ቡሔ

ልጆች እንዴት ሰነበታችሁ? በዚህ ጽሑፋችን ስለቡሔ በዓል እናስነብባችኋለን፡፡ በኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር መሠረት በየዓመቱ ነሐሴ 13 ቀን የሚከበረው የቡሔ በዓል በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን እምነት እና በኢትዮጵያውያን ማኅበራዊ ሕይወት ውስጥ እጅግ ትልቅ ስፍራ የሚሰጠው በዓል ነው።

“ቡሔ” የሚለው ቃል  በጥንታዊው የግእዝ ቋንቋ ፍቺው “ብርሃን”፣ “ብሩህ” ወይም “ጭጋጉ ተወግዶ ሰማይ የሚታይበት ወቅት” ማለት ነው። በዓሉ የሚከበርበት የነሐሴ ወር የክረምቱ ከባድ ዝናብ፣ ጭጋግ እና ጨለማ አልፎ ወደ ፀሐያማው እና ብሩሁ የጸደይ (የአበባ) ወቅት መሸጋገሪያ ዋዜማ በመሆኑ ነው ይህ ስያሜ የተሰጠው፡፡

ከሃይማኖታዊ አስተምህሮው አንጻር ደግሞ ኢየሱስ ክርስቶስ ሦስት ደቀ መዛሙርቱን (ጴጥሮስን፣ ያዕቆብን እና ዮሐንስን) ይዞ ወደ ደብረ ታቦር ተራራ በወጣ ጊዜ መለኮታዊ ክብሩን እና ብርሃኑን የገለጠበትን ዕለት ለማስታወስ የሚከበር በዓል በመሆኑ “የብርሃን በዓል” ተብሎ ይጠራል።

ይህ በዓል በሃይማኖታዊ ሥነ-ሥርዓቱ ብቻ ሳይሆን ኢትዮጵያውያን ለዘመናት ጠብቀው ባቆዩአቸው ውብ እና ማራኪ ባህላዊ ክንዋኔዎች ደምቆ የሚከበር ነው። ከእነዚህም መካከል በበዓሉ ዋዜማ ማለትም በነሐሴ 12 ቀን ምሽት የሚከናወነው የችቦ ማብራት ሥነ-ሥርዓት ቀዳሚው ነው።

በአካባቢው የሚገኙ ጎረቤቶች እና ቤተሰቦች በአንድነት በመሰብሰብ የተዘጋጀውን ችቦ ያበራሉ፡፡ ይህ ድርጊት ክርስቶስ በደብረ ታቦር ተራራ ላይ በነበረበት ወቅት ዓለምን ያበራውን መለኮታዊ ብርሃን የሚያመለክት ነው፡፡ በዕለቱ የሚከናወነው የጅራፍ ማጮኽ ሥነ ሥርዓት ደግሞ በወቅቱ ከተራራው በላይ የተሰማውን የሰማያዊ ነጎድጓድ ድምፅ ለማስታወስ የሚደረግ ነው። ወጣቶች እና ሕፃናት በየመንደሩ ጅራፍ በማጮኽ የክረምቱን መውጫ እና የብርሃኑን መግቢያ  ያበስራሉ።

የቡሔ በዓል ሌላው እና እጅግ ማራኪው ገጽታ የሕፃናት ጨዋታ እና የ “ሙልሙል ዳቦ” ልውውጥ ነው። በበዓሉ ዕለት ሕፃናት በቡድን በቡድን በመሆን ዱላዎችን በመያዝ በየቤቱ እየዞሩ “ቡሔ መጣ… ሆያ ሆዬ…” የሚሉትን ማራኪ የባህል ግጥሞች እና መዝሙሮች በደማቁ ይዘምራሉ። የየቤቱ አባወራዎች እና እማወራዎችም ለበዓሉ ተብሎ በተለየ ሁኔታ የተጋገረውን እና ክብ ቅርጽ ያለውን “ሙልሙል ዳቦ” ወይም ሳንቲም በመስጠት ልጆቹን ይመርቃሉ። ይህ ባህል በክርስቶስ ዘመን እረኞች በደብረ ታቦር ተራራ አካባቢ በጎቻቸውን ሲጠብቁ የብርሃኑን መገለጥ አይተው ወደ መንደር ሳይመለሱ እዚያው በመቆየታቸው ወላጆቻቸው ዳቦ ጋግረው ወደ ተራራው የወሰዱላቸውን ታሪካዊ ክስተት የሚያዘክር ነው። የቡሔ በዓል ሃይማኖታዊ ታሪክን፣ የተፈጥሮን የዘመን መለዋወጥ እና የሕፃናትን ማኅበራዊ ተሳትፎ በአንድነት አዋሕዶ የያዘ ውብ የኢትዮጵያውያን እሴት ነው።

ምንጭ፡- የኢትዮጵያ ባህልና ቱሪዝም ሚኒስቴር

ተረት

ጓደኛሞቹ

በአንድ ትልቅ እና ጥቅጥቅ  ጫካ ውስጥ በቅርብ ጓደኝነት በመረዳዳት፣ በፍቅር እና በሰላም አብረው የሚኖሩ አንዲት ብልህ ጦጣ እና አንድ በጣም ኃይለኛ ነብር ነበሩ። ነገር ግን በአንድ ወቅት በጫካው ውስጥ ከባድ ድርቅ በመከሰቱ ሁለቱም ጓደኛሞች የሚበሉት እና የሚጠጡት አጥተው በጣም ተራቡ፡፡ በዚህ ጊዜ ነብሩ በከፍተኛ ረሃብ ምክንያት ክፉ ሐሳብ በአእምሮው መጥቶ “ይህችን ጦጣ በልቼ ለምን ራሴን አላድንም?” ብሎ አሰበ። ብልኋ ጦጣ ግን የነብሩን አይኖች ስታይ እና አካሄዱ ሲቀየር አንድ ክፉ ነገር ማሰቡን ወዲያውኑ ተረድታ እሷን ቢበላት እንኳ በጣም ትንሽ ስለሆነች እንደማይጠግብ በመግለጽ ከዚያ ይልቅ ያሰበችው ትልቅ የምግብ ምንጭ ወዳለበት ቦታ ልትመራው እንደምትችል አሳመነችው።

ጦጣዋ ከዛፍ ወደ ዛፍ እየተንጠለጠለች ነብሩን እየመራች ብዙ የዱር እንስሳት ውኃ ለመጠጣት ወደሚሰበሰቡበት አንድ ትልቅ ገደል ጫፍ በመውሰድ አድብቶ እንዲጠብቅ እና በድንገት እየዘለለ አደን እንዲያድን መከረችው፤ ነብሩም በጦጣዋ ምክር ተስማምቶ እዚያው በመጠበቅ ትልቅ አደን ማደን በመቻሉ የዕለት ምግቡን አገኘ። ከዚያን ቀን በኋላ ነብሩ በችግር ጊዜ ጓደኛን መክዳት ጥፋት መሆኑን እና በጉልበት ብቻ ሳይሆን በምክር እና በብልሃት መኖር እንደሚቻል ትልቅ ትምህርት አግኝቶ ክፉውን የድርቅ ዘመን በፍቅር እና በመተሳሰብ አሳልፈው ዘላቂ ወዳጅነታቸውን አጽንተው በደስታ መኖር ቀጠሉ ተባለ።

ምንጭ፡- የኢትዮጵያ ባህላዊ ተረቶች

ሞክሩ

1. እጽዋት (ዛፎች) የራሳቸውን ምግብ በቅጠላቸው አማካኝነት ለማዘጋጀት የሚጠቀሙበት የብርሃን ምንጭ ምንድን ነው?
2. በዓለም ላይ ካሉ ወፎች ሁሉ ረጅም እና መብረር የማይችለው ታላቅ ወፍ ማን ይባላል?
3. ብዙ ቃላት እና ታሪኮችን ይዟል፣ ነገር ግን መናገር አይችልም። ምንድን ነው?

መልስ

1. የፀሐይ ብርሃን
2. ሰጎን
3. መጽሐፍ

ነገር በምሳሌ

‘’ሰው በሰው ይኖራል፣ ቤት በምሰሶ ይቆማል’’

ሰዎች እርስ በርስ ሳይረዳዱና ሳይደጋገፉ ብቻቸውን መኖር እንደማይችሉ ያስረዳል።

‘’በሰማይ ስልቻ፣ በምድር አውጫጭኝ’’

እውነታው ሳይታወቅ ወይም ግልጽ ሳይሆን በግምት ብቻ መነጋገር ትክክል እንዳልሆነ ለማስረዳት ይነገራል።

‘’ካልደከሙ አይገኝም፣ ካልቀዘፉ አይሻገሩም’’

ማንኛውንም ስኬት ወይም ግብ ለማሳካት የግድ ጠንክሮ መሥራት  እንዳለብን ያስረዳል፡፡።

(ቢኒያም መስፍን)

በኲር የነሐሴ 18 ቀን 2018 ዓ.ም  ዕትም