃሉ። ቱሪስቶች በሞተር ጀልባ ተጉዘው እነዚህን ግዙፍ አዞዎች፣ የጉማሬ መንጋዎችን እና አሳ አጥማጅ አዕዋፍን በቅርብ ርቀት መመልከት ይችላሉ።
ተፈጥሮን ያዋሀደው ማህበረሰብ እና የባህል እሴቶች
የአርባ ምንጭ ውበት በተፈጥሮ ፀጋዎቿ ብቻ የተወሰነ አይደለም፤ የአካባቢው ማህበረሰብ ባህል እና ከተፈጥሮ ጋር ያለው ጥልቅ መስተጋብርም የዚሁ ውበት ወሳኝ አካል ነው። የጋሞ ህዝብ ለዘመናት ተፈጥሮን ሲንከባከብ እና አብሮት ሲኖር የቆየ ለደን፣ ለውሀ እና ለተራሮች ትልቅ ክብር ያለው ህዝብ ነው። ማህበረሰቡ የሚጠቀምበት ባህላዊ የዕርከን ስራ እና የደን ጥበቃ ስርዓት አካባቢው አረንጓዴነቱን ጠብቆ እንዲቆይ ከፍተኛ አስተዋፅዖ አድርጓል። ከከተማዋ በቅርብ ርቀት ላይ የምትገኘው የዶርዜ መንደር ሌላዋ የባህል መዳረሻ ስትሆን ከቀርከሃ የሚሰሩ እና የዝሆን ቅርፅ ያላቸው ረዣዥም ጎጆ ቤቶች የጎብኚዎችን ቀልብ ይስባሉ።
የቱሪዝም ልማት እና የተፈጥሮ ጥበቃ ጥሪ
አርባ ምንጭ ያሏት እነዚህ የከበሩ የተፈጥሮ ፀጋዎች ለሀገሪቱ የቱሪዝም ዘርፍ ዕድገት እና የውጭ ምንዛሪ በማስገኘት ያላቸው ድርሻ በቀላሉ የሚገመት አይደለም። ይሁን እንጂ ይህን እምቅ አቅም ለቀጣይ ትውልድ ሳይጎድል ለማስተላለፍ ጠንካራ የጥበቃ እና የእንክብካቤ ስራዎች ያስፈልጋሉ። የህዝብ ቁጥር መጨመር፣ የግብርና መስፋፋት እና ህገ-ወጥ የደን ምንጣሮ በስነ-ምህዳሩ ላይ አደጋ እየደቀኑ ይገኛሉ። በመሆኑም መንግሥት፣ የአካባቢው ማህበረሰብ እና የቱሪዝም ባለሀብቶች ዘላቂነት ያለው የቱሪዝም ልማት ለመዘርጋት በቅንጅት ሊሰሩ ይገባል።
በአጠቃላይ አርባ ምንጭ የተፈጥሮ ውበት በጉልህ የተንፀባረቀባት፣ ታሪክና ባህልን አጣምራ የያዘች ልዩ የቱሪስቶች ገነት ናት። ከሚያማምሩት መንትያ ሐይቆች፣ የከርሰ ምድር ደን እና ብሔራዊ ፓርክ ጀምሮ፣ እስከ ታሪካዊ አመሰራረቷና የህዝቦቿ ደማቅ አብሮነት ድረስ ሁሉም ነገሯ ማራኪ ነው። ይህች ከተማ የደቡብ ኢትዮጵያ ብቻ ሳትሆን የመላው ሀገራችን የተፈጥሮ ስጦታ በመሆኗ ልንኮራባት፣ ልንንከባከባት እና ሁሌም ልንጎበኛት ይገባል።
የታላቁ ስምጥ ሸለቆ ምድረገነት
ኢትዮጵያ ከተፈጥሮ ያገኘቻቸው አያሌ ፀጋዎች በየአካባቢው ተንሰራፍተው ይገኛሉ። ከተራራ እስከ ቆላ፣ ከሐይቅ እስከ ወንዝ፣ ከደን እስከ በረሃ የሚዘልቀው የሀገራችን የመልክዓ ምድር አቀማመጥ በርካታ አስደናቂ ምስጢሮችን አቅፎ ይዟል። ከነዚህ ድንቅ የተፈጥሮ ስጦታዎች መካከል ከአዲስ አበባ በ500 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ በደቡብ ኢትዮጵያ የምትገኘው አርባ ምንጭ ከተማና አካባቢዋ ተጠቃሽ ናቸው። አርባ ምንጭ ከስሟ ጀምሮ እስከ አቀማመጧ፣ ከሐይቆቿ እስከ ብሔራዊ ፓርኳ፣ ከምንጮቿ እስከ አዞ ገበያዋ ድረስ ለጎብኚዎች ልዩ ስሜትን የምትፈጥር፣ የተፈጥሮን ድንቅ ጥበብ በግልፅ የምታሳይ ማራኪ ስፍራ ነች። ይህች ከተማ በታላቁ ስምጥ ሸለቆ ውስጥ የምትገኝ ሲሆን አየሯ፣ የህዝቧ ተወዳጅነት እና ተፈጥሮ ያደላት ማራኪ መልክዓ ምድር በየዓመቱ በሺዎች የሚቆጠሩ የሀገር ውስጥና የውጭ ሀገር ቱሪስቶችን እንድትስብ አድርጓታል። የከተማዋ የአመሰራረት ታሪክ
አርባ ምንጭ ምንም እንኳን ጥንታዊ ከሚባሉት የሀገራችን ከተሞች ተርታ ባትሰለፍም በአጭር ጊዜ ውስጥ ፈጣን ዕድገት አሳይታ የደቡብ ኢትዮጵያ የንግድና የቱሪዝም ማዕከል ለመሆን የበቃች ከተማ ናት። የከተማዋ አመሰራረት ታሪክ ወደ 1950ዎቹ መጀመሪያ ይወስደናል። ከዚህች ከተማ መመስረት በፊት የጋሞ ጎፋ ጠቅላይ ግዛት ዋና ከተማ የነበረችው ጨንቻ ስትሆን የጨንቻ ተራራማ እና ቀዝቃዛ መልክዓ ምድር ለከተማ መስፋፋት እና ለመሰረተ ልማት ዝርጋታ አመቺ አልነበረም። በዚህም የተነሳ በወቅቱ የጠቅላይ ግዛቱ አስተዳዳሪ የነበሩት ፊታውራሪ አእምሮ ስላሴ አበበ አስተዳደራዊ ማዕከሉን ይበልጥ ምቹ ሰፊና የውሀ ሀብት ወደሞላበት የአሁኗ አርባ ምንጭ እንዲዛወር አደረጉ።
ይህ አካባቢ ቀደም ሲል በአካባቢው ማህበረሰብ ዘንድ «ጋንታ ጋሮ» እየተባለ ይጠራ የነበረ ሲሆን ትርጉሙም ለሰውም ሆነ ለእንስሳት ሁሉንም ነገር አሟልቶ የያዘ ምድር ማለት ነው። የኋላ ኋላ ግን በስፍራው ከሚፈልቁት አርባ የሚደርሱ ንፁህ ምንጮች መነሻነት አሁን የምትጠራበትን አርባ ምንጭ የሚለውን ስያሜ አገኘች። ከተማዋ ስትመሰረት የአስተዳደር ማዕከል የሆነውን ሸቻ እና የንግድ ማዕከል የሆነውን ሲቀላ የተባሉትን ሁለት ክፍሎች በማካተት ያደገች ሲሆን የተትረፈረፈው የውሀ ሀብቷም እንደ ሙዝ፣ ማንጎ እና ፓፓያ ላሉት ትኩስ የፍራፍሬ ምርቶች ማዕከል እንድትሆን አድርጓታል።
አርባው ምንጮች እና ጥቅጥቁ የገፀ ምድር ደን
ለከተማዋ ስያሜ መነሻ የሆኑት አርባዎቹ ምንጮች ከተፈጥሮ ደን ውስጥ ተደብቀው የሚገኙ ሲሆን በደን በተሸፈነው ነጭ ሳር ብሔራዊ ፓርክ ከርሰ ምድር ውስጥ ይፈልቃሉ። የምንጮቹ ውሀ እጅግ ንፁህ፣ ቀዝቃዛ እና ለጤና ተስማሚ እንደሆነ ይነገርላቸዋል። ወደእነዚህ ምንጮች የሚወስደው መንገድ ራሱን የቻለ ሌላ አስደናቂ የተፈጥሮ ትዕይንት ነው። በዘመናት ውስጥ የሰው ልጅ ያልተነካው እና አረንጓዴነቱን ጠብቆ የኖረው ጥቅጥቅ ያለ ደን፣ የተለያዩ የዝንጀሮ ዝርያዎችን፣ በተለይም ጥቁርና ነጭ ጦጣዎችን፣ አዕዋፍን እና በርካታ የዱር እንስሳትን አስጠልሎ ይገኛል። ከመሬት ውስጥ ሰርስሮ የሚወጣው የውሀ ጩኸት ከወፎች ዝማሬ ጋር ተዳምሮ ለጆሮ የሚሰጠው የሙዚቃ ቃና ልዩ ነው። እነዚህ ምንጮች ለአካባቢው ስነ-ምህዳር ያላቸው ጠቀሜታ ከፍተኛ ከመሆኑም በላይ፣ ለከተማዋ ነዋሪዎች የንፁህ መጠጥ ውሀ እና የግብርና ልማት ዋነኛ የህይወት መሰረት ናቸው።
መንትዮቹ ሐይቆች እና “የእግዚአብሔር ድልድይ”
የአርባ ምንጭ ሌላኛው እና ትልቁ የተፈጥሮ ፀጋዋ መንትዮቹ ሐይቆች ናቸው- አባያ እና ጫሞ ሐይቅ። እነዚህ ሁለት ሐይቆች በታላቁ ስምጥ ሸለቆ ውስጥ ጎን ለጎን ተኝተው የሚገኙ ቢሆንም የውሀቸው ቀለም፣ የስነ-ምህዳር ስብስባቸው እና ውበታቸው ፍፁም የተለያየ ነው። አባያ ሐይቅ ከሁለቱ ስፋት ያለው ሲሆን የውሀው ቀለም ቀይ ወይም ቡናማ ነው። ይህ የሆነበት ምክንያት በዙሪያው ካሉ ተራሮች የሚታጠበው አፈር እና ማዕድን ወደ ሐይቁ ስለሚገባ ነው። በሌላ በኩል፣ ጫሞ ሐይቅ ሰማያዊ ወይም አረንጓዴ የሚመስል ማራኪ ቀለም አለው። ተፈጥሮ እነዚህን ሁለት የተለያዩ ሐይቆች አንድ ላይ አቅርባ ስታበቃ፣ በመካከላቸው ‘የእግዚአብሔር ድልድይ’ በሚባል አስደናቂ የተራራማ መሬት ክልል ከፍላቸዋለች። ከተራራው ጫፍ ላይ ሆነው ወደ ግራ እና ቀኝ ሲመለከቱ በአንድ በኩል ቀይ ቀለም ያለውን አባያን፣ በሌላ በኩል ደግሞ ሰማያዊውን ጫሞን በአንድ እይታ መቃኘት መቻል እጅግ አስገራሚ የተፈጥሮ ትዕይንት ነው።
ነጭ ሳር ብሔራዊ ፓርክ
የአርባ ምንጭ የተፈጥሮ ፀጋዎች ጉብኝት ያለ ነጭ ሳር ብሔራዊ ፓርክ ሙሉ ሊሆን አይችልም። ፓርኩ ከ514 ካሬ ኪሎ ሜትር በላይ ስፋት ያለው ሲሆን ‘ነጭ ሳር’ የሚለውን ስሙን ያገኘው በውስጡ ከሚገኘው ሰፊ የሳቫና ሣር ምድር ነው። ፓርኩ የብዝሀ ህይወት ማዕከል ነው። ከ80 በላይ አጥቢ እንስሳት እና ከ340 በላይ የአዕዋፍ ዝርያዎች ይገኙበታል። በተለይም በኢትዮጵያ ብቻ የሚገኘው የስዋይን ቆርኬ፣ የሜዳ አህያ፣ ሚዳቋ እና ሌሎችም በርካታ የዱር እንስሳት በፓርኩ ውስጥ በነፃነት ሲንቀሳቀሱ መመልከት ይቻላል።
አስደናቂው የአዞ ገበያ
በጫሞ ሐይቅ ላይ የሚገኘው እና በዓለም አቀፍ ደረጃ በስፋት የሚታወቀው ‘አዞ ገበያ’ ሌላው የአርባ ምንጭ የቱሪዝም መለያ ነው። ስሙ ‘የአዞ ገበያ’ ይባል እንጂ፣ አዞዎች የሚሸጡበት ወይም የሚገዙበት የንግድ ስፍራ አይደለም። ይልቁንም በሐይቁ ዳርቻ ላይ አዞዎች በገፍ የሚሰበሰቡበት፣ ፀሀይ የሚሞቁበት እና የሚራቡበት ተፈጥሯዊ መኖሪያ ነው። በዚህ ስፍራ የሚገኙት የናይል አዞዎች በግዙፍነታቸው ይታወቃሉ። ቱሪስቶች በሞተር ጀልባ ተጉዘው እነዚህን ግዙፍ አዞዎች፣ የጉማሬ መንጋዎችን እና አሳ አጥማጅ አዕዋፍን በቅርብ ርቀት መመልከት ይችላሉ።
ተፈጥሮን ያዋሀደው ማህበረሰብ እና የባህል እሴቶች
የአርባ ምንጭ ውበት በተፈጥሮ ፀጋዎቿ ብቻ የተወሰነ አይደለም፤ የአካባቢው ማህበረሰብ ባህል እና ከተፈጥሮ ጋር ያለው ጥልቅ መስተጋብርም የዚሁ ውበት ወሳኝ አካል ነው። የጋሞ ህዝብ ለዘመናት ተፈጥሮን ሲንከባከብ እና አብሮት ሲኖር የቆየ ለደን፣ ለውሀ እና ለተራሮች ትልቅ ክብር ያለው ህዝብ ነው። ማህበረሰቡ የሚጠቀምበት ባህላዊ የዕርከን ስራ እና የደን ጥበቃ ስርዓት አካባቢው አረንጓዴነቱን ጠብቆ እንዲቆይ ከፍተኛ አስተዋፅዖ አድርጓል። ከከተማዋ በቅርብ ርቀት ላይ የምትገኘው የዶርዜ መንደር ሌላዋ የባህል መዳረሻ ስትሆን ከቀርከሃ የሚሰሩ እና የዝሆን ቅርፅ ያላቸው ረዣዥም ጎጆ ቤቶች የጎብኚዎችን ቀልብ ይስባሉ።
የቱሪዝም ልማት እና የተፈጥሮ ጥበቃ ጥሪ
አርባ ምንጭ ያሏት እነዚህ የከበሩ የተፈጥሮ ፀጋዎች ለሀገሪቱ የቱሪዝም ዘርፍ ዕድገት እና የውጭ ምንዛሪ በማስገኘት ያላቸው ድርሻ በቀላሉ የሚገመት አይደለም። ይሁን እንጂ ይህን እምቅ አቅም ለቀጣይ ትውልድ ሳይጎድል ለማስተላለፍ ጠንካራ የጥበቃ እና የእንክብካቤ ስራዎች ያስፈልጋሉ። የህዝብ ቁጥር መጨመር፣ የግብርና መስፋፋት እና ህገ-ወጥ የደን ምንጣሮ በስነ-ምህዳሩ ላይ አደጋ እየደቀኑ ይገኛሉ። በመሆኑም መንግሥት፣ የአካባቢው ማህበረሰብ እና የቱሪዝም ባለሀብቶች ዘላቂነት ያለው የቱሪዝም ልማት ለመዘርጋት በቅንጅት ሊሰሩ ይገባል።
በአጠቃላይ አርባ ምንጭ የተፈጥሮ ውበት በጉልህ የተንፀባረቀባት፣ ታሪክና ባህልን አጣምራ የያዘች ልዩ የቱሪስቶች ገነት ናት። ከሚያማምሩት መንትያ ሐይቆች፣ የከርሰ ምድር ደን እና ብሔራዊ ፓርክ ጀምሮ፣ እስከ ታሪካዊ አመሰራረቷና የህዝቦቿ ደማቅ አብሮነት ድረስ ሁሉም ነገሯ ማራኪ ነው። ይህች ከተማ የደቡብ ኢትዮጵያ ብቻ ሳትሆን የመላው ሀገራችን የተፈጥሮ ስጦታ በመሆኗ ልንኮራባት፣ ልንንከባከባት እና ሁሌም ልንጎበኛት ይገባል።
- ታሪካዊ እና ቱሪዝም መረጃዎች (Tourism and Historical Guides):
የኢትዮጵያ ቱሪዝም ድረ-ገጾች (Visit Ethiopia / Evendo / Kupi.com): ስለ አርባ ምንጭ ከተማ ታሪክ፣ በ1950ዎቹ መጀመሪያ (እ.ኤ.አ በ1962 ገደማ) ስለመመስረቷ፣ ስለ ከተማዋ ስያሜ «ጋንታ ጋሮ» እና «የአርባዎቹ ምንጮች (Forty Springs)» መነሻነት[4][5][6]።
የኢትዮጵያ ዱር እንስሳት ጥበቃ ባለስልጣን (EWCA – Ethiopian Wildlife Conservation Authority): ስለ ነጭ ሳር ብሔራዊ ፓርክ 514 ካሬ ኪሎ ሜትር ስፋት፣ የሳቫና ሳር ምድር አቀማመጥ፣ እንዲሁም በውስጡ ስለሚገኙት ከ80 በላይ አጥቢ እንስሳት እና 340 በላይ አዕዋፋት መረጃ[7][8]።
- አካዳሚያዊ ጥናቶች እና ጽሁፎች (Academic Researches):
“Urban land use planning and management in newly emerging regional towns of Ethiopia: the case of Arba Minch town” (ResearchGate) – ይህ ጥናት ስለ አርባ ምንጭ ከተማ ታሪካዊ አመሰራረት፣ የህዝብ ቁጥር እድገት እና የአስተዳደር ማዕከሉ ከቼንቻ ወደ አርባ ምንጭ ስለመዛወሩ በሰፊው ያትታል[4][5]።
“Tourist Satisfaction and Service Delivery at Nech Sar National Park of Ethiopia” (Open Access Library Journal) – ይህ ጥናት በነጭ ሳር ብሔራዊ ፓርክ ውስጥ ስለሚገኙት የስዌይን ቆርኬ፣ የሜዳ አህያ እና የእግዚአብሔር ድልድይ (Bridge of God) መልክዓ ምድራዊ አቀማመጥ መረጃዎችን ይዟል[8][9][10]።
- የሚዲያ ዘገባዎች (Media/Documentaries):
ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት (Fana Television) እና የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (EBC)፡ «የአርባ ምንጭ ከተማ ታሪክ» እና «አስደማሚው የአርባምንጭ ፕሮጀክት – የቱሪዝም ማዕከል» በሚሉ ርዕሶች ያቀረቧቸው ዘጋቢ ፊልሞች የከተማዋን እና የአካባቢውን (በተለይም የአዞ ገበያውን እና የዶርዜን ማህበረሰብ) የተፈጥሮና የባህል እሴት ለመረዳት አገልግለዋል።
- የጉዞ ማስታወሻዎች እና መጽሐፍት (Travel Guides):
Lonely Planet & Wikivoyage (Nech Sar National Park): ስለ ሐይቅ አባያ የቀይ ቡናማ ቀለም እና ስለ ሐይቅ ጫሞ ሰማያዊ ቀለም፣ እንዲሁም አዞዎች ስለሚሰበሰቡበት ታዋቂው ‘የአዞ ገበያ (Crocodile Market)’ የተፃፉ የጉዞ ማስታወሻዎች።
እነዚህን ምንጮች በመጠቀም ነው ስለ ከተማዋ አመሰራረትም ሆነ ስለ ደቡብ ኢትዮጵያ እንቁነቷ ሰፋ ያለ መረጃ ማግኘት የሚቻለው።
(መሰረት ቸኮል)
በኲር የነሐሴ 11 ቀን 2018 ዓ.ም ዕትም።